Arnemuiden

Plaats
Stad
Middelburg
Walcheren
Zeeland

Arnemuiden

Terug naar boven

Status

- Arnemuiden is een dorp* in de provincie Zeeland, in de streek Walcheren, gemeente Middelburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

* Deze plaats is voorheen een stad geweest maar wordt, ook door de inwoners zelf, tegenwoordig als dorp beschouwd.

- De gemeente is per 2-10-1857 vergroot met de gemeente Kleverskerke.

- Wapen van de gemeente Arnemuiden.

- Voor de postadressen valt ook het dorp Kleverskerke onder Arnemuiden.

Terug naar boven

Naam

In het Zeeuws
Erremuu. Een inwoner van deze plaats is een Erremuenaer.

Oudere vermeldingen
1235 kopie 1322 Arnemeuden, 1342 Arnemuden.

Naamsverklaring
Arnemuiden ontleent haar naam aan de ligging bij de muiden ‘mond’ van de rivier de Arne. Deze waternaam is mogelijk gevormd met een suffix -n bij ar (zie Ter Aar).(1)

Terug naar boven

Ligging

Arnemuiden ligt O van Middelburg en grenst in het Z aan de A58.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Arnemuiden 222 huizen met 1.316 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 207/1.218 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Nieuwerkerke 14/93 en Mortiere 1/5. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.100 huizen met ca. 5.300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De huidige nederzetting vervangt sinds 1438 het verdwenen Oud-Arnemuiden, ooit een hanzestad (sinds 1418) die al in de 13e eeuw wordt genoemd en toen een der belangrijkste koopsteden van Europa was. In 1574 kreeg het stadsrechten, waarmee de wederopbouw begon na de verwoesting een jaar eerder (waarvoor zie verder de volgende alinea). Tot de 16e eeuw was de nederzetting een voorname haven, "doch het verzanden der reede deed haar bloei ten onder gaan", aldus Witkamp in zijn Aardrijkskundig woordenboek (1877). Wat konden ze het vroeger toch mooi zeggen…

Vier Arnemuiden's
De huidige nederzetting is eigenlijk al de vierde; de eerste verdween in 1428 door overstromingen en afkalving in de golven, het tweede, dat aan de andere kant van de Arne werd herbouwd, brandde in 1481 geheel af, het derde werd in 1573 door de Spanjaarden met de grond gelijk gemaakt en uitgemoord (300 burgers vermoord en velen zijn toen gevlucht, waarna er nog maar enkele honderden inwoners overbleven van de 2.000). Vanouds is het een vissersdorp, maar de vissers moesten door inpolderingen en de aanleg van de Deltawerken uitwijken, eerst naar Veere en later naar Vlissingen.

Tweede Wereldoorlog
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt Arnemuiden door het Duitse leger aangewezen als zogeheten lazaretdorp. In dit lazaret waren drie Duitse legerartsen en zo'n 200 man personeel van een Sanitätskompanie van de 70. Infanterie Division bezig met het verzorgen van gewonden die van het front binnen werden gebracht. Zo'n 700 tot 800 gewonde soldaten werden er in totaal behandeld. Ook zijn behoorlijk wat burgerslachtoffers geholpen in het lazaret. Op de daken van de kerken, scholen, barakken en andere gebouwen werden rode kruizen geschilderd. Wapens, wapentransporten en troependoorvoer waren in het dorp verboden. Desondanks is de plaats door de geallieerden ernstig beschoten bij de inname van de Sloedam, de toenmalige verbindingsdijk tussen Zuid-Beveland en Walcheren.

