Bommelerwaard

Streek
Bommelerwaard
Gelderland

Bommelerwaard Land van Heusden Tielerwaard eo kaart 1773 (Kopie).gif

Bommelerwaard, Land van Heusden, Tielerwaard e.o., kaart 1773

Bommelerwaard, Land van Heusden, Tielerwaard e.o., kaart 1773

Hedelse-bovenwaard-MSD-20090605-170961.jpg

Bommelerwaard, Hedel, Hedelse Bovenwaard

Bommelerwaard, Hedel, Hedelse Bovenwaard

Kasteel-Ammersoyen-MSD-20101213-217435.jpg

Bommelerwaard, Ammerzoden, kasteel Ammersoyen

Bommelerwaard, Ammerzoden, kasteel Ammersoyen

Hurwenen-Kil-van-Hurwenen-MSD-20110119-224569.jpg

Bommelerwaard, Kil van Hurwenen

Bommelerwaard, Kil van Hurwenen

Bommelerwaard

Terug naar boven

Status en ligging

- De Bommelerwaard is een - horizontaal - langgerekte streek in het zuiden van de provincie Gelderland. Van Slot Loevestein in het westen tot Heerewaarden in het oosten. De hoofdplaats is Zaltbommel.

- De Bommelerwaard wordt begrensd door de Waal in het noorden, de Afgedamde Maas in het westen, en de Maas in het zuiden en oosten.

- De Bommelerwaard omvat sinds 1999, na een reeks gemeentelijke herindelingen in dat jaar, die op haar beurt de nodige voorgangers had, nog slechts 2 gemeenten; Maasdriel en Zaltbommel. De herindelingsgeschiedenis van begin tot heden vindt u per gemeente of voormalige gemeente ter plekke gespeficeerd.

- De streek Bommelerwaard omvat de stad Zaltbommel, de dorpen Aalst, Alem, Ammerzoden, Brakel, Bruchem, Delwijnen, Gameren, Hedel, Heerewaarden, Hurwenen, Kerkdriel, Kerkwijk, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuid, Nieuwaal, Poederoijen, Rossum, Velddriel, Well, Wellseind en Zuilichem en de buurtschappen Bern, Hoenzadriel, Oensel, Poederoijensehoek, De Rietschoof, Sint Andries, Slijkwell en Veluwe.

- Het dorp(sgebied van) Heerewaarden is een bijzonder grensgeval. Doorgaans wordt het tot de Bommelerwaard gerekend, te meer sinds het na de herindelingen van 1999 onder de gemeente Maasdriel valt. De scheiding met buurstreek Land van Maas en Waal ligt bij het Drie Dijkenpunt (= waar Waaldijk, Maasdijk en Heerewaardense Afsluitdijk bij elkaar komen), tussen Heerewaarden en Dreumel, N van de buurtschap Veluwe. Sommigen rekenen echter het Kanaal van St. Andries als oostgrens, in dat geval valt Heerewaarden er buiten en zou dat dorp tot het Land van Maas en Waal gerekend kunnen worden.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De Bommelerwaard is genoemd naar Zaltbommel, dat oorspronkelijk Bommel heette en in de volksmond nog steeds zo wordt genoemd, en waard = een streek die rondom door waterlopen wordt omgeven, 'riviereiland'. De naam betekent dus 'waard van de bewoners van (Zalt)Bommel'.

Oudere vermeldingen
1202?, 1225 Bomelrewerde.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De Bommelerwaard omvat ca. 20.000 huizen met ca. 50.000 inwoners op een oppervlakte van 147,6 km2. Dat is gemiddeld 340 inwoners per km2.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze streek, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Historische Kring Bommelerwaard is opgericht in 1964. Wat destijds als bescheiden groepje begon is in de loop der jaren uitgegroeid tot een actieve Kring van bijna 400 leden. In de afgelopen decennia heeft de Historische Kring allerlei activiteiten ontplooid om de historie van de streek meer bekendheid te geven: lezingen, excursies, boeken over de historie, lesbrieven, diaseries en het informatieve tijdschrift 'Tussen de Voorn en Loevestein'.

