Anjum

Plaats
Dorp
Noardeast-Fryslân
Fryslân

anjum_collage.jpg

Anjum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Oostdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân. (© Jan Dijkstra, Houten)

Anjum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Oostdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân. (© Jan Dijkstra, Houten)

Anjum. (2).JPG

Op weg naar de Michaeltsjerke in Anjum

Op weg naar de Michaeltsjerke in Anjum

Anjum..JPG

In Anjum, bij Molen De Eendracht

In Anjum, bij Molen De Eendracht

Anjum. (3).JPG

Middenin Anjum

Middenin Anjum

Anjum

Terug naar boven

Status

- Anjum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Oostdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân.

- Onder het dorp Anjum vallen ook de buurtschappen Ezumazijl en Teard, en alleen voor de postadressen ook het dorp Oostmahorn met de bijbehorende buurtschappen Jewier en Stiem.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Eanjum.

Oudere vermeldingen
944 kopie 1150-1158 Anigheim, 13e eeuw Anengum, 1389 Aynghim, 1399 Anyghim, Aninge, Aninghen, 1401 Aenghum, 1492 Aenyom.

Naamsverklaring
Betekent het Oudfriese hem 'woonplaats' van de lieden van de persoon Ano.(1)

Terug naar boven

Ligging

Anjum ligt NO van Dokkum en grenst in het N aan de N361 (Dokkum-Lauwersoog) en in het O aan het Lauwersmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Anjum 158 huizen met 976 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ruim 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Over het ontstaan van Anjum kunnen we ons slechts een primitieve voorstelling maken. We gaan ervan uit dat, ver voor het jaar 1000, een zekere Ane in deze omgeving woonde. Ongetwijfeld zal hij een "verhevenheid" (terp) hebben opgeworpen om zijn huis en vee te beschermen tegen het altijd weer opdringende water. Voor de nakomelingen van deze stamvader werden nieuwe huizen gebouwd. Deze woningen, meestal bedekt met riet en stro, kwamen vaak dicht bij het ouderlijk huis te staan of men bouwde z'n eigen terp. Zo moet het dorp van de Anenga's zijn ontstaan.

In de 10e eeuw wordt Anjum al genoemd onder de namen Anigheim en Annegum, zodat het wel tot een van de oudste dorpen van Noordoost-Fryslân mag worden gerekend. In de 11e eeuw wordt het eerste kerkje gesticht. Het gebouwtje is opgetrokken van tufsteen. Uit de vorm van de thans aanwezige restanten is op te maken dat het romaanse kerkje zeer waarschijnlijk lager heeft gelegen dan het tegenwoordige kerkgebouw. In 1516 is de Anjumer parochie door een ramp getroffen. Tijdens een zware storm, gepaard gaande met een overstroming, is de kerk ingestort. Veel adellijke huizen werden vernield terwijl in het dorp zelf bijna geen huis bleef staan. In 1570 was het weer raak. Een hevige noordwesterstorm raasde over Friesland, vergezeld van springvloed. De dijken konden het niet houden en een groot deel van de provincie liep onder water. Tijdens deze "Allerheiligenvloed" verdronken er in Oostdongeradeel 1801 mensen waaronder 530 Anjumers.

In 1681 is Anjum getroffen door een windhoos. In de kerkelijke rekeningen lezen we hierover: "den 28en November is onse heerlijcke kercke ende tooren tot Aenyum verbrieselt ende gevallen" en even verder: "Ja oock het schoone nieuw gemaeckte orgel. En sin oock veele huijsen geweldig beschadigt, ja verscheijden geheel del ende om geworpen". Vier jaar later werd begonnen met de herbouw van de kerk. In 1707 sloeg het noodlot opnieuw toe. Tijdens een zware storm zijn een tiental huizen weggevaagd. Tien jaar later, in de nacht van 25 op 26 december, brak de zeedijk op verschillende plaatsen door. Tijdens deze stormvloed verloren 53 Anjumers het leven.

In 1527 werd de "Holdingaburcht" gebouwd door een lid van het adellijk geslacht Holdinga. Het kasteel was omringt door grachten, brede singels en bossen. Omstreeks 1572 is de burcht voor het grootste gedeelte in de as gelegd, waarschijnlijk door de hier nogal geplunderd hebbende watergeuzen. In 1580 herbouwt Wilcke van Holdinga het kasteel in de stijl van zijn tijd. Helaas blijkt de Holdingaburcht niet bestand tegen de sloopwoede van onze voorouders. In 1832 is het verkocht en afgebroken.

In verband met de scheiding tussen kerk en staat in 1779 moesten de kerkelijke goederen worden verkocht. Om deze bezittingen veilig te stellen is in dat jaar "de Reederij" opgericht. Deze instelling heeft veel voor de Anjumer bevolking betekend. Zo is bijvoorbeeld in 1818 een Armhuis opgericht. Wegens een meningsverschil over de besteding van de gelden is de Reederij in 1875 opgeheven.

Door de eeuwen heen heeft Anjum een 60-tal staten gekend. Rond 1900 waren er hiervan nog een 20 over. Hoewel we nog veel namen van deze boerderijen uit de archieven kennen, zijn ze grotendeels in de nevelen der historie verdwenen. In 1866 is een Chr. Nat. School opgericht. Deze school bestond uit een verbouwde wagenschuur: één lang lokaal, waarin twee onderwijzers les gaven aan 110 leerlingen. Een nieuwe school is gebouwd in 1905. In het Register van Aanbreng (1511) wordt de Anjumer molen al genoemd. In 1889 ging deze molen door blikseminslag verloren. Op dezelfde plaats werd een nieuwe molen gebouwd. Over de windzaagmolen, die bij de vaart heeft gestaan, is niet veel bekend.

In 1886 voltrok zich een scheuring in het kerkelijk leven. De doleantie had zijn intrede gedaan. Drie jaar later werd de Gereformeerde Kerk gebouwd. In 1967 ging dit kerkgebouw geheel door brand verloren. Een nieuwe kerk met bijbehorende gebouwen verrees op ongeveer dezelfde plaats. In 1891 wordt aan de Skeanewei de Coöp. Stoomzuivelfabriek gebouwd. In 1892 wordt er reeds 416.000 liter melk aangevoerd en verwerkt. In 1924 is de zuivelfabriek gesloten en kort daarna afgebroken. In 1910 wordt het dorp aangesloten op het interlokale telefoonverkeer. Het lokaalspoortje, dat liep van Dokkum naar Metslawier, is in 1912 doorgetrokken naar Anjum. Met de komst van de N.O.F.-bussen is dit spoor in 1937 weer opgeheven.

Omstreeks 1900 had Anjum voor die tijd "zeer flinke winkels". Ook waren er vele inwoners (meestal inwoonsters) die een winkelnering in het klein uitoefenden. Rond die tijd maar liefst 36! Verder bezat het dorp vier smeden, drie schildersbedrijven en vijf timmerwerkplaatsen. Met Oostmahorn en Ezumazijl meegerekend waren er vijf herbergen.

In de jaren rond 1970 bood Anjum een troosteloze aanblik. De bestrating, straatverlichting en riolering waren ronduit slecht. De gehele Loanen en veel oude huisjes bij de Ned. Herv. Kerk werden afgebroken. Gelukkig kwam er verbetering in deze situatie. In de daarop volgende jaren is het riolerings- en bestratingsplan uitgevoerd. In de Loanen zijn nieuwe huizen gebouwd. In 1976 is de Ned. Herv. Kerk geheel gerestaureerd. Het, in 1910 geplaatste, schot tussen koor en schip is verwijderd en de preekstoel kwam weer op zijn oude plaats tegen de zuidmuur. Thans is het dorp in het bezit van twee prachtige kerkgebouwen, waar de inwoners dan ook apetrots op zijn." (bron: de onder Links gelinkte dorpssite)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Anjum heeft 18 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Michaëlkerk (Tsjerkepaed 2) is een eenbeukige kerk, in de 12e eeuw gebouwd van tufsteen. In de 13e eeuw is de kerk naar het oosten verlengd. In het gereduceerd westwerk met ingesnoerde spits bevindt zich een cachot (17e eeuw). In de toren hangt een klok (1618) van klokkengieter Hans Falck. Het interieur wordt gedekt door een houten tongewelf dat in 1684 is aangebracht door Pijter Martens ter vervanging van een kap die in 1681 is verwoest door een orkaan. Het vijfzijdig gesloten koor (15e eeuw) bevat een sacramentshuisje. De preekstoel dateert uit de 17e eeuw. Er bevinden zich twee overhuifde dubbele herenbanken uit de 17e eeuw en twee uit de 18e eeuw. Het orgel uit 1875 is gebouwd door L. van Dam en Zonen. In 1975 is de kerk gerestaureerd onder leiding van G.M. van Manen en J. Zwart. Zie verder de pagina Historie Hervormde kerk (exterieur, interieur, orgels en klokken). De kerk valt tegenwoordig onder de Protestantse Gemeente Anjum, die in 2009 is ontstaan door fusie van de lokale Hervormde Gemeente en Gereformeerde Kerk. Hierdoor ontstond er een gemeente van 750 leden. Op de zondagen is er een eredienst in de Michaëlkerk of in MFA De Dobbe en ook door de week zijn er diverse activiteiten.

- De voormalige Gereformeerde (PKN) kerk De Bron (vóór de fusie tot PKN: De Dobbe) (Mounebuorren 11) dateert uit 1968 en verving de vorige kerk uit 1889, die in december 1967 door brand is verwoest. De kerk is in februari 2016 aan de eredienst onttrokken. De huidige functie van het pand is ons niet bekend.

- Molen De Eendracht is tevens een Molenmuseum. De molen herbergt 6 zolders kijkgenot. Op de begane grond bevind zich het VVV-kantoor. Tevens vind je er een gerestaureerde Kromhout middeldruk motor uit 1920. Je vindt een wisselende expositie op de 1e zolder en een permanente schelpenexpositie in vitrines en een foto-expo van molens in Fryslán en Dongeradeel op de 2e zolder. De 3e zolder is de 'molen-modellenzolder' en op de 4e zolder vind je molenaarsattributen, boerenspul en timmergereedschap. De spoorwiel-rondsels-4 assen tref je op de 5e zolder aan. En vanaf de 6e zolder heb je een prachtig uitzicht op het Lauwersmeer.

- Gevelstenen in Anjum.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Wij zijn Anjum Events. Na jaren jeugdhonk De Knuppel in het dorp te hebben gerund, hebben wij de sleutel overgedragen aan de jongere generatie. Maar onze groep wil eigenlijk niet stoppen met het organiseren van evenementen, activiteiten en feesten zoals bijv. BumaRock omdat we dat geweldig vinden om te doen. Daarom gaan we vanaf 2019 verder met deze nieuwe stichting. We hebben leuke ideeën. Volg ons op Facebook!"

- Op de 1e zaterdag van het jaar is er in Anjum de door de voetbalvereniging georganiseerde Crossloop (in 2020 voor de 47e keer). Toen een aantal jaren geleden de deelname aan de Crossloop stagneerde omdat wandelen populair werd, speelde de organisatie daar op in door op deze dag tevens een wandeltocht te organiseren, waardoor het nu een familiedag voor jong en ouder is en beide doelgroepen zich op deze dag kunnen 'uitleven'. Zoals de traditie voorschrijft blijft de route geheim tot net voor de start van de loop/wandeltocht.

- De Oranjevereniging organiseert door het jaar heen diverse evenementen en activiteiten. Natuurlijk Koningsdag, op 4 mei dodenherdenking en op 5 mei bevrijdingsdag. Daarnaast de intocht van Sinterklaas, iedere 4 jaar het Dorpsfeest, en om de 2 jaar de Anjumdag.

Op Koningsdag 2019 was er het eerste evenement van de hierboven vermelde Stichting Anjum Events. "De dag werd gestart door de Oranjevereniging. Op de namiddag en avond zorgden wij voor een gezellig programma voor het hele dorp en omstreken met o.a. matinee, een clown voor de kids en een geweldige top 100 band voor jong en ouder die de avond afsloot", aldus de stichting.

- "Buma Rock is een gezellig, groeiend muziekfestival op een prachige locatie: de Bumatun te Anjum. Om het jaar wordt dit prachtige evenement georganiseerd" (in juni, in de even jaren).

- 1x in de 4 jaar is er het Dorpsfeest (eind juni, de laatste keer was in 2019, dus de volgende keer is in 2023). Op donderdag barst het Dorpsfeest los. Het hoogtepunt zijn de optochten met de vaak spectaculaire praalwagens, waar door velen maanden van tevoren al aan wordt gewerkt op tal van locaties binnen en buiten het dorp. Er zijn drie categorieën: de buurtverenigingen, losse opgaven en wagens van de jeugd. Boeren in de omgeving stellen hun loods beschikbaar voor de bouwwerkzaamheden aan de wagens. Er zijn loodsen waar met wel 50 man wordt gewerkt aan vijf of zes wagens. Er doen maar liefst rond de 60 wagens mee, uit het dorp maar ook uit omliggende dorpen. Het is daarmee de grootste optocht van Noardeast-Fryslân. De eerste optocht wordt verreden op de vrijdagochtend om 9:30 uur. Op zaterdagavond vanaf 19:00 uur wordt het startschot gegeven voor de tweede optocht. De optochten trekken duizenden toeschouwers. In 2015 waren het er 3.500. In de feesttent is het 's avonds feest met optredens van live bands. - Lees, bekijk en beluister hier de reportage t.b.v. Dorpsfeest Anjum editie 2019. En hier vind je een verslag van de optocht editie 2019.

Terug naar boven

Beeld

- Vele honderden oude foto's en ansichtkaarten van Anjum.

- Oude foto's van Anjum op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Anjum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Anjum.

- MFA: - Na 10 jaar van voorbereidingen en met veel zelfwerkzaamheid is in 2018 in Anjum de nieuwe multifunctionele accommodatie MFA De Dobbe gerealiseerd, in combinatie met een nieuw kantoor van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Het dorp was namelijk al een eind gevorderd met plannen voor de MFA, in samenwerking met de woningbouwcorporatie, maar door de crisis rond 2010 kwam een en ander stil te liggen. Dankzij de NAM, die een locatie zocht voor haar nieuwe kantoor, konden er voor het dorp win-wins worden gecreëerd. In maart 2018 is MFA De Dobbe feestelijk geopend. Vanuit het NAM-kantoor (met 50 werkplekken) wordt de gaswinning voor de kleine velden in de noordelijke regio gecoördineerd. NAM wil met deze unieke samenwerking de verbondenheid met de omgeving bevorderen. De regio Noordoost Fryslân speelt een belangrijke rol in de energievoorziening van Nederland. Met dit nieuwe regiokantoor wil NAM de toegankelijkheid en de zichtbaarheid vergroten en de regionale werkgelegenheid bevorderen. Tevens is een permanente interactieve expositie ingericht over aardgaswinning in Noordoost Fryslân. In die zaal kunnen tevens kerkdiensten plaatsvinden.

Dankzij de samenwerking kan er optimaal gebruik worden gemaakt van elkaars faciliteiten, zoals keuken, toiletten, foyer en vergaderzalen. Verder is de gelegenheid aangegrepen om gelijk de hele dorpskern van Anjum te revitaliseren, zoals woningvernieuwing in de Tsjerkestrjitte, herinrichting van de Mounebuorren, en woningverbetering van Thus Wonen aan de Holdingastrjitte. Het MFA gaat een centrumfunctie voor de regio vervullen. Naast de dorpshuisfunctie zijn in het gebouw verder nog een huisartsenpraktijk, kinderopvang, fysiotherapie, thuiszorgkantoor en een kapper gehuisvest. Het gebouw is een ontwerp van Adema Architecten uit Dokkum. Het is duurzaam gebouwd en energiezuinig. De bouw is uitgevoerd door BAM Bouw en Techniek, die ook Friese bedrijven bij de werkzaamheden hebben betrokken. Voorzitter Sjouke Faber meldde bij de feestelijke opening trots dat de 'mienskip' het met zijn allen heeft gerealiseerd, dat het een opsteker is voor het dorp dat er nu weer prachtige voorzieningen zijn, en dat men hierdoor het dorp heeft kunnen ombuigen van een krimpdorp naar een groeikern.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Eker. - Thuishuis Zeeparel biedt kleinschalige kinderopvang voor kinderen van 0 tot 12 jaar.

- Jongeren: - Jeugdhonk De Knuppel.

- Muziek: - Muziekvereniging Halleluja repeteert iedere donderdag in de Dobbe te Anjum. Door het jaar heen spelen zij bij verscheidene dorpsactiviteiten en organiseren zij (koffie)concerten.

- Dorpskoor De Kolkensjongers. De weidse landerijen om het dorp heten de Kolken. Hieraan hebben zij de naam van het koor ontleend. Het koor is in 2002 opgericht en heeft ca. 30 leden, afkomstig uit Anjum en verre omstreken. Een keer in de vier weken wordt er geoefend. Het koor staat onder leiding van dirigente Rianna Wilckens en wordt muzikaal begeleid door Anne Martin Koree (piano) en Anja Dijkstra (saxofoon). Ook diverse solisten dragen hun steentje bij voor het welslagen van gezellige oefenavonden en optredens. Ze zingen voornamelijk Fries-, Nederlands- en Engelstalige muziek. Het repertoire bestaat uit populaire moderne en vroegere pop- en folkmuziek. De Kolkensjongers zijn door hun regelmatige optredens een bekende verschijning in de regio geworden.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Anjum is opgericht in 1948.

- KV Klaas Thomas is de lokale kaatsvereniging. Jaarlijks worden hier in het kaatsseizoen op verschillende niveau’s wedstrijden verkaatst. Naast de partijen die Klaas Thomas organiseert, wordt er door haar leden ook volop op ‘KNKB-niveau’ gekaatst. Ieder seizoen worden weer veel prijzen bemachtigd tijdens bijvoorbeeld KNKB-partijen. De jeugd wordt aangemoedigd om mee te doen op KNKB-niveau. De vereniging is namelijk van mening dat de jeugd hierdoor net het spreekwoordelijke schepje erbovenop kan doen. Dit mag natuurlijk niet ten koste gaan van de sfeer, want Klaas Thomas streeft er ook naar dat iedereen met plezier het spel kan spelen, ongeacht het niveau waarop het gespeeld wordt.

- Duurzaamheid: - "Energiecoöperatie De Anjumer Eendragt streeft naar duurzaamheid samen met de inwoners van Anjum. Wij willen dit onder andere bereiken door zonne-energie projecten op te zetten waar alle bewoners aan mee kunnen doen."

- Veiligheid: - Brandweer Anjum.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Anjum en - idem kerk.

Reactie toevoegen