Alde Leie

Plaats
Dorp
Leeuwarden Waadhoeke
Fryslân

Alde Leie plaatsnaambord [640x480].jpg

Alde Leie is een dorp in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Leeuwarden (t/m 2017 gemeente Leeuwarderadeel) en voor een klein deel gemeente Waadhoeke (t/m 2017 gemeente Het Bildt).

Alde Leie is een dorp in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Leeuwarden (t/m 2017 gemeente Leeuwarderadeel) en voor een klein deel gemeente Waadhoeke (t/m 2017 gemeente Het Bildt).

alde_leie_collage.jpg

Alde Leie, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alde Leie, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alde Leie..JPG

We komen Alde Leie binnen bij het oude station van Vrouwbuurtstermolen.

We komen Alde Leie binnen bij het oude station van Vrouwbuurtstermolen.

Alde Leie. (2).JPG

Tijd voor een bakje koffie in Alde Leie, in het gelukkig behouden gebleven dorpscafé De Drie Gemeenten.

Tijd voor een bakje koffie in Alde Leie, in het gelukkig behouden gebleven dorpscafé De Drie Gemeenten.

Alde Leie.JPG

Nog steeds in Alde Leie

Nog steeds in Alde Leie

Alde Leie (2).JPG

Mooi daar, in Alde Leie

Mooi daar, in Alde Leie

alde_leie_dorpsgezicht_kopie.jpg

Alde Leie, dorpsgezicht

Alde Leie, dorpsgezicht

Alde Leie

Terug naar boven

Status

- Alde Leie is een dorp* in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Leeuwarden (t/m 2017 gemeente Leeuwarderadeel) en voor een klein deel gemeente Waadhoeke (t/m 2017 gemeente Het Bildt).

* In 1975 is, op verzoek van Doarpsbelangen, de buurtschap Alde Leie verheven tot officieel zelfstandig dorp. Tot die tijd viel de nederzetting als buurtschap onder de dorpen Hallum en Feinsum.

- T/m 1983 viel, naast een deel onder de gemeente Leeuwarderadeel en een klein deel onder de gemeente Het Bildt, ook een deel van Alde Leie onder de gemeente Ferwerderadiel. Het Ferwerderadielse deel viel onder Hallum, het Leeuwarderadeelse deel onder Feinsum. Bij de grootschalige herindelingen van 1984 in de provincie Fryslân is het dorp door middel van grenscorrecties vrijwel geheel onder de gemeente Leeuwarderadeel komen te vallen (met uitzondering van enkele woningen die ook sindsdien nog en tot en met 2017 onder de gemeente Het Bildt vielen en in 2018 naar de gemeente Waadhoeke zijn overgegaan, en voor de postadressen 'in' Vrouwenparochie en Oudebildtzijl liggen).

- Alde Leie heeft postcode 9071. Tot 1-5-2008 had het tevens postcode 9072 (omdat het dorp voor 1984 onder meer gemeenten viel en zo de verschillende delen konden worden onderscheiden). Omdat die postcode 9072 na de herindeling van 1984 niet meer strikt nodig was, kon die worden gebruikt om het WNW van dit dorp gelegen dorp Nij Altoenae te 'matsen' en ze zo een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek te geven. Dat dorp had namelijk jaren gestreden voor een eigen postcode en plaatsnaam (voorheen lag dat dorp postaal gezien 'in' Sint Annaparochie) en was daar op deze manier mee uit de brand geholpen. Er waren namelijk verder geen postcodes meer vrij in deze regio.

- Onder het dorp Alde Leie valt ook een klein deel van de buurtschap Vrouwbuurtstermolen.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Oude Leije. De plaatsnaam is overigens sinds 2009 officieel Friestalig.

Spelling
De Friestalige en tevens officiële naam van dit dorp is met ingang van 2009 door de gemeente vastgesteld als Alde Leie. Zo staat het daarom ook op de plaatsnaamborden en in adresbestanden. Het dorp zelf heeft op een spandoek de spelling Alde Leye staan, op de dorpssite spreken ze ook nog van Alde Leije en Van Berkel en Samplonius spreken in (1) van de vermeend Friese spelling Aldeleie. Het lijkt wel een spelletje 'Wie van de Vier?'...

