Alphen (Gelderland)

Plaats
Dorp
West Maas en Waal
Land van Maas en Waal
Gelderland

gemeente_alphen_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Alphen, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie atlasenkaart.nl)

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Alphen, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie atlasenkaart.nl)

Alphen.jpg

Alphen in Gelderland bereikt

Alphen in Gelderland bereikt

Alphen (2).jpg

Op de dijk bij Alphen

Op de dijk bij Alphen

Alphen..jpg

De zeer oude Sint Lambertuskerk in Alphen

De zeer oude Sint Lambertuskerk in Alphen

alphen_gl_molen.jpg

De weg naast standerdmolen Tot Voordeel en Genoegen in Alphen leidt naar de imposante waterkrachtcentrale van de NUON in de Maas.

De weg naast standerdmolen Tot Voordeel en Genoegen in Alphen leidt naar de imposante waterkrachtcentrale van de NUON in de Maas.

alphen_gl_dijkmagazijn_kopie.jpg

Alphen, dijkmagazijn

Alphen, dijkmagazijn

Alphen (Gelderland)

Terug naar boven

Status

- Alphen is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Land van Maas en Waal, gemeente West Maas en Waal. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1817. In 1818 over naar gemeente Appeltern, in 1984 over naar gemeente West Maas en Waal.

- Wapen van de voormalige gemeente Alphen.

- Onder het dorp Alphen vallen ook de buurtschappen Greffeling, Moordhuizen en Nieuwe Schans. De vroegere Alphense buurtschappen Den Haag, Het Hoofd, Kerkeind en Moleneind komen niet meer in recente atlassen voor, dus óf bestaan niet meer, óf de namen zijn niet gangbaar meer.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve naam
Het dorp wordt ook wel Alphen aan de Maas genoemd, om het te onderscheiden van de andere plaatsen met deze naam.

Oudere vermeldingen
1144 Alfene, 1179 kopie vervalsing circa 1231 kopie 1262 Hermannus de Alfen, 1203 Alfen, 1294-1295 en 1418 Alphen, 1381-1383 Alfem, 1665 Alfen.

Naamsverklaring
Misschien geen Germaans. Men denkt aan een oude waternaam Albhanô-* 'de witte'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Alphen ligt Z van het dorp Wamel, ZO van het dorp Dreumel en W van het dorp Maasbommel en grenst in het Z aan de Maas en aan de provincie Noord-Brabant (Lith/Lithoijen).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Alphen 171 huizen met 913 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp circa 700 huizen met circa 1.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Alphen kun je terecht bij de volgende instantie en literatuur:

- Werkgroep Historisch Alphen aan de Maas (WHAM). In de jaren 1970 kende iedereen in het dorp Cornelis van de Wert. Hij was de man van het postkantoor, bestuurde vele verenigingen en zat lange tijd voor het dorp in de gemeenteraad. Daarnaast had hij een bijzondere hobby: hij verzamelde alles over zijn woonplaats: foto's, krantenartikelen, bidprentjes. Later filmde hij ook bijzondere gebeurtenissen. Veel mensen wisten van zijn verzamelwoede, maar weinig mensen hebben ooit de gelegenheid gehad iets van deze verzameling te zien. Toen Cornelis in 1991 overleed, heeft zijn zus Lena zich over zijn spullen ontfermd.

In 2005 kwam Werkgroep Historisch Alphen aan de Maas in de gelegenheid dit materiaal te ordenen en te beschrijven, zodat het toegankelijk kon worden voor de groeiende groep mensen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van dit dorp. Veel tijd is besteed aan het aanvullen en documenteren van foto's. Door verbeterde technieken zijn zij in staat met hulp van (oud-)dorpsgenoten de verzameling ook aanmerkelijk uit te breiden. Een deel van dit archief is terug te vinden op de site van WHAM. Er wordt continu gewerkt aan uitbreiding hiervan. Heb je aanvullingen in de vorm van verhalen, documenten of materialen dan zijn die zeer welkom. Het zijn vaak de reacties die de informatie compleet maken. Zoek je iets over dit dorp, neem dan ook gerust contact met hen op. Ze kijken dan wat ze voor je kunnen betekenen.