Sinds 1994 reikt de Historische Kring 1x in de 5 jaar de Jan van Heeswijkprijs uit. Deze prijs is genoemd naar een van de grote drijvende krachten achter de vereniging en tevens oud-voorzitter Jan van Heeswijk uit Kerkdriel. De prijs omvat een bokaal als blijvende herinnering en een geldbedrag van € 500. De prijs wordt uitgereikt aan een persoon, groep van personen of een instelling die zich de voorgaande vijf jaren nadrukkelijk heeft gemanifesteerd op het gebied van de Bommelerwaardse historie.

- Het vroegere Streekarchief Bommelerwaard is verhuisd van Zaltbommel naar Tiel en vervolgens opgegaan in het aldaar gevestigde Regionaal Archief Rivierenland.

- Vele verschillende kranten uit de Bommelerwaard uit de 19e en 20e eeuw zijn inmiddels gedigitaliseerd en via de link online te raadplegen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bureau Berenschot heeft in februari 2017 het rapport 'Bestuurlijke Toekomst Bommelerwaard. Verdiepingsonderzoek naar samenwerkingsopties voor de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel' opgeleverd. Volgens het bureau is een volledige fusie tussen de gemeenten Zaltbommel en Maasdriel de beste optie. Dat leidt tot een betere bestuurbaarheid van het gebied en het beheersen van de kosten. Het bureau stelt vast dat daar wel eerst voldoende draagvlak voor nodig is. Zij adviseert dan ook om het komende jaar meer ambtelijke samenwerking in gang te zetten en de bevolking te raadplegen over een eventueel samengaan van de gemeenten in de toekomst. Het bureau adviseert in ieder geval om in 2019 tot één ambtelijke organisatie te komen. "Niets doen is geen optie", zo stelt zij.

- In 2014 is het ontwerp-inpassingsplan voor de herstructurering van de Bommelerwaard vastgesteld. Het plan komt tegemoet aan de wens van tuinders en inwoners om meer zekerheden in te bouwen voor gezonde toekomstbestendige tuinbouwbedrijven, met een goede landschappelijke inpassing in een leefbare regio. Al deze drie doelen komen op een evenwichtige manier in dit plan terug. - Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het boek De Bommelerwaard en de Tielerwaard (F.A.J. Timmermans), dat monumentale panden in deze regio's met een bouwjaar van vóór 1850 beschrijft, is via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- "De Two Rivers Marathon (februari, in 2020 voor de 5e keer) gaat 42 km lang door de Bommelerwaard, over de prachtige dijken van de Waal en de Maas. De Two Rivers Marathon is het kleine broertje van de Two Oceans Marathon die met Pasen in Kaapstad (Zuid-Afrika) wordt gelopen. De unieke sfeer van die race proberen we ook naar onze streek te brengen. De Two Rivers Marathon is zelfs een officiële qualifier voor deze wereldberoemde race. Maar de Two Rivers is natuurlijk ook een prima gelegenheid om te testen hoe je ervoor staat voor de komende voorjaarsmarathons dichter in de buurt. Het evenement kent 2 onderdelen, allebei over 42,2 kilometer; de individuele Marathon en de Duo Marathon (2 lopers die allebei een halve marathon lopen met wisseling van de wacht halverwege het parcours). Drinkposten, medailles, pacers, een goed verzorgde en gezellige finish locatie, een exact gemeten parcours én tijdregistratie; in alles wordt voorzien om ervoor te zorgen dat je maximaal kunt genieten van deze mooie loop. En, ook belangrijk: we houden het gemoedelijk en gezellig. De braai en het biertje aan de finish zijn inmiddels legendarisch!

Waarom in februari? De Two Oceans Marathon wordt ieder jaar op Paaszaterdag gelopen. Het is een ultra-marathon over 56 kilometer. Jaarlijks reist een aantal Nederlandse lopers af naar Kaapstad voor deze bijzondere marathon. In het trainingsschema van de meeste deelnemers is onder andere een trainingsmarathon opgenomen. Een marathon in een rustig tempo, puur om kilometers in de benen te krijgen. Februari is een perfect moment voor zo'n trainingsmarathon, we zitten dan immers zo’n twee maanden voor de Two Oceans. Waarom in de Bommelerwaard? Ed en Marco, de mannen achter 'Hardlopen in Zuid-Afrika', organiseren jaarlijks een aantal hardloopreizen naar Zuid-Afrika, waaronder de Two Oceans Marathon. Ze maken talloze trainingskilometers door onze streek, hun thuisbasis. Daarom is deze marathon - met een knipoog naar grote broer de Two Oceans Marathon - omgedoopt tot Two Rivers Marathon. Daarnaast was het een langgekoesterde wens van een aantal hardlopers in Zaltbommel om een marathon te organiseren in dit mooie stukje Nederland. Twee vliegen in één klap dus!