Vliegveld
Het 23 ha grote Vliegveld Midden-Zeeland ligt op grondgebied van Arnemuiden. Het wordt voornamelijk gebruikt voor kleine zakenluchtvaart en vluchten met een recreatief karakter. Daarnaast wordt het vliegveld gebruikt door de traumahelikopter (Lifeliner) en helikopters van Gasunie die de gasleidingen in de omgeving controleren. Ook politievliegtuigen en milieu-inspecties maken gebruik van deze luchthaven. Aan de zuidzijde van het veld ligt een zweefvliegstrip die onder meer gebruikt wordt door Vliegclub Midden-Zeeland. De luchthaven wil graag een verharde baan aanleggen omdat de huidige grasbaan onder bepaalde weersomstandigheden niet bruikbaar is.

"Vliegveld Midden-Zeeland is belangrijk voor recreatie, economie en werkgelegenheid. Maar voor omwonenden en anderen in de omgeving zijn geluid en veiligheid van belang. In de openbare Commissie voor Regionaal Overleg (CRO) luchthaven Midden-Zeeland overleggen alle betrokken partijen om ervoor bezorgen dat het vliegveld goed kan functioneren. Gemeenten, omwonenden, de exploitant van het vliegveld, gebruikers van het vliegveld en milieuorganisaties zijn in de CRO vertegenwoordigd. In de visie van Zeeland Airport B.V. is bekendheid met alle aspecten van het vliegveld, waaronder haar ambities voor de (nabije) toekomst, van essentieel belang voor het creëren en onderhouden van een goede relatie met haar ‘buren’.

Het vliegveld wil graag in harmonie leven met zijn omgeving. Naast de door de (rijks-)overheid verplichte rapportages van voornamelijk vliegbewegingen inclusief geluidsproductie, is een open communicatie met zowel de gemeente Middelburg als de provincie Zeeland van essentieel belang bij zaken zoals politieke besluitvorming met betrekking tot het (voort)bestaan van Vliegveld Midden-Zeeland. In de visie van de exploitant is als voorwaarde gesteld dat alle operationele activiteiten plaatsvinden in volstrekte openheid en volgens de geldende wet- en regelgeving. Alleen door zo te handelen mag Zeeland Airport B.V. begrip en waardering verwachten voor de activiteiten op en vanaf Vliegveld Midden-Zeeland. Het vliegveld wil met al haar diensten en producten ook meerwaarde leveren aan het toerisme, het bedrijfsleven en bezoekers. Met haar visie betreffende openheid, eerlijkheid en een voortdurende communicatie met alle doelgroepen doet Vliegveld Midden-Zeeland er alles aan haar motto: “het vriendelijkste kleine vliegveld van Nederland!” te realiseren."

Klederdracht
Arnemuiden is een van de weinige plaatsen in ons land waar nog - en niet alleen met hoogtijdagen - de authentieke klederdracht wordt gedragen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Historische Vereniging Arnemuiden (HVA) is opgericht in 1996 en heeft ca. 650 leden. Doelstellingen van de HVA: het bestuderen van de rijke historie van deze voormalige gemeente; het bevorderen van de kennis van deze historie; het houden van thema-avonden (lezingen, dia-/filmavonden) over historische onderwerpen; het uitgeven van historisch kwartaalblad Arneklanken.

- In de jaren 1992 tot en met 1998 verschenen van de hand van auteur Joost Adriaanse vier delen van De Kroniek van Arnemuiden, over de jaren 1695 tot en met 1996. Omdat deze Kronieken al geruime tijd niet meer verkrijgbaar zijn, zijn de teksten met illustraties via de link nu ook online te lezen. Tevens zijn artikelen van zijn hand opgenomen over de grijze oudheid van de nezerzetting, zoals deze eerder zijn verschenen in het kwartaalblad Arneklanken van de Historische Vereniging.

