Capelle aan den IJssel

Plaats
Stad en gemeente
Capelle aan den IJssel
Zuid-Holland

capelle_aan_den_ijssel_plaatsnaambord_kopie.jpg

Capelle aan den IJssel is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland.

Capelle aan den IJssel is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland.

gemeente_capelle_aan_den_ijssel_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Capelle aan den IJssel anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Capelle aan den IJssel anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

capelle_aan_den_ijssel_kaart_ca._1950_kopie.jpg

Tot in de jaren vijftig blijft Capelle aan den IJssel een landelijk gelegen gemeente, met de dorpjes Capelle, gelegen in het ZO aan de rivier, Keten in het ZW en Schinkel in het N. Nadien groeit in slechts enkele decennia tijd alles aan elkaar.

Tot in de jaren vijftig blijft Capelle aan den IJssel een landelijk gelegen gemeente, met de dorpjes Capelle, gelegen in het ZO aan de rivier, Keten in het ZW en Schinkel in het N. Nadien groeit in slechts enkele decennia tijd alles aan elkaar.

Capelle aan den IJssel.JPG

Capelle aan den IJssel, gezien vanuit de Kokerstraat in Krimpen aan den IJssel

Capelle aan den IJssel, gezien vanuit de Kokerstraat in Krimpen aan den IJssel

Capelle aan den IJssel (3).JPG

Capelle aan den IJssel, gezien over de Hollandse IJssel vanuit Krimpen aan den IJssel

Capelle aan den IJssel, gezien over de Hollandse IJssel vanuit Krimpen aan den IJssel

Capelle aan den IJssel

Terug naar boven

Status

- Capelle aan den IJssel is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland.

- Wapen van de gemeente Capelle aan den IJssel.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Capelle aan den IJssel.

- Onder de stad Capelle aan den IJssel valt ook een deel van de buurtschap 's-Gravenweg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1316 Cappelle, 1346 Capelle op die Ysel, 1840 Capelle op den IJssel, 1883 Kapelle, 1901 Capelle aan den IJsel.

Zoals je ziet is het ruim 100 jaar geleden dat deze plaats nog - ook - als Kapelle werd gespeld. Maar mondeling hoor je het verschil natuurlijk niet, en in de volksmond zal deze plaats vast kortweg Capelle worden genoemd, waardoor het ondanks het postcodesysteem incidenteel toch nog voorkomt dat iemand in de verkeerde plaats terecht komt. Zo stond in september 2018 de trouwambtenaar die een stel uit Heerhugowaard in Capelle aan den IJssel moest trouwen, in het Zeeuwse Kapelle te wachten. Het stel is later alnog getrouwd in het Capelle dat ze bedoelden...

Naamsverklaring
Identiek met het Middelnederlandse capelle, ontstaan uit het Middeleeuws Latijnse capella 'heiligdom, kapel', hier nader onderscheiden door vermelding van de ligging aan de (Hollandse) IJssel.(1) Van der Aa(2) vermoedt dat die toevoeging gegeven is om het dorp te onderscheiden van het nabij en eveneens in Schieland gelegen dorp Moerkapelle.

Terug naar boven

Ligging

Capelle aan den IJssel ligt O van Rotterdam en grenst in het Z aan de Hollandse IJssel, in het N aan de A20. Bijzonder is dat sinds 1978, door een grondruil met Rotterdam, het voormalige dorp Kralingse Veer als enclave van Rotterdam door Capelle wordt omsloten.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Capelle aan den IJssel 191 huizen met 1.546 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 66/525 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen De Keeten (later Keten gespeld) 53/424, Oudeplaats (later Oude Plaats gespeld) 39/255 en 's-Gravenweg 33/342. De gemeente omvatte vroeger ook nog de buurtschap Nieuwe Schenkel (later Schinkel gespeld). Tegenwoordig heeft de stad en gemeente ca. 30.000 huizen met ca. 67.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het drassige land in deze streken is vanaf ongeveer 1100 ontgonnen vanaf de noordoever van de IJssel. Dat is het begin van het dorpje Capelle, gelegen rond de Dorpskerk. Daarnaast ontwikkelt zich W hiervan de vissersbuurt Keeten, die tegenwoordig is opgegaan in Capelle-West. Daar tussenin stond het slot, dat na 1798 in verval is geraakt en gesloopt. De grachten, het herenhuis dat op het landgoed heeft gestaan (met gedenksteen) en het dievenhuisje zijn gebleven als getuigen. Als derde kern ontwikkelt zich na de drooglegging van de Prins Alexanderpolder (1874, een meer ontstaan uit afgegraven laagveen) het dorpje Schinkelsveen, later Nieuwe Schenkel en weer daarna Schinkel geheten, ook wel bekend als De Polder. De polderwerkers en de door het nieuwe land aangetrokken boeren en tuinders maken het tot een dorp met een eigen karakter.

Tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw blijft Capelle aan den IJssel een landelijk gelegen gemeente, met in het ZO het dorpje Capelle gelegen aan de rivier, in het ZW het dorpje Keten, en in het N het dorpje Schinkel. Op een afbeelding op deze pagina vind je dat gevisualiseerd. Nadien groeit in slechts enkele decennia alles aan elkaar door de realisatie van een reeks nieuwbouwwijken.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij Historische Vereniging Capelle aan den IJssel (HVC). De vereniging is in 1987 opgericht als voortzetting van de Vereniging tot Behoud van Oud Capelle (VOC). De VOC was een in 1980 opgericht initiatief van een aantal Capellenaren die zich verzetten tegen de destijds heersende sloopdrift van het gemeentebestuur. Mede dankzij de inspanningen van de HVC is er geleidelijk een situatie ontstaan waarin de gemeente een erfgoedbeleid voert met als doel cultuurhistorische waarden te definiëren, te beschermen, in stand te houden en bekendheid te geven. Het is op deze gronden dat de gemeente de doelstellingen van de HVC financieel ondersteunt. De HVC is een vanzelfsprekende gesprekspartner wanneer beleidsvoorstellen worden voorbereid die te maken hebben met monumenten, archeologie en cultuurlandschap. Elk kwartaal verschijnt het HVC Nieuwsblad waarin naast verenigingsnieuws ruim aandacht wordt geschonken aan historische onderwerpen. Zoals dat bij veel verenigingen het geval is, wordt ook bij de HVC veel werk verricht door vrijwilligers. De HVC verheugt zich op een grote groep van belangstellenden die zich in werkgroepen of anderszins met de historie van Capelle aan den IJssel bezig houden. De vereniging telt ruim 550 leden.

Het Historisch Museum van de HVC is gevestigd in het monumentale J.A. Beijerinck gemaal (Bermweg 13). De HVC organiseert er wisselende exposities over Capelse historische onderwerpen. Het museum is iedere zaterdag van 13.00-16.00 uur geopend. Groepen zijn ook buiten de reguliere openingstijden van harte welkom. De toegang is gratis.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Capelle aan den IJssel heeft 17 rijksmonumenten.

- Capelle aan den IJssel heeft 49 gemeentelijke monumenten.

- "In de oude dorpskern van Capelle aan den IJssel domineert al meer dan 425 jaar de Hervormde (PKN) Dorpskerk (Kerklaan 2) uit 1593. De laatste 116 jaar begeleid door het prachtige Van Dam orgel. Al eeuwenlang komen er mensen samen om naar het evangelie te luisteren, elkaar verhalen uit de Bijbel te vertellen en om de belangrijkste momenten uit hun leven te delen. Het drassige land in deze streken is ontgonnen vanaf ca. 1100, vanaf de noordoever van de IJssel. Het is onbekend wanneer de eerste kerk of kapel gebouwd is. Voor de reformatie heette de Dorpskerk “Sint Nicolaaskerk”. De kerk is in 1574 door brand verwoest. De brand is vrijwel zeker ontstaan door oorlogshandelingen met de Spanjaarden, over het bezit van de IJsseldijk. Door verarming van de Capelse inwoners is pas na 18 jaar begonnen met de herbouw van de kerk. De herbouw was in 1594 klaar. In 1805 is de toren gesloopt vanwege instortingsgevaar. Twee jaar later (1807) is de toren herbouwd, met bijna allemaal oude materialen. De originele luidklok stamt uit 1607. In 2008 is het kerkgebouw uitgebreid met een kerkelijk centrum.

De kerk bestaat uit een eenbeukig schip en een smaller vijfzijdig gesloten koor (1665), overdekt door tongewelven met trekbalken. Sinds 1992 wordt de kerk gesierd met een raam van gebrandschilderd glas. In het schitterende interieur zijn vele bijzondere objecten te bewonderen. De kerk heeft een lage en een hoge kansel. De hoge kansel staat staat tegen een koorhek en wordt alleen gebruikt als er