Loop je zelf niet mee maar wil je wel meedoen aan dit gave evenement? Dat kan! Meld je aan als vrijwilliger voor de Two Rivers Marathon. Een evenement als dit kan niet zonder de inzet van een enthousiaste groep mensen. Je kunt in diverse rollen meedoen. Een greep uit de zaken die door vrijwilligers worden geregeld: startnummeruitgifte, begeleidend fietser, verzorgingsposten, opbouw start-/finishterrein, verkeersregelaar, volgauto, uitzetten parcours, fotograaf, muziek langs het parcours en nog veel meer. Functie-eisen? Een positieve instelling en een mooie glimlach! "What’s in it for me?" Terechte vraag. Naast een onvergetelijke dag met hardlopers - die je oprecht dankbaar zijn voor je hulp - is er meer! Je ontvangt een vrijwilligerspakket met onder meer een lunch, munten om na de race het speciale Two Rivers bier in de Stadsbrouwerij te proeven (iets non-alcoholisch kan natuurlijk ook), je neemt kosteloos deel aan de Braai na de race en we hebben nog een aantal andere verrassingen."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebieden in de Bommelerwaard van Staatsbosbeheer.

- De Capreton is de Vereniging voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer in de Bommelerwaard.

- Het Toeristisch Recreatief Informatie Punt (TRIP) Bommelerwaard wijst je de toeristische weg in deze streek. Op hun website vind je informatie over bezienswaardigheden, geschiedenis, restaurants, overnachtingsmogelijkheden, stadswandelingen, fietstochten, rondvaarten etc. Ze begroeten je ook graag in hun historische pand onder het Oude Stadhuis in Zaltbommel. Hier zijn diverse routekaarten, folders en allerhande informatie beschikbaar, alsmede mooie ansichtkaarten en leuke gadgets. De vrijwilligers helpen je graag.

- Natuurwacht Bommelerwaard is sinds 1975 actief en telt enkele honderden leden. De vereniging houdt zich bezig met allerlei 'groene' zaken in het rivierengebied tussen Slot Loevestein in het westen en het historische Fort De Voorn in het oosten. Het doel van de vereniging is om d.m.v. excursies, werkdagen, uitgaven en onderzoeken de rijkdom van dit deel van het rivierengebied en de betekenis ervan voor de mens aan een breed publiek aanschouwelijk te maken, en de inwoners te bewegen tot een positieve houding - passief en/of actief - ten aanzien van het behoud van dit rivierengebied in al zijn facetten, en het zo goed mogelijk omgaan met de talloze bedreigingen. De Natuurwacht onderhoudt een eigen heemtuin en kruidentuin in de binnenstad van Zaltbommel en heeft het beheer over De Kloosterwiel, een 10 ha groot natuurgebied tussen Zaltbommel en Gameren. Vrijwilligers van de Natuurwacht zijn actief in verschillende werkgroepen en klankbordgroepen op bestuurlijk gebied. Op deze wijze is de Natuurwacht nauw betrokken bij allerlei ruimtelijke plannen. De inbreng van de Natuurwacht wordt door velen zeer gewaardeerd.

- Facebookpagina MTB Bommelerwaard houdt je op de hoogte van de ontwikkelingen m.b.t. de recent aangelegde en in ontwikkeling zijnde MTB-parcoursen in deze streek. Vooralsnog gaat het vooral om een vrij toegankelijk parcours aan de Ketelsteeg in Zaltbommel, dat dankzij de inzet van vele vrijwilligers met 'twee rechterhanden' is aangelegd en begin 2018 gereed is gekomen. Onder de link kun je de uitgevoerde en nog onderhanden zijnde werkzaamheden in tekst en beeld volgen.