- Sinds december 2006 geeft de hierboven beschreven werkgroep tien keer per jaar een nieuwsbrief uit met korte informatieve stukjes over inwoners, straten, gebouwen, verenigingen, bedrijven en dergelijke uit de geschiedenis van het dorp. In de bundel 'Alphen in vroeger tijden deel 1, 2006-2011' zijn de eerste vijftig nieuwsbrieven samengevoegd en bewerkt. Er zijn veel nieuwe foto's toegevoegd en nieuwe informatie, die o.a. naar aanleiding van de nieuwsbrieven is verkregen, is in de teksten verwerkt. Een prachtige bundel verhalen met veel foto's, die bij (oud-)inwoners van dit dorp veel herinneringen zal oproepen. Het boek kost € 12,50 en is verkrijgbaar op donderdagavonden in de EDOhof, waar de werkgroep bijeenkomt.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2018 heeft de gemeente de Brouwershof in Alphen heringericht. De woningen waren namelijk lastig te bereiken voor hulpdiensten en er waren te weinig parkeerplaatsen. Daarnaast was de inrichting van de hof toe aan vernieuwing. Aan het begin van het hofje is een keerlus aangelegd. Daarnaast heeft iedere woning een parkeerplaats gekregen en is het groen opnieuw ingericht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Alphen heeft 6 rijksmonumenten.

- Alphen heeft 8 gemeentelijke monumenten.

- Bij de bouw van de huidige RK Lambertuskerk in Alphen (Kerkstraat 3) in 1930*, door architect W. Valk, bleven van de middeleeuwse dorpskerk bewaard: de laatgotische koorsluiting en de noordelijke zijbeuk. Onder het schip zijn overgebleven en na het aanbrengen van een betonvloer zichtbaar gemaakt de overblijfselen van een wellicht 10e-eeuwse voorromaanse basiliek met crypt. De westgevel van de basiliek is bewaard tegen de latere toren. De kerk bezit een begin 18e-eeuws, rijkgesneden barokaltaar met zuilenstellingen en beelden. Voorts een Lodewijk XV-preekstoel, 18e-eeuwse houten beelden van Willibrordus en Lambertus, twee rococo-opzetstukken en biechtstoelen. Het orgel dateert uit 1969 en is gebouwd door Verschueren uit Heythuysen. De toren is een romaans tufstenen bouwwerk met gekoppelde galmgaten en latere bovenbouw in baksteen, gedekt met een korte, pyramidevormige spits. - De bouwgeschiedenis van de kerk, in tekst en beeld, kun je hier lezen.
* Hier vind je een foto van de vorige kerk.

- Over de bouw van de thans voormalige, kleine Hervormde (PKN) kerk van Alphen (Schoolstraat 3) is vrijwel niets bekend. In het archief van de Hervormde gemeente bevindt zich een afschrift van het Koninklijk Besluit d.d. 1 mei 1818, waarbij door koning Willem I een subsidie wordt verleend, groot fl 2800, "ten einde de schulden door haar (de gemeente) gemaakt met het reeds daarstellen van een kerkgebouw voor zoverre zij de kosten daarvan uit hare eigene fondsen niet heeft kunnen vinden te voldoen, en om hetzelve gebouw wijders in orde te kunnen brengen, alsmede zich de nodige ameublementen van Predikstoel, zitplaatsen enzovoort te kunnen aanschaffen...". In 1855 moet, blijkens een gedateerde baksteen in de westelijke langsgevel, een herstelling zijn uitgevoerd. Het kerkgebouw is een zaaltje van drie traveeën lengte met een driezijdige sluiting. De ruimte heeft een inwendige lengte van 12,85 m en een breedte van 6,80 m; door de afscheiding van een portaal met nevenruimtes, waarboven het zangkoor met orgelbalkon is gelegen, blijft op vloerniveau een kerklengte van 8,75 m over.

Het gebouw is opgetrokken in baksteen, formaat 20 × 10 × 4,5 cm, 10 lagen 51 cm. In 1855 is een herstelling uitgevoerd met een steen van het formaat 20 × 10 × 5 cm, die grauwer is van kleur dan de vroeg-19e-eeuwse steen. Men vindt die herstellingen in de vorm van een beklamping onder de vensters in de linker langsgevel en in de bovenste lagen van de ingangsgevel. De kerk heeft uitwendig vrij brede, iets uitspringende muurdammen. De ingangsgevel is een afgetopte klokgevel. Het kerkgebouw wordt verlicht door spitsboogvormige vensters met een houten roedenverdeling. Op het met leien beklede dak, dat boven de ingangsgevel is afgewolfd, bevindt zich op de overgang van eerste naar tweede travee een zeshoekig eveneens met leien in Maasdekking bekleed klokketorentje. De spits wordt bekroond met een bol, gestileerd boommotief en windhaan. De kerk is in 2015 aan de eredienst onttrokken en verkocht.

- Windmolen Tot Voordeel en Genoegen in Alphen (Molendijk 15) is een 1798 gebouwde gesloten standerdmolen. Het is een voor een standerdmolen grote korenmolen, met drie maalkoppels (een voormolen en twee achtermolens). Daarom heeft de molen voor de aandrijving van de maalkoppels een koningsspil met rondsel die het spoorwiel aandrijft, dat op zijn beurt weer de twee achtermolens aandrijft. De andere standerdmolens in ons land - dit is nog de enige molen in ons land waarin drie maalstoelen bewaard zijn gebleven - hebben maar twee maalkoppels, die rechtstreeks door het bovenwiel worden aangedreven. Aan de achterzijde van het bovenwiel zit een tandkrans voor de aandrijving van de koningsspil. Het bovenwiel zelf heeft geen achtervelg. In 1963 is de molen 25 m verplaatst en geheel gerestaureerd.

De molen is sinds 1978 - na het vertrek van de laatste beroepsmolenaar - eigendom van de gemeente West Maas en Waal en wordt beheerd door de heer Jeng Li, zoon van een Chinese vader en Nederlandse moeder. In 1974 kwam hij met zijn echtgenote naar Alphen, waar hij een cafetaria overnam. In de daarop volgende jaren is dit uitgebouwd tot het huidige café-restaurant en cafetaria De Alph. In 1994 heeft de heer Li zijn zaak verkocht en zich gevestigd in het vroegere molenaarshuis. Sinds 1999 is hij gediplomeerd vrijwillig molenaar. De molen is regelmatig in bedrijf en de heer Li verzorgt dan deskundige en boeiende rondleidingen. Je kunt er zien hoe onze voorouders op een buitengewoon ingenieuze én milieuvriendelijke wijze windenergie gebruikten om graan te malen.

Bijna alles is van hout uit de streek. Voor smering wordt gebruik gemaakt van varkensreuzel. Het onderste gedeelte van de molen is van bakstenen, het bovenste draaibare gedeelte moest lichter zijn en is daarom van hout. Het gewicht ervan is overigens nog altijd rond de 40.000 kg. Touwen zijn van vlas, een gewas dat vroeger met dit doel in de streek werd verbouwd. Met houten tandwielen wordt de draaiende beweging van de wieken overgebracht op de molenstenen. Alleen als het echt nodig was werd, zo spaarzaam mogelijk, het duurdere ijzer gebruikt. Kortom, de molen laat zien hoe onze voorouders, zonder het woord milieu te kennen, toch uiterst milieuvriendelijk bouwden. Een bezoek aan de molen is eigenlijk verplichte kost voor iedereen die bewust en verantwoord met techniek bezig wil zijn. Informatie over de mogelijkheden vind je op de site van Molen Tot Voordeel en Genoegen.

- Nabij de molen van Alphen staat in de Maas de waterkrachtcentrale van NUON. De centrale heeft een vermogen van 14 megawatt en voorziet circa 15.000 huishoudens van elektriciteit. Nadere informatie over waterkracht.

- Gemaal Quarles van Ufford staat in buurtschap Moordhuizen en wordt daarom aldaar beschreven.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Pleinpop (weekend in april).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Alphen op Facebook.

- Belangenvereniging: - Stichting Leefbaar Alphen Gelderland (SLAG) zet zich onder het motto "Van, Met en Voor elkaar" in voor diverse projecten in het kader van leefbaarheid voor het dorp, zoals 'busje komt zo... in Alphen', de 'klushanger' en de 'dorpsbarbecue'.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Hucht. In de zomer van 2018 zijn de bouwtekeningen voor het nieuwe dorpshuis goedgekeurd. De intentie is om begin 2019 met de bouw te starten.

- Onderwijs: - De Mariënhof in Alphen is een katholieke school. Tweewekelijks worden lessen sociaal-emotionele ontwikkeling en burgerschap gegeven. Hiervoor gebruiken ze onder andere de methode ‘Leefstijl’, waarin aandacht wordt besteed aan de wereldgodsdiensten. Daarnaast besteden ze aandacht aan de kerkelijke feesten Kerstmis en Pasen. Ook kinderen van andere geloofsovertuigingen of kinderen zonder geloof zijn van harte welkom. Ze staan open voor mensen uit andere culturen en met andere inzichten.

"We willen dat ieder kind zich op onze school thuis en veilig voelt. Het is belangrijk dat zij weten en ervaren dat ze met hun eigen identiteit erbij horen en gewaardeerd worden. We benaderen de kinderen vanuit een positieve houding met duidelijke regels en afspraken. We vinden het belangrijk de kinderen waarden en normen, respect voor elkaar, elkaars eigendommen en de leefomgeving bij te brengen. We willen niet dat er op onze school gepest of gediscrimineerd wordt. Plagen kan een keer, maar pesten niet!

Werken aan een veilige school betekent ook het zorgen voor toezicht en controle. Voor schooltijd en in de pauze wordt er op het plein door leerkrachten gesurveilleerd. Dit gebeurt tussen de middag ook door medewerkers van de Tussen Schoolse Opvang (TSO). Het geeft kinderen een veilig gevoel. Als er toch iets gebeurt, willen we dat kinderen dit in eerste instantie zelf proberen op te lossen. Lukt dit niet dan zorgt de leerkracht voor de oplossing. We belonen goed gedrag, omdat dit kinderen stimuleert om dit gedrag een volgende keer weer te ‘laten zien’, maar straffen ook als dit noodzakelijk is. Een goede sfeer, een fijne school en een verdraagzame samenleving ontstaan niet vanzelf. Hier willen wij actief aan werken. De volwassenen in de school, leerkrachten en ouders hebben hierbij een belangrijke voorbeeldfunctie."

- Muziek: - De fanfares van Muziekvereniging St. Lambertus uit Alphen en Muziekvereniging St. Barbara uit Dreumel hebben sinds 1994 een samenwerkingsverband. Dit betekent samen repeteren en optredens verzorgen. De fanfares tellen samen 45 leden. Het fanfareorkest bestaat uit koperblazers en slagwerk. De bezetting bestaat onder andere uit bugels, trompetten, hoorns, trombones, baritons en saxofoons. Daarnaast wordt het ondersteund door het slagwerk door middel van drums, pauken en percussie. De fanfare presenteert zich op straat bij jaarlijkse evenementen als de intocht van Sinterklaas en met Koninginnedag. Jaarlijks is er in het dorp een tweedaags nieuwjaarsconcert en ook in Dreumel wordt er jaarlijks een spetterend optreden neergezet. Er worden veelal moderne nummers gespeeld met een hoog entertainmentgehalte, ontleend aan films, musicals en top 100.

- Zorg: - De Wettering is een kleinschalige zorgonderneming met een leerwerkboerderij in Alphen en een woonzorgboerderij en creatieve werkwinkel in Dreumel. Eigenaren zijn Jan en Erika Pijnenburg, die met hun gezin en negen huisgenoten op de woonzorgboerderij wonen. Gezinsouders Sikko en Lidwien wonen samen met drie huisgenoten op de leerwerkboerderij. De Wettering biedt mensen met een beperking professionele zorg op maat op alle leefgebieden: leren, werken, wonen en vrije tijd, met veel persoonlijke aandacht onder deskundige begeleiding in een ruime, natuurlijke en rustige omgeving. Het welzijn en de persoonlijke ontwikkeling van ieder mens staat centraal. Samen met een vast team gediplomeerde begeleiders dragen ze elke dag zorg voor elkaar.

Reactie toevoegen