Bijnaam
De bijnaam voor dit dorp, 'Hier troch de Pet', houdt mogelijk verband met de toestand en het type bevolking van vroeger: grote armoede, geen geld voor een nieuwe pet (aldus de dorpssite).

Oudere vermeldingen
1462 Leya, 1861 de Leije.

Naamsverklaring
Het element Leije is ontstaan uit lede, wat 'gegraven of vergraven waterloop' betekent.(2) De Leije was een vroegere zeearm of zeestroom alhier. Bij de aanleg van de Oude Bildtdijk, van 1505 tot 1508, verplaatste de haven en de buitenzijl of sluis zich naar (Oude) Bildtzijl. De plaatsnaam De Leije veranderde toen in Oude Leije, met een binnenhaven en een binnenzijl.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Alde Leie ligt NW van de dorpen Feinsum en Stiens, WZW van het dorp Hijum, ZW van het dorp Hallum, ZO van het dorp Oudebildtzijl en NO van het dorp Vrouwenparochie. Het dorp ligt aan de Noordelijke Elfstedenvaarroute en ook de echte Elfstedentocht komt hier langs (zie verder bij Beeld).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Alde Leie 54 huizen met 339 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp circa 100 huizen met circa 260 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De lintbebouwing van Alde Leie is ontstaan op de oude zeedijk, de grens tussen het oude en nieuwe land. Door de begroeiing en verkaveling van de landerijen is deze nog duidelijk zichtbaar, hoewel dit door recente ruilverkaveling is vervaagd door vergroting van de kavels en verwijdering van begroeiing. Oorspronkelijk was hier de uitwatering van het oude land op de Middelzee. De westelijk gelegen vaart Oude Rijd was een geul in die zee. In het dorp fiets of wandel je dus over de oude Middelzeedijk. Vóór 1505 was hier al een uitwateringssluis, het Leijezijl.

Armenhuis
Alde Leie was eeuwenlang een niet geringe haven- en handelsplaats. Toch was het niet een welvarende plaats. Gelegen in een uithoek van en op de grens van de drie onder Status genoemde gemeenten had het grotendeels een arme en ruwe bevolking. In de 19e eeuw werd het dorp door deze gemeenten gebruikt voor alles wat men aan mensen liever maar kwijt was. Zo werden armen, bedelaars, weduwen, daklozen en wezen in een armenhuis ('earmhûs') ondergebracht, wat in de volksmond de naam 'Triennebuorren' kreeg.

Kroegen
De aanwezigheid van ettelijke kroegen en de armoede bevorderden in geen geval de rust in Alde Leie. In de weekeinden werd het vaak zwaar verdiende geld van de afgelopen week omgezet in drank. Dit trok op zaterdagavond vaak daklozen en zwervers die zichzelf ook in de drank probeerden te vergeten. Een deel van de landarbeiders ging gewapend met hun handgereedschap richting café. Het gereedschap werd vaak aan de goot gehangen om in veel gevallen 's maandagsmorgens er weer af te halen als de werkweek weer begon. Om te voorkomen dat de onrust en onenigheden in de weekeinden uit de hand zouden lopen, werd vaak politieversterking naar het dorp gestuurd. In de volksmond werd het dorp ook wel 'het Gehenna van Friesland' genoemd.

Kerkelijk
Winschoten en Alde Leie werden ook wel 'het Sodom van het Noorden' genoemd. In deze tijd van onvrede, onrust en onzekerheid werd vanaf ongeveer 1840 de omgeving beïnvloed door het opkomend Reveil. Een vernieuwende beweging op kerkelijk gebied. Een evangelisatiebeweging kwam, zoals in vele landen en streken, ook hier op gang. De lokale Bakker Broersma leverde bij het bezorgen van het dagelijks brood ook het evangelie aan de deur. In de bakkerij van Broersma werden geregeld bijeenkomsten gehouden. Velen voelden zich hiertoe aangetrokken en vonden rust en zekerheid in dit evangelie. Al snel werd de vergaderruimte te klein. Een ruimer onderkomen werd gevonden in een schuur op het dorp. Ook dit bleek niet voldoende te zijn.

