Buitenstvallaat

Plaats
Buurtschap
Smallingerland
Fryslân

Buitenstvallaat

Terug naar boven

Status

- Buitenstvallaat is een buurtschap in de provincie Fryslân, gemeente Smallingerland.

- De buurtschap Buitenstvallaat valt, ook voor de postadressen, onder de kern Drachten. In de praktijk heeft de buurtschap nauwe banden met buurdorp De Wilgen. Zo is er met dat dorp en de andere buurkern Smalle Ee een gemeenschappelijk Plaatselijk Belang, waarvoor zie het kopje Links.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Bûtenstfallaat.

In het Nederlands
De Nederlandse spelling zou (ook volgens (1) en zo staat het ook nog in de atlassen en - dus? - op Google Maps) eigenlijk Buitenstverlaat moeten zijn. De naam verwijst immers naar een verlaat, 'sluis', in de Drachtsterfeart. Maar de buurtschap is gelegen aan de weg Buitenstvallaat, kennelijk een halfslachtige kruising tussen Nederlands en Fries, en de straatnamen zijn door de gemeenteraad vastgesteld dus gaan wij er maar vanuit dat dit de kennelijke voorkeursspelling voor de naam van de buurtschap is. Ook de lokale scheepswerf gebruikt deze spelling meermaals op haar site.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Buitenstvallaat ligt rond de gelijknamige weg, (in het) W van Drachten, NO van het dorp De Wilgen. De buurtschap lag tot voor kort nog echt los van Drachten, maar gezien de oprukkende nieuwbouw en bedrijventerreinen is de buurtschap tegenwoordig aan de kern Drachten vastgegroeid.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De buurtschap Buitenstvallaat omvat slechts een handvol panden en wordt qua grondgebied grotendeels in beslag genomen door een scheepswerf en een - in 1962 aangelegde - jachthaven.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het oude Buitenstvallaat vormt het beginpunt van de Drachtstervaart die in 1641 is aangelegd in opdracht van Passchier Bolleman. Hier werd een sluis of 'vallaat' aangelegd. De oude vaart vanaf de Hogeweg en verder landinwaarts is rond de jaren zestig van de 20e eeuw gedempt. Het deel van de Hogeweg tot aan het centrum is in 2016 weer heropend. Het deel van de vaart in deze sectie is dus altijd in tact gebleven.

- Geschiedenis van de lokale scheepswerf Scheepsbouw Van der Werff (waar de familienaam inderdaad is afgeleid van het feit dat men een scheepswerf exploiteert).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het college van B&W van gemeente Smallingerland heeft in juni 2017 een voorbereidingskrediet van 50.000 euro beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van Buitenstvallaat / Gaastereiland, dat volgens de 'Visie Waterfront Drachten' (2016) 'het gezicht van Drachten' moet worden, als 'oostelijke poort naar de Friese Meren'. Het budget is nodig om diverse onderzoekskosten te dekken. Het gaat o.a. om ecologisch onderzoek, advisering op het vlak van toeristisch-recreatieve functies, verkeerskundig onderzoek, bodemonderzoek, civieltechnische doorrekeningen en de kosten van het organiseren van bijeenkomsten. Het gaat globaal om het ontwikkelen van recreatieve vaarroutes en vaarwater in het gebied. In het uitvoeringsprogramma is het financiële kader voor dit project indicatief bepaald tussen de 3 en 4 miljoen euro. Door verbeteren van de doorvaart moet het Buitenstvallaat, met de oude werf en de sluis, terug in beeld komen als het silhouet van Waterfront Drachten.