- Waterschap Rivierenland heeft samen met de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel een waterplan voor de stads- en dorpskernen in de Bommelerwaard opgesteld. Tijdens workshops hebben ook bewoners en belangenorganisaties hiervoor hun inbreng geleverd. Zowel het bestuur van het waterschap als de beide gemeenteraden hebben in 2007 ingestemd met het waterplan en het bijbehorende maatregelenpakket. Tot en met 2018 worden de maatregelen uitgevoerd. Belangrijke maatregelen in het waterplan zijn: het aanleggen van meer open water, zodat regenwater beter opgevangen kan worden; aanleg flauw aflopende oevers (zogeheten natuurvriendelijke oevers). Deze bieden betere kansen voor planten en dieren en kunnen bovendien meer water bergen; verbeteren en vergroten van duikers (grote buizen onder de weg die de ene sloot met de andere verbinden) zodat het water goed afgevoerd kan worden; het beter doorspoelen van sloten. Stilstaand water is namelijk niet goed voor een gezond leefmilieu in de sloot; afkoppelen van regenwater; gemeente koppelt relatief schone weg- en dakoppervlakken af van de riolering om riooloverstorten op het oppervlaktewatersysteem te beperken. Zo wordt voorkomen dat bij een flinke regenbui met regen vermengd rioolwater de straat op stroomt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bommelerwaard (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Uitgebreide informatie en uitgids van de Bommelerwaard.

- Media/nieuws: - OKÉ FM is de streekomroep voor het Land van Heusden en Altena en de Bommelerwaard. - Nieuws uit deze streek op de sites van: - Brabants Dagblad. - Het Kontakt. - Omroep Gelderland.

- "Olivier bundelt het beste van de Bommelerwaard in een luxe lifestyleglossy die twee keer per jaar verschijnt. Daarom speurt Olivier continu naar speciaaltjes: Bommelse bedrijven en locaties met een bijzonder verhaal. Altijd interessant. Altijd verrassend. Olivier combineert business met lifestyle. Zo kijkt de redactie iedere uitgave in de keuken van een bedrijf dat zijn sporen in binnen- en buitenland heeft verdiend. Daarnaast bezoekt Olivier iedere uitgave een bijzondere woning in het gebied voor een prachtige interieurreportage. Natuurlijk kan een modeshoot niet ontbreken. Samen met de beste Bommelse mode-ondernemers toont Olivier de mode voor het aankomende seizoen. Combineer dat met interessante bedrijfsportretten en Bommelse Aanraders en je hebt de Olivier! Een glossy van Kontakt Mediapartners."

- Nieuws m.b.t. wat er te zien en te doen is op en aan de Afgedamde Maas (waar de Bommelerwaard in het W aan grenst).

- Jeugd: - De gemeenten in de Bommelerwaard gaan samen met de GGD voor een gezond gewicht bij de jeugd. Dat doen ze met de aanpak ‘Maasdriel Gezond’ en ‘Zaltbommel Gezond’. Partners, organisaties en inwoners worden uitgedaagd om hun steentje bij te dragen aan het op gang brengen van een maatschappelijke beweging waarin het normaal is om naar school te fietsen, regelmatig te bewegen, gezond te eten en water te drinken. En waarin ouders betrokken zijn bij gezonde voeding voor en een actieve leefstijl van hun kinderen.

- Sport: - Voetbalnieuws van clubs uit de Bommelerwaard.

- Bommelerwaard Beweegt is bedoeld voor alle inwoners van de streek. De website is een initiatief van de huisartsengroep en de fysiotherapeuten in de regio, die natuurlijk vooral geïnteresseerd zijn in zieke mensen. Maar ook personen met een verhoogd risico op een chronische ziekte zoals mensen met overgewicht, een te hoge bloeddruk of een te hoog cholesterolgehalte behoren tot de doelgroep. Speciale aandacht is er voor kinderen, ouderen en allochtonen. Verder is bewegen natuurlijk goed voor iedereen die gezond wil blijven. Voor een aantal aandoeningen is het positief effect van bewegen wetenschappelijk vastgesteld. Dit geldt met name voor diabetes, artrose, osteoporose, chronische rugklachten, COPD en hypertensie. Maar ook bij een aantal geestelijke aandoeningen (o.a. depressie, angststoornissen) zijn sterke aanwijzingen voor een positief effect. De website informeert je over het sportaanbod in de regio en houdt je op de hoogte van sport-evenementen.

- Paardensportvereniging De Bommelerwaard is opgericht in 1954. Sinds 2005 beschikken ze over een moderne buitenaccommodatie in Gameren. De vereniging stelt zich ten doel het paardrijden te promoten en de rijkunst te bevorderen. Hierbij gaan ze uit van de aanleg en het eigen niveau van paard en ruiter. Voorop staat het welbevinden van het paard en het plezier in de omgang van paard en ruiter samen. Samen kunnen ze de ervaringen in het omgaan met de paarden delen en zich zodoende ontwikkelen tot een betere ruiter en paardenhouder.

- Hockeyvereniging MHC Bommelerwaard.

- Welzijn: "Wellicht heb je ons al eens gezien. Al enkele jaren skeelert een groepje fanatiekelingen wekelijks een rondje door de prachtige Bommelerwaard, met als drijvende kracht de man met nummer 150. De rest volgt zijn slagen, blij om erachter uit de wind te rijden. Dicht erop zitten, nooit opgeven, een uitdaging om 150 te blijven volgen. ”Kom op”, hoor je van de voorman, ”nog even volhouden”. Hij trekt de groep er doorheen. Allen volgen, in zijn slag, de slag van 150. Nu is nummer 150 een ieder uit onze groep, we hebben allemaal nummer 150. Jarenlang was dit het wedstrijdnummer van skeelervriend Gijs. Gijs gaf nooit op. Hij was sportief, uitdagend, positief en meelevend. Nu is hij onze bindende factor geworden. Gijs van Wijnen is in 2013 op 26-jarige leeftijd door een zeer tragisch auto-ongeval overleden. Een onvergetelijke, indrukwekkende gebeurtenis, een enorm gemis. In zijn karakter willen we skeeleren. Daarom noemen wij onze stichting ”In de Slag van 150”. Een bijzondere groep skeeleraars, met een indrukwekkende binding. Wij skeeleren mooie routes, grootse tochten en hebben leuke trainingsavonden. Stichting “In de Slag van 150” heeft als doel het op sportieve wijze inzamelen van geld voor goede doelen die welzijn in de regio bevorderen."

- Dierenasiel: - Dierenopvangtehuis De Bommelerwaard is er in de eerste plaats om zwerfhonden en zwerfkatten op te vangen uit de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel. De zwerfdieren worden gebracht door particulieren, politie, dierenartsen en dierenambulance. In de tijd dat een zwerfdier in het asiel verblijft krijgt het onder meer goede voeding en verzorging, een warm en veilig onderkomen, en medische verzorging (door een aan het asiel verbonden dierenarts). Wanneer een zwerfdier binnenkomt, wordt er zoveel mogelijk aan gedaan om de eigenaar op te sporen. Naast het opvangen van zwerfhonden en katten vangen ze ook honden en katten op die niet meer gewenst zijn of niet meer bij hun baasje kunnen blijven. Voor deze 'afstandsdieren' zoeken zij dan een nieuw baasje.

- Bedrijfsleven/ondernemen: - Jaarlijks wordt er een Ondernemer van het Jaar Bommelerwaard gekozen, als waardering voor prestaties, en wordt er een Talent Award toegekend voor een veelbelovende ondernemer die nog niet lang bezig is.

- Veiligheid: - "Bij Jeugdbrandweer Bommelerwaard wordt iedere maandagavond door de leden hard geoefend om goed te kunnen presteren tijdens de wedstrijden. Dat is het platform waar de jeugd kan laten zien wat ze geleerd hebben. Buiten deze oefenavonden is het gemotiveerde team van jeugdleiders nog een aantal uren in de week bezig om de oefeningen en wedstrijden voor te bereiden, en kleding en materieel in orde te houden. Al met al een behoorlijke klus. Zonder jeugd geen jeugdbrandweer, maar zonder jeugdleiders zeker ook geen jeugdbrandweer. Ik wil dan ook alle jeugdleiders bedanken voor hun inzet voor de jeugd. Kijk lekker rond op de site en maak kennis met de jeudleden en -leiders. Bekijk de foto’s die een impressie geven van wedstrijden en diverse nevenactiviteiten. Zie het plezier en de spanning bij de jeugd en laat een berichtje achter in het gastenboek als je de site bezocht hebt." Aldus jeugdleider Ad Floor.

- Nieuws van Politie Bommelerwaard op Facebook.

Reactie toevoegen