In 1868 werd besloten een kerkgebouw te bouwen met pastorie en bijgebouwen. Veschillende evangelisten verrichtten hier vervolgens hun werk in de ontstane gemeente. Vanuit de wijde omgeving kwam men op de hier verkondigde boodschap af. In 1875 kwam er de eerste predikant. In 1918 had zich een concentratie van leden gevormd in Oudebildtzijl. De gemeente verplaatste haar zetel daarheen (zie daarvoor op die pagina het hoofdstuk Bezienswaardigheden) en het kerkgebouw in Alde Leie, dat zeker zo`n 500 mensen kon bevatten, werd afgebroken. Momenteel rest er nog een bijgebouwtje van dit kerkgebouw dat in gebruik is geweest als zondagschool en dat nu dienst doet als opbaarruimte.

In 1910 wordt in het dorp een Gereformeerde kerk gebouwd. De gemeente heeft wegens het te geringe aantal ledental hier nooit een vaste voorganger gekend. De gemeente bleef zelfstandig tot 1971 en is toen opgegaan in de Gereformeerde kerk van Oudebildtzijl. Het voormalige kerkgebouw wordt thans gebruikt als werkplaats. Wat de hervormden in het dorp betreft kan gesteld worden dat ze kerkelijk officieel behoren tot de Hervormde gemeente van Feinsum/Hijum (voor het voormalige deel van Leeuwarderadeel) en Hallum (voor het voormalige deel van Ferwerderadiel). De beide gemeenten werken in pastoraal verband samen. Er wordt echter zowel in Feinsum/Hijum als in Vrouwenparochie gekerkt. Voor zover bekend zijn in de jaren van 1713 tot 1735 door de predikanten van Feinsum, dominee Reen en Hanekroot, wekelijks zogeheten oefeningen of huisoefeningen in het dorp gehouden. Ruim tweehonderd jaar later, zo rond 1950, zijn ook gedurende enkele jaren godsdienstoefeningen gehouden, in 'Ons Gebouw', onder leiding van dominee W. Oosterwal van Feinsum. (bron en zie verder: de uitvoerige pagina geschiedenis van Alde Leie op de lokale dorpssite)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Zo rond de jaren zestig was de omgeving voor het overgrote deel gericht op land- en tuinbouw, veeteelt en aanverwante bedrijvigheid. De zich snel ontwikkelende technieken en mechanisatie veranderde deze situatie drastisch. Dit leidde er o.a. toe dat zich rond Alde Leie meer en meer grootschalige veeteelt- en kippenfokbedrijven vestigden. Er zijn nu nog slechts enkelen die in deze bedrijfstak hun werk vinden. Door deze ontwikkelingen werden velen genoodzaakt elders hun bestaan te zoeken. Veel inwoners vertrokken naar steden in en buiten Friesland. Het inwonertal liep snel terug tot circa 250 inwoners. De terugloop stabiliseerde zich in de loop van de jaren zeventig. Sindsdien werd door velen weer de waarde van rust en gemeenschapszin van dorpen gewaardeerd, en is het inwonertal weer iets gestegen.

De Feriening Foar Doarpsbelangen heeft zich door de jaren heen actief ingezet om het tij te keren.Er kwam een sportveld, een diepriool, erfvergroting, groenvoorzieningen, fiets- en voetpaden. Het Dorpshuis is vernieuwd, krotten zijn opgeruimd en door nieuwbouw vervangen en er is op beperkte schaal nieuw gebouwd. De Elfstedenroute voor de pleziervaart, die dwars door het dorp loopt, heeft een prachtige zelfbedieningssluis en komt meer en meer in de belangstelling van de pleziervaart, evenals de aan de route gelegen haven.