- Grote bloei beleefde Arnemuiden in de 15e en 16e eeuw: de Arnemuidse Gouden Eeuw. Handelsschepen uit heel Europa lagen hier op de rede. Er heerste grote bedrijvigheid in dit stadje en diverse handelswaar werd verscheept naar havens zoals Middelburg, Brugge, Gent en Antwerpen. Boven de stad hingen zwarte rookpluimen: zoutketen die op volle toeren draaiden en van ruwe grondstoffen zuiver, geraffineerd zout maakten. Het goud van die tijd. Het verval kwam langzaam maar zeker: de rede verzandde*. De grote handelsschepen zochten andere, diepere havens en de nederzetting raakte in een isolement. De visserij werd de belangrijkste inkomstenbron en zou dit nog eeuwen blijven. Stoere hoogaarzen, taaie visleurders en geduldige garnalenpelsters bepaalden het dagelijks beeld. In Museum Arnemuiden, gevestigd in het voormalige stadhuis, kun je uitgebreid kennismaken met de historie van het bijzondere stadje en haar inwoners. Verder bevat ’t Stadhuys ook de oude raadzaal waarin bijzondere schilderijen te zien zijn, informatie over de streekdracht en visserij en over Maurits van Vollenhoven.
* Het museum heeft onderzoek gedaan naar de verlanding van de lokale rede. Het resultaat is verzameld en vormgegeven in een interactieve mediapresentatie. Je kunt nu zelf door de tijd scrollen en het verlandingsproces volgen.

- Geschiedenis van Arnemuiden door PZC-journalist Willem Staat.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De locatie van het Julianabad was al sinds 1961 een sociale ontmoetingsplaats voor heel Arnemuiden en directe omgeving. In de jaren zestig begonnen als speeltuin, sinds 1990 in gebruik als zwembad. De gemeenteraad van de gemeente Middelburg heeft in 2016 besloten dat vanwege geplande bezuinigingen ook het Julianabad dicht moest. Sinds eind 2016 is het zwembad gesloten. Niet alleen het zwemmen als zodanig, ook de sociale contacten die een zwembad met zich meebrengt werden enorm gemist. De gemeenteraad heeft het dorp tot november 2017 de tijd gegeven om met een gedegen plan te komen om het Julianabad te behouden. Daar is door Stichting Behoud Julianabad hard aan gewerkt. In mei 2018 besluit het nieuwe college van B&W om het zwembad jaarlijks met 45.000 euro te subsidiëren. Naast de inzet van veel vrijwillgers was jaarlijks 60.000 euro nodig om het zwembad te kunnen exploiteren. De stichting zou daarvoor via crowdfunding aanvullende fondsen werven. Eind december 2018 heeft de stichting toch besloten om de stekker eruit te halen, omdat de gemeente in november 2018 niet financieel garant wilde staan als de verouderde technische installaties het zouden begeven (zie ook hier de opinie van de lokale CU). Dat zou ca. 150.000 euro kunnen kosten. Omdat de gemeente Middelburg financieel in zwaar weer verkeert, wilde zij die garantie niet geven.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Arnemuiden heeft 11 rijksmonumenten.

- Nederlands Hervormde Kerk (PKN).

- Hersteld Nederlandse Hervormde Kerk.

- Gereformeerde Kerk (PKN).

- Kerk van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland.

- Het voormalige stationsgebouw uit ca. 1871 is in 2013 verbouwd en herbestemd tot hotel.

- Molen Nooitgedacht (Molenweg 45) is een houten achtkantige molen, gebouwd in 1981 ter vervanging van een molen uit 1736 die in 1977 is afgebrand.

- Museum Wings to Victory is hét museum over de luchtoorlog boven Zuidwest Nederland. De stichting heeft een database aangelegd met informatie over alle vliegtuigcrashes die zich gedurende de Tweede Wereldoorlog in Zeeland hebben voorgedaan. Daarvoor zijn duizenden documenten, foto's en rapporten gedigitaliseerd.

- Op het terrein van Gyrocopter Aviation vind je een uniek, vliegend, historisch museum: het Flying Gyrocopter and Old Aircraft Museum. Alle gyrocopters en andere vliegtuigen staan vliegklaar en gaan ook regelmatig het luchtruim in. Vliegtuigen zijn immers niet bedoeld om alleen maar te bewonderen, maar vooral om mee te vliegen. Tevens vind je in het museum antieke radio's, luchtvaartradio's, navigatie-apparatuur en antieke scheepsmotoren.

- Sculptuur Arnemuidse visleurster voor de dorpskerk.

- Het Hof Nieuwerkerk aan de Oude Rijksweg, O van Arnemuiden, is het restant van het gelijknamige voormalige dorp en heerlijkheid. Het dorp Nieuwerkerk is in de 14e eeuw of iets eerder gesticht, als parochie afgescheiden van Kleverskerke. Het dorp is verdwenen als gevolg van inundaties (= onderwaterzettingen) in de 80-jarige oorlog (1568-1648). Overblijfselen van de kerk hebben in 1593 gediend tot verzwaring van het zeehoofd in het Sloe.

- "Op de Historische Scheepswerf C.A. Meerman komen weer de meest karakteristieke vaartuigen van de Zeeuwse wateren van de helling: hoogaars en hengst. Sinds 2003 is de historische Meermanwerf (opgericht 1763) in bezit van de gemeente Middelburg, die het voor het symbolische bedrag van € 1,- heeft overgenomen van de toenmalige eigenaar C.A. Meerman. Een prachtig monument op maritiem gebied! Er is veel achterstallig onderhoud aangepakt. En ook de bodem is grondig gesaneerd; jarenlang zijn hier immers schepen gepekt en geteerd. Het was een flinke klus om alle gebouwen en loodsen aan de huidige eisen voor milieu- en arbeidsomstandigheden te laten voldoen. Het vele originele gereedschap is schoongemaakt, bewaard en beschreven. Het zijn klussen waar vele vrijwilligers van Stichting Behoud Hoogaars jarenlang hun handen aan vol hebben gehad.

Historische Scheepswerf C.A. Meerman is een werf in bedrijf, maar heeft daarnaast ook haar museale functie: bewaren, onderhouden en tentoonstellen van historisch, maritiem erfgoed. Deze museale taak wordt op verschillende wijzen vervuld. Natuurlijk vooral op de werf zelf, in de loodsen en langs de wal. Met veel passie leiden vrijwilligers de bezoekers rond tijdens de werkzaamheden op de werf. Daarnaast laten we ons historische erfgoed ook op andere manieren zien. Via onze samenwerking met het museum in Arnemuiden en met andere werven in het Schelderegio-gebied geven we een breed beeld van de scheepvaart door de eeuwen heen in het Deltagebied van de Schelde. Door middel van (tijdelijke) tentoonstellingen in samenwerking met andere organisaties richten we de aandacht op aspecten van het culturele en maritieme erfgoed."

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het dorp heeft niet alleen een rijke traditie als het gaat om visserij en scheepvaart (de vloot ligt tegenwoordig in Vlissingen), maar ook de Visserijdag zelf is een traditie. Elk jaar op de laatste zaterdag van juni laat het vissersplaatsje zich hiermee van zijn beste kant zien. Een bonte verzameling aan kramen, leuke optredens, ringrijden, open musea, vissersschepen van toen en nu en natuurlijk veel lekkers van zee. Het geld dat de visverkoop op deze dag oplevert, gaat naar goede doelen. In 2018 waren dat reddingsmaatschappij KNRM en Stichting Arnemuiden helpt Teius, een stichting die al vele jaren hulp biedt aan deze stad in Roemenië.

- Op een vrijdag eind november is er de Winterfair.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Arnemuiden ( online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Arnemuiden.

- Nieuws: - `t Erremuenaertje is een advertentieblad voor Arnemuiden en Kleverskerke, dat 1x per 2 weken huis aan huis in deze kernen wordt verspreid. Via de link is het laatste nummer ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Bewonersgroep Arnemuiden (BGA) is een vertegenwoordiging van inwoners van dit dorp, buurdorp Kleverskerke en de Buitengebieden. De BGA vindt het belangrijk dat inwoners invloed kunnen uitoefenen op wat er in hun woonomgeving gebeurt. Zij beoogt de leefbaarheid in stand te houden en waar mogelijk te verbeteren, betreffende o.a. de thema's woon- en leefomgeving, werk en inkomen, milieu, onderwijs, gezondheid, maatschappelijke en sociale voorzieningen.

- Onderwijs: - Basisschool 't Vierschip. - Basisschool Oleanderhof. - Joos van Larenschool.

- Sport: - Reeds voor de Tweede Wereldoorlog werd er in het dorp in verenigingsverband gevoetbald. De A.S.C. (Arnemuidense Sport Club) werd door het uitbreken van de oorlog ontbonden. Op 26 november 1945 is de huidige voetbalvereniging v.v. Arnemuiden opgericht. Onder de link kun je lezen over de geschiedenis van de verengiing.

In het kader van de Proeftuin Zoet Water* heeft de Provincie Zeeland in 2019 een proef uitgevoerd met wateropslag en druppelirrigatie onder het natuurgras voetbalveld van v.v. Arnemuiden. Het doel was inzicht te krijgen in de mogelijkheden van opvang en opslag van regenwater in de ondergrond en gebruik van dit water tijdens droge periodes in de zomermaanden. De voetbalvereniging ondervond in de hete en droge zomer van 2018, net als veel andere verenigingen met een natuurgrasveld, droogteproblemen met de grasmat. De kosten voor beregening van sportvelden met drinkwater zijn (te) hoog en wegen niet op tegen de tijdelijke problemen van natuurgrasvelden in de zomermaanden, aldus eigenaar en beheerder van de velden: de gemeente Middelburg. Helaas was de proef op deze locatie niet succesvol: het water in de ondergrond is te zout, waardoor het niet lukte om een zoetwaterbel te maken. (bron: gemeente Middelburg)
* Zeeland bereidt zich voor op klimaatverandering en deze proef en andere onderzoeken moeten uitwijzen of zoet water in een zilte ondergrond kan worden opgeslagen.

- Korfbalvereniging TOP (Tot Ons Plezier) is opgericht in 1941. Op hun site vind je een mooi verslag van hoe het er in de begintijd van de vereniging aan toeging. O.a. waarom men destijds voor de clubkleuren wit-zwart koos. Die reden was een heel praktische; in die tijd was er veel 'op de bon', zo ook kleding. Er konden geen 'textielpunten' gemist worden voor sportkleding. Maar een wit shirt had iedereen en men kon daar zelf zwarte banen op aanbrengen...

- Tennisvereniging L.T.C. De Schenge beschikt over 4 all--weather tennis AA Tennis Rood banen, waardoor er het hele jaar door kan worden getennist, van 's morgens vroeg tot 's avonds laat. Het goed geoutilleerde clubgebouw met gezellige bar en zonnig terras is naast de competitiezaterdagen op de dinsdag- en donderdagavond geopend. In de wintermaanden kan er 's avonds met verlichting gespeeld worden op dinsdag, woensdag en donderdag.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Ondernemersvereniging Arnemuiden is een kleine maar actieve club. Ze organiseren door het jaar heen een aantal festiviteiten in en rondom het dorp, ter bevordering van de leefgemeenschap, het gezellig maken van het winkelgebied en ter verbetering van het ondernemersklimaat.

- Veiligheid: - Brandweerpost Arnemuiden bestaat uit 19 vrijwillige brandweermedewerkers die 24 uur per dag gereed staan om hulp te bieden aan mens en dier. Ook is op deze post de verbindings commandowagen van de Veiligheidsregio Zeeland gestationeerd. Dit voertuig rukt uit bij grote calamiteiten. Op de - onofficiële - website van de brandweerpost is veel informatie te vinden over de uitrukken, de oefenschema’s, de medewerkers en nog veel meer.

Terug naar boven

Trivia

- De plaats is landelijk bekend vanwege het liedje De klok van Arnemuiden.

Reactie toevoegen