Bergeijk

Plaats
Dorp en gemeente
Bergeijk
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

gemeente_bergeijk_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Bergeijk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Bergeijk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Bergeijk

Terug naar boven

Status

- Bergeijk is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

- De gemeente Bergeijk is in 1997 vergroot met de gemeenten Luyksgestel, Riethoven en Westerhoven.

- De gemeente Bergeijk omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen 't Loo, Luyksgestel, Riethoven, Weebosch en Westerhoven, en de buurtschappen Bergeijkse Barrière, Berkt, Boscheind, Boshoven, Braambos, Broekhoven, De Aa, De Pielis, De Rund, Eind, Heiereind, Keersop (deels), Loveren, Muggenhool, Rijt, Sengelsbroek, Spaanrijt, Voort, Walik en Witrijt. Bij elkaar zijn dit 6 dorpen en 20 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Bergeijk.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Bergeijk.

- Onder het dorp Bergeijk vallen ook de buurtschappen Bergeijkse Barrière, Berkt en Muggenhool. Alleen voor de postadressen vallen ook de dorpen 't Loo en Weebosch en daarmee ook de bijbehorende buurtschappen De Aa, De Pielis (grotendeels), De Rund, Spaanrijt en Witrijt onder het dorp.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Bérgààjk.

Oudere vermeldingen
1137 kopie 13e eeuw Echa, 1151-1152 kopie 12e eeuw Eka, 1312-1350 Eyke, 1e helft 15e eeuw Bercheyck, 1460 Eycke, 1665 Bergheyck, 1773 Bergeik.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse eka 'eik', met de latere toevoeging berg 'terreinverheffing, heuvel'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Bergeijk ligt ZW van Eindhoven, W van Valkenswaard en Z van de A67 en grenst in het W aan België en de Belgische plaats Retie, in het NW aan Bladel, Hapert, Eersel en Steensel, in het N aan Veldhoven, in het NO aan Waalre, in het O aan Dommelen en het tweelingdorp Borkel en Schaft, in het Z aan België en de Belgische plaatsen De Kolonie, Heide-Heuvel en Lommel en in het ZW ook aan België en de Belgische plaatsen Witgoor en Dessel. Het gelijknamige dorp ligt centraal in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente 331 huizen met 1.800 inwoners, verdeeld in dorp Eikereind of Bergeijk op het Hof 100/561 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Het Loo/Bergeijk op het Loo 70/351, De Broekstraat 60/321, Hooge Berkt 20/113, Lage Berkt 30/138 en Weebosch 51/316. De oorspronkelijke gemeente - dus van voor de herindelingen van 1997 - omvatte verder nog de buurtschappen Rund, Muggenhool, het Voorste Loo, het Middelste Loo, het Achterste Loo, Spaanreit, Groot Wilreit en Klein Wilreit. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 7.000 huizen met ca. 18.000 inwoners, waarvan ca. 3.600 huizen met ca. 9.000 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Bergeijk op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Toekomstvisie gemeente Bergeijk (2017). - Nota van Bevindingen ten behoeve van de Toekomstvisie (2017).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bergeijk heeft 19 rijksmonumenten.

- Bergeijk heeft 27 gemeentelijke monumenten.

- De Sint-Petrus' Bandenkerk of Hofkerk in Bergeijk (Hof 12) is een gotische kruiskerk zonder toren, maar met een klein kruistorentje, in pseudobasilikale stijl gebouwd. De toren is in 1650 omgevallen en nooit herbouwd. Het koor dateert uit 1422, het laatgotische bakstenen dwarspand en schip stammen uit begin 16e eeuw. Voor die tijd was het schip lager. Aan de zuidkant zijn de ramen hoger dan aan de noordkant, om een betere lichtval in de kerk te verkrijgen. Het interieur is sober. De kerk is van 1648 tot 1798 gebruikt voor de protestantse eredienst. Van 1888-1893 is de kerk gerestaureerd en vergroot door architect Caspar Franssen. Na de Tweede Wereldoorlog bouwen de katholieken een nieuwe, grotere kerk op de Elzenhof, waarin de belangrijkste monumenten uit het interieur worden geplaatst. De Hofkerk heeft van 1965-1994 leeggestaan.

In de jaren 70 van de 20e eeuw is de kerk tot rijksmonument verklaard en gerestaureerd. Ze is aanvankelijk slechts voor bijzondere diensten gebruikt, maar toen het aantal kerkgangers verminderde heeft men de Hofkerk weer als parochiekerk in gebruik genomen en is de nieuwe kerk, op de toren na, gesloopt. Het interieur bevat beelden van Sint Jan en Sinte Lucia uit 1490. Het Johannesbeeld wordt toegeschreven aan Meester Arndt van Utrecht en het Luciabeeld aan de Meester van de Heiligenbeelden uit Leende. Er is een apostelbeeld uit 1480, een tweetal Mariabeelden, een biechtstoel en een communiebank dateren uit de 18e eeuw. Het orgel dateert uit 1902 en is gebouwd door Michaël Maarschalkerweerd voor de Hervormde kerk te Geervliet, gerestaureerd van 1999-2001 en daarna in Bergeijk geplaatst. Bij de kerk staat ook het enige klokhuis van Noord-Brabant. De kerk valt tegenwoordig onder de Parochie H. Bernardus van Clairvaux. - Beschrijving orgel Sint-Petrus' Bandenkerk of Hofkerk.

- Beschrijving orgel Protestantse Kerk.

- Mariakapellen.

- De voormalige Weverij De Ploeg in Bergeijk uit 1957 en het omliggende Ploegpark zijn in 2010 benoemd tot rijksmonument. Het complex behoort tot de 100 topmonumenten uit de periode 1940-1958. De open ruimtes van het complex kenmerken zich door langgerekte glasgevels, halfronde sheddaken en de daardoor unieke lichtinval. Het ging ontwerper Gerrit Rietveld dan ook vooral om de ruimtewerking. Het fabriekscomplex ligt in een modernistisch landschapspark, ontworpen door landschapsarchitecte Mien Ruys. De directie van De Ploeg wilde vooral een plezierige en groene omgeving voor de arbeiders. Industrie en natuur moesten hand in hand gaan. Rietveld en Ruys bleken een perfecte match.

Na de sluiting van de weverij in 2007 zijn het gebouw en het bijbehorende park in verval geraakt. Eind 2015 heeft de Bergeijkse onderneming Bruns - gespecialiseerd in het ontwikkelen van interieurs voor musea en tentoonstellingen wereldwijd - het complex gekocht. Zij heeft het complex in 2016 gerestaureerd en herbestemd tot productieruimte en kantoor. De buitenkant bleef intact. Aan de binnenkant zijn hedendaagse kunst en techniek toegevoegd. In het fabriekscomplex van 11.000 m2 zijn de kantoren, de productiehallen en het magazijn van Bruns ondergebracht. Aan de voorkant is Bezoekerscentrum De Ploeg gerealiseerd, als interactieve showroom en expositieruimte.

Wethouder Mathijs Kuijken is er blij mee: “Het was al lange tijd een diepgekoesterde wens van de gemeente dat dit bijzondere complex een herbestemming zou krijgen. Het is dankzij het lef van een Bergeijkse ondernemer en de hulp van de Provincie dat er nu een oplossing is. Sterker nog, de best mogelijke oplossing, denk ik. Directeur Jan Burgmans van de fa. Bruns begrijpt de historie van De Ploeg en wil haar allure behouden. De Ploeg en het park zijn van grote waarde voor onze inwoners, niet alleen emotioneel, maar ook qua recreatieve waarde. ”Het Ploegpark blijft openbaar toegankelijk. In het gebouw wordt een ruimte gewijd aan de architecten Gerrit Rietveld en Mien Ruys, die respectievelijk het complex en het park ontwierpen. Ook daar kan iedereen een bezoek aan brengen. Om de investering betaalbaar te maken, komen op een deel van het terrein enkele woningen. De woningbouw, geïnspireerd op de stijl van Rietveld, is in 2017 gestart. (bron en zie verder: de reportage in Brabant Magazine, editie maart 2017)