Alde Leie is een 'lyts doarp' (klein dorp). In het verleden was het dorp soms groots in het nieuws vanwege de tocht der tochten op de schaats: de Elfstedentocht, voor het laatst gereden in januari 1997. Veel jonge gezinnen hebben zich de laatste jaren gevestigd. Voorzieningen zijn door de jaren heen afgenomen; naast Café en Eeterij De Drie Gemeenten komt de rijdende winkel nog 1 keer per week en de bus rijdt nog 3 keer per dag door het dorp. Er is een mooie Bed&Brochje en een museumwinkel. Veel enthousiaste vrijwilligers zijn actief voor de speeltuin, de haven, het sportveld, het dorpshuis en andere gemeenschappelijke voorzieningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Alde Leie heeft 1 rijksmonument, zijnde de Balkendsterpoldermolen (aan de Langedyk), een maalvaardige grondzeiler, gelegen aan de Feinsumer Feart, die in 1844 is gebouwd ter bemaling van de polder Balkend. Hij kon aanvankelijk zowel in- als uitmalen. De molen is sinds 1988 eigendom van Stichting De Fryske Mole. In 2006 heeft Wetterskip Fryslân de Balkendsterpoldermolen aangewezen als reservegemaal in geval van wateroverlast. Bij de molen is ook een circuit aanwezig, waarin water kan worden rondgepompt wanneer er niet hoeft te worden uitgemalen.

- Het pand op Oan 'e Slink 6 (een O zijweggetje van de hoofdweg, N langs de Leister Feart) herinnert nog aan de vroegere cichoreifabriekjes waar producten werden gebrand voor surrogaatkoffie.

- In december 2017 is het kunstwerk 'Harmony' van Hein Kocken onthuld. Het is geplaatst bij de sluis.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Kultuurfabriek Kooi-aap organiseert op een fraaie locatie op het Friese platteland regelmatig concerten van aan country en folk gerelateerde artiesten. Daarnaast zijn we een online magazine waarop je interviews kunt vinden met bekende en vaak legendarische artiesten die iets hebben met folk en countrymuziek. Ook brengen we nieuwtjes uit het wereldje van singer-songwriters en gaan we cd-recensies publiceren. Houd in ieder geval altijd onze agenda in de gaten. Kultuurfabriek Kooi-aap in Alde Leie is de centrale ontmoetingsplaats voor muzikale, culturele en creatieve activiteiten en inspirerende bijeenkomsten in Fryslân. Kultuurfabriek Kooi-aap is gevestigd in het voormalige fabriekspand waar voorheen de wereldberoemde Kooi-aap meeneem-heftrucks werden vervaardigd. In een van deze ruimtes bevindt zich de Kultuurfabriek. In dit nieuwe kultuurcomplex bevinden zich een foto-/filmstudio, een galerie en een poppodium. Kultuurfabriek Kooi-aap wil een podium bieden aan zangers, zangeressen, bands, fotografen, kunstenaars en performers en de plek zijn waar kultuurminnende en creatieve mensen graag naartoe komen."

- Dorpsfeest (weekend eind juni/begin juli).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Rienks Paad / Kooipaad is een wandelroute van circa 7,5 kilometer in en om het dorp Alde Leie. Het pad is deels verhard, deels onverhard. Het pad is gemarkeerd door paaltjes. De folder, waarin ook historische informatie over het dorp, is verkrijgbaar bij Winkelmuseum De Grutter, De Streek 10 en bij Camping De Roos, Leijester Hegedyk 74.

- Het dorp ligt aan de in 2013 gerealiseerde Noordelijke Elfstedenvaarroute, onderdeel van het Friese Merenproject. In dat kader zijn in 2011 sluizen gebouwd in Wier en Alde Leie. Op die plekken werd de doorvaart voorheen namelijk nog belemmerd door stuwen of dammen. De vroegere dam op deze plek is in 2011 dus opgevolgd door een sluis, die Anita Andriesensluis is gedoopt (Andriesen was tot haar overlijden in 2008 gedeputeerde in Fryslân). De sluizen zijn voorzien van kluuntrappen en een vispassage om ook vissen de sluizen te kunnen laten passeren. De dam was en de sluis is nodig omdat het waterpeil in de voormalige gemeente Het Bildt lager ligt dan de rest in Fryslân. Dat komt omdat het ingepolderd gebied betreft.