In de plannen wordt gedacht aan het beleefbaar maken van de sluis en historisch Buitenstvallaat door het plaatsen van zitgelegenheid en informatie. De bestaande brug moet vermoedelijk worden verhoogd of er moet een eenvoudige ophaalbrug voor in de plaats komen. Ook zou Watersportcentrum De Drait kunnen worden opgewaardeerd met bijvoorbeeld horeca, verblijfsaccommodatie en het verbeteren van lig- en passantenplaatsen. Daarnaast wordt er gedacht aan een buitenmuseum, watertaxi en het verdiepen van het vaarwater tussen De Veenhoop en Drachten. In september 2017 hebben hebben ontwerpsessies plaatsgevonden. Dan zijn ook verkennende gesprekken met vastgoedeigenaren en initiatiefnemers worden gestart. Als dat vlot verloopt kan een jaar later de planologische procedure worden gestart.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De rijksmonumentale schutsluis (Buitenstvallaat 4), voorheen aangeduid als Sluis I, is gebouwd in 1893 en ligt nabij de uitmonding van de Drachtstervaart in de Drait. Het werk is uitgevoerd door aannemer O.M. Meek uit Donkerbroek, in opdracht van de Provinciale Waterstaatsdienst. De walmuur 'beneden' de sluis is in 1899 verlengd met een houten walbeschoeiing. In 1935 is de sluis opnieuw hersteld, door aannemers H. en W. Visser te Lemmer. In de jaren vijftig is de sluis opnieuw gewijzigd door onder meer het plaatsen van een gemaalinrichting op een sluishoofd. Buiten de bescherming van rijkswege valt de smalle ijzeren ophaalbrug uit ca. 1935 over de sluiskolk, wegens ondergeschikt belang.

De sluis van het Buitenstvallaat is van cultuurhistorisch belang: als bijzondere uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling van Drachten, die samenhangt met de turfvaart sinds de 17e eeuw; als bijzondere uitdrukking van de waterstaatkundige ontwikkeling, die samenhangt met de in 1876 tot stand gekomen verbetering van het net van waterwegen in Zuidoost-Friesland met Drenthe en Groningen; vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de Drait aan de monding van de trekvaart, de Drachtster Vaart; vanwege de hoge mate van visuele gaafheid in samenhang met de sluiswachterswoning; vanwege de hoge mate van zeldzaamheid, als enig overgebleven sluis in dit kanaal.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Jaarlijks organiseert Plaatselijk Belang De Wilgen, Smalle Ee en Buitenstvallaat op een woensdag half mei een Waterconcert in laatstgenoemde buurtschap, bij Jachthaven De Drait. Vanaf je eigen boot of vanaf de walkant in je eigen stoel kun je genieten van het optreden van een koor.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Buitenstvallaat.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Buitenstvallaat (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang De Wilgen, Smalle Ee en Buitenstvallaat is opgericht in 1945 met als doel het behartigen van de belangen van de inwoners van deze 3 kernen en het bevorderen van een goed woon- en leefklimaat. Door onder andere in contact te treden met de bewoners, gemeente, overheid en organisaties tracht P.B. dit doel te bereiken. Door het houden van bijeenkomsten en vergaderingen kunnen de inwoners meepraten en meedenken over de ontwikkeling en leefbaarheid van hun kern.

Gezien de belangrijke ontstaansgeschiedenis van dit gebied voor de gehele regio doet de vereniging veel aan het bijbrengen en in stand houden van cultuurhistorische waarden. Een andere missie van P.B. is het zorgen voor een veilige en gezonde omgeving voor de inwoners. Het plaatsen van AED’s en het creëren van verkeersveilige situaties zijn slechts enkele voorbeelden van acties die zijn uitgevoerd. Daarnaast wordt er een uitgebreid programma geboden van sociale activiteiten waaronder een nieuwjaarsreceptie, dorpsfeest, zomeravondconcert etc. Ongeveer 75% van alle inwoners in het werkgebied van P.B. is lid van de vereniging en neemt actief deel aan een of meerdere activiteiten. Plaatselijk Belang hoopt dat de inwoners nog lang kunnen blijven genieten van het leven in deze mooie, rustige en unieke omgeving tussen water en bos.

Reactie toevoegen