Prinses Beatrix heeft in april 2019 een reconstructie van een tegelreliëf van kunstenaar Ad Dekkers (1938-1974) onthuld in het Ploegpark. Dekkers is bekend om zijn reliëfs en abstract-geometrische werken. Het tegelreliëf van 9x18 meter is in 1971 aangebracht in de toenmalige MTS in Gouda. Door uitbreiding van de school dreigde het kunstwerk te verdwijnen. Erfgoedvereniging Heemschut en Bruns hebben het kunstwerk kunnen behouden en hebben het gereconstrueerd in het Ploegpark. Aansluitend bezocht prinses Beatrix ook een tentoonstelling over Ad Dekkers waar voor het eerst alle maquettes van zijn werken bij elkaar waren gebracht. Het kunstwerk in het park is voor iedereen vrij te bezoeken.

"Sinds 2007 stelt Stichting Rietveld & Ruys zich ten doel het erfgoed van de architecten Gerrit Rietveld en Mien Ruys in het dorp nationaal en internationaal onder de aandacht te brengen. Na het succesvolle Rietveld & Ruysjaar in 2008, volgde jaarlijkse programmering van exposities en activiteiten in de leegstaande fabriek van De Ploeg, het enige industriële ontwerp van Gerrit Rietveld. De stichting heeft het herbestemmingsproces van het complex (inmiddels rijksmonument) positief beïnvloed en daarnaast de professionele restauratie van Rietvelds abri en klok gestimuleerd. Sinds 2017 werken we aan een duurzame infrastructuur van Bergeijk als Rietvelddorp. In het kader van het landelijk evenement ‘100 jaar De Stijl - Mondrian to Dutch Design’ is in 2017 het park-'event' De Stijlparade georganiseerd.

Het verhaal van Rietveld & Ruys beleven? Boek via VisitBergeijk (voorheen VVV) een Rietveldsafari met gids of download de wandel-app voor een zelfstandige Rietveldwandelroute. Nieuw sinds 2018 is de Tour Rietveldhuis, een exclusieve rondleiding door Woonhuis Van Daalen met authentiek interieur uit de jaren '50. Elke 1e vrijdag van de maand."

- Standerdmolen Bergeijk.

- Het Eicha Museum (gevestigd in het Teutenhuis) is het Archeologisch Streekmuseum voor de Nederlandse Kempen. De verzameling geeft een overzichtelijk beeld van ruim 12.000 jaar geschiedenis. De vondsten zijn veelal het resultaat van opgravingen in dit gebied, aangevuld met particuliere collecties. Zo zien we hier de stenen gebruiksvoorwerpen van de vroegste zwervers en bewoners van deze streek. Herinneringen aan de Brons- en IJzertijd zijn de grafheuvels en de urnenvelden, die nog in het landschap bewaard zijn. Urnen met crematieresten van de doden zijn hiervan stille getuigen. Aardewerk, glas en sieraden van de Romeinen pronken broederlijk naast die van de Franken. En niet op de laatste plaats komt het gevarieerde middeleeuwse volksaardewerk, alles prachtig gerestaureerd.

- "Wij zijn een club van enthousiaste mensen, die het oude ambacht van het handmatig sigaren maken levend willen houden. Daarom hebben we besloten om een museum te starten: Museum De Sigarenmaker. Omdat veel mensen niet snel de drempel van een museum over gaan, komen wij ook zoveel mogelijk naar de mensen toe, door het geven van demonstraties en lezingen over dit ambacht op onder meer oude-ambachtenmarkten, jaarmarkten, scholen, zorgcentra, bedrijven en instellingen. Daar laten wij zien hoe men vroeger met de hand sigaren maakte. We hebben ook diverse museale stukken bij ons en geven uitleg over de herkomst en verwerking van tabak." In deze videoreportage van LocalTV Bergeijk over Museum De Sigarenmaker krijg je een indruk van wat het museum te bieden heeft, én kun je zien hoe het handmatig sigaren maken eraan toegaat.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Bij de Crazy Cross (op een zaterdag in april, voor auto's, brommers, zijspannen, quads, motoren en buggy's) staat niet de snelheid voorop, maar of je een origineel en creatief voertuig hebt. - Reportage Crazy Cross 2015.

- De Oranjerit (op een zondag eind april) is er in twee varianten: een oriëntatierit en een toerrit. De toervariant is voor menners en ruiterequipes. Het is een goed georganiseerde buitenrit van ca. 25-30 km, waar plezier vooropstaat. De puzzel-/oriëntatierit is eveneens voor ruiterequipes en menners, over een afstand van 25-30 km, die in een vooraf bepaalde snelheid moet worden afgelegd. Sneller of langzamer levert strafpunten op. Dat geldt ook voor de vragen die je tijdens de rit moet oplossen: foute antwoorden op de vragen leveren eveneens strafpunten op. - Reportage Oranjerit 2015.

- Het Ploegfestival (weekend eind augustus, in 2019 voor de 12e keer) is een muziekfestival met vele livebands en artiesten, en wordt gehouden op een van de fraaiste groene locaties van Nederland: het Ploegpark te Bergeijk, ontworpen door Mien Ruys. Als achtergronddecor en artiestenonderkomen fungeert de prachtige Ploegfabriek. Gratis toegang.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Theater de Kattendans in Bergeijk laat je graag kennismaken met de bijzondere wereld van theater, dans en muziek. Het is een plek om te ontspannen tijdens een gezellig avondje uit. Laat je verrassen! We bieden zowel amateur- als professionele artiesten een podium. Het theater biedt plaats aan bijna 300 personen en presenteert met grote regelmaat bekend en onbekend talent. Een team van enthousiaste medewerkers staat voor je klaar met als doel je een heerlijke avond te bezorgen. Welkom en geniet!"

- In 2011 heeft ZLTO (Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie) afd. Bergeijk een fietstocht langs een aantal agrarische bedrijven georganiseerd. De 700 enthousiaste bezoekers waren een stimulans om hier een structureel vervolg aan te geven. Na inspiratie te hebben opgedaan bij de prieeltjes van de collega's van ZLTO afd. Boekel, is in de gemeente het Hooihuiskesproject gerealiseerd, afgeleid van de hooimijt, als vroeger veelgebruikte opslagplaats voor het hooi een kenmerkend beeld op het platteland. Inmiddels staat bij een negental verschillende agrarische bedrijven, verdeeld over drie fietsroutes, een Hooihuiske, waar je af kunt stappen en een filmpje kunt bekijken over het desbetreffende bedrijf. Met deze fietsroutes willen deze agrariërs je graag laten kennismaken met de vele facetten van de agrarische sector. Neem de tijd en geniet van de films, het uitzicht en de rust op het Bergeijkse platteland. Bij elk huiske staat een picknickbank waar je je meegebrachte etenswaren kunt nuttigen. Onderweg kom je ook nog langs culturele en landschappelijke bezienswaardigheden, en kun je verschillende horecagelegenheden aandoen.

- Het in 2014 gereedgekomen project Kavelruil Bergeijk heeft geleid tot meer samenhang en structuur in het voorheen sterk versnipperde buitengebied van de gemeente. Boeren hebben hun grond nu dichter bij huis, met versnipperde akkers geruild tot een aaneengesloten akker. Dat is niet alleen praktischer, maar ook efficiënter. Ze hoeven nu minder lang en ver met hun tractor de weg op. Dat scheelt in tijd en kosten. Onder leiding van het Kadaster is in 30 ruilingen 707 hectare grond van eigenaar gewisseld. Van gepachte gronden is 317 hectare geruild en er is 56 hectare natuur (EHS) gerealiseerd.

Naast de voordelen voor de agrarische ondernemers, heeft het project Kavelruil Bergeijk bijgedragen aan de aanleg van de nieuwe ecologische verbindingszone ‘De Goorloop’. Voormalige agrarische percelen maken plaats voor bloemrijke graslanden, vochtige hooilanden en graankruidenpercelen met nieuwe poelen en struiken. Ze dienen als voedsel-, broed- en/of schuilplek voor vogels en andere dieren. Wandelaars kunnen verschillende ommetjes maken om van het gebied te genieten. Het project maakt deel uit van de herinrichting van het platteland, ook wel reconstructie genoemd. Op veel plaatsen kan de landbouw zich ontwikkelen op duurzame locaties, komen nieuwe natuurgebieden tot stand, krijgen rivieren de ruimte en blijven dorpen leefbaar. Samen zorgen alle projecten voor een vitaal, mooi en schoon platteland voor zowel inwoners als recreanten.

- Bergeijk heeft Goud gewonnen in de verkiezing Groenste Dorp van Europa 2012. - Lipdub Groenste Dorp.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Bergeijk door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehandsboeken over Bergeijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente : - Officiële site van de gemeente Bergeijk. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media/nieuws: - KempenTV is de lokale omroep voor de gemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel-De Mierden.

- LocalTV maakt, met een team vrijwilligers, allerlei soorten video’s, over uiteenlopende onderwerpen, zoals festivals, bedrijfsfilms, gebeurtenissen enz. in de Nederlandse gemeente Bergeijk en de Belgische gemeente Lommel.

- Sport: - Voetbalvereniging RKVV Bergeijk is opgericht in1928.

- Overige instanties: - Me On Stage is een stichting in Bergeijk die van oktober t/m juli lesgeeft in zang, dans en spel, in diverse plaatsen in de regio en in Noord-Limburg, om aan het einde van het seizoen een spectaculaire voorstelling neer te zetten in een professioneel theater. Bij Me On Stage werken ze niet met audities en is ieder kind welkom om mee te doen. De repetities vinden wekelijks plaats en in de lessen besteden ze naast de musicaldisciplines veel aandacht aan de ontwikkeling per individu en richten ze zich op zijn/haar zelfvertrouwen. Ook stimuleren ze het samenwerken en vinden ze het belangrijk dat alle kinderen zichzelf kunnen en durven zijn.

Ze willen graag laten zien dat het bij hen niet draait om wie er kan zingen of dansen. Het gaat bij hen om plezier hebben, vertrouwen hebben in jezelf, samenwerken, contact maken met anderen en een veilige omgeving creëren waarin ieder kind zich kan ontwikkelen in zijn/haar eigen tempo. Tijdens de eindvoorstellingen kan iedereen zien wat de leerlingen afgelopen jaar allemaal geleerd hebben en hoeveel ze zijn gegroeid. De eindvoorstelling kleden ze aan met prachtige kostuums en decor en is in een echt theater. Naast in Bergeijk verzorgen ze ook cursussen in Valkenswaard, Venray, Hapert, Sevenum en Panningen.

- Welzijn: - Stichting Voedselbank Bergeijk richt zich op de armste huishoudens in de gemeente door het gratis beschikbaar stellen van voedselpakketten; voedsel dat lokaal, regionaal en landelijk wordt ingezameld. Waarmee ze tevens een bijdrage leveren aan het tegengaan van voedselverspilling. Het is een 100% vrijwilligersorganisatie, die naast eigen acties haar fondsen en goederen grotendeels ontleent aan giften van particulieren, bedrijven en instellingen.

- Agrarisch: - Er dreigt een 'invasie' van megastallen in diverse kernen van de gemeente. Het gaat om varkens, kippen en nertsen. De kernen die het betreft zijn De Pielis, Riethoven en Walik. Het comité Stop Megastallen Bergeijk zet zich in om deze invasie waar mogelijk tegen te houden.

Reacties

(1)

Mijn broer J.H. (Hans) Stork uit Castricum geboren 28 oktober 1928 in Amsterdam heeft in augustus 1956 samen met zijn broer B.D. (Ber) Stork geboren 16 augustus 1932 in Amsterdam een scooterreis naar Romandië of Franstalig Zwitserland gemaakt.
Ze gingen via de grensovergang Bergeijkse Barrière.

De groeten van Otto.

Reactie toevoegen