- Jachthaven.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Dorpscafé De Drie Gemeenten is in 2010 gekocht door Stichting Doarp en Bedriuw Fryslân (DBF). De stichting verhuurde het café en de bedrijfswoning aan het ondernemersechtpaar Monica en Taede Ynema. DBF wil met de aankoop de leefbaarheid in Alde Leie op peil houden. De Drie Gemeenten is als ontmoetingsplaats belangrijk voor de leefbaarheid van het dorp en het is een trekpleister voor toeristen. In oktober 2017 is het echtpaar Ynema gestopt met hun Café & Eeterij De Drie Gemeenten, omdat ze een nieuwe uitdaging hadden gevonden in een restaurant in Sint Annaparochie. Na anderhalf jaar niet in functie te zijn geweest, heeft Klaas Pekel van voorheen De Smalle Brug in Stiens in april 2019 Café & Eeterij De Drie Gemeenten overgenomen en heropend. In de snackbar kun je snacks meenemen maar je kunt ook gezellig in de Eeterij je eten nuttigen. Er is een mooi zonnig terras aan de Elfstedenroute. In het herfst- en winterseizoen gaat het café open. Hier kun je biljarten, darten en een kaartje leggen. Maar natuurlijk ook gewoon gezellig zitten in het oude bruine café met grootmoederscuriosa. Dagelijks vanaf 16 uur geopend. Voor eventuele afwijkende tijden zie de Facebookpagina onder de link. Voor bestellingen kun je bellen met tel. 0518-851322.

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Alde Leie, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Beeld

- René Soethout heeft een mooi lied gemaakt over Alde Leie, met een videoclip van een stel dat van de grote stad naar dit idyllische dorp verhuist.

- Reportage van Omrop Fryslân (30 min.) over Alde Leie tijdens de Elfstedentocht van 1997.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Alde Leie.

- Nieuws: - Het laatste nummer van Doarpskrantsje De Pet was via de link ook online te lezen. Tegenwoordig is dat vooralsnog niet meer het geval.

- Belangenorganisatie: - Feriening Foar Doarpsbelangen.

- Dorpshuis: - Het voormalige schoolgebouw van Alde Leie is na het opheffen van de school verkocht aan het NVV/SDAP. Het werd toen “ûs Gebou” en deed voornamenlijk dienst als socialistisch verenigingsgebouw. Tot ongeveer het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft het deze overwegend socialistische signatuur gedragen. Hierna is dit langzamerhand veranderd naar een meer algemener gebruik voor diverse dorpsactiviteiten. Momenteel is het in 1978 geheel vernieuwde gebouw in gebruik als volwaardig Dorpshuis. Het wordt sinds 1975 beheerd door een stichting, waarin zoveel mogelijk iedere groepering van de dorpsbevolking is vertegenwoordigd. Het bestuur voorziet, samen met een groep vrijwilligers, in het beheer en dagelijks onderhoud. Doarpshûs Us Gebou is ook te huur voor vergaderingen, feestjes, bruiloften en dergelijke. Biljart aanwezig.

- Sport: - Kaatsvereniging KV Het Centrum is opgericht in 1900.

- Toneel: - Toneelvereniging De Plankeprikels.

Reacties

(2)

Zijn er foto's van de afgebroken kerk?

Dat moet haast wel, zeker voor zo'n klein dorp waar dit een van de weinige bezienswaardige panden was. En de fotografie en het fenomeen van de ansichtkaarten bestonden toen beide al enkele decennia, dus die kerk moet toch wel gefotografeerd en/of op ansichtkaarten gezet zijn. Zeker omdat het een fors pand geweest moet zijn, want ik hij kon ca. 500 mensen herbergen.
Als er iemand reageert, laat ik het u weten.

Verder heb ik als tip nog twee instanties waar u zou kunnen informeren, die u wellicht hiermee kunnen helpen:
- De https://www.bondveg.nl/vrije-evangelische-gemeente-te-oude-bildtzijl/ is sinds 1918 de opvolger van de desbetreffende kerk te Alde Leie. Ik veronderstel dat zij toch allicht wel een archief zullen hebben van hun kerkelijke gemeente, waar zich hopelijk nog foto's (en/of bouwtekeningen) van de eerste kerk in bevinden.
- https://historischcentrumleeuwarden.nl/dorpen/dorpen-in-leeuwarden/oudel... (waar overigens ten onrechte staat dat dit dorp geen kerk heeft gehad) heeft als aandachtsgebied alle kernen van de huidige gemeente Leeuwarden, dus ook dit dorp. Dit soort archieven beschikt doorgaans ook over Beeldbanken met oude foto's en ansichtkaarten. Dus ook daar maakt u een goede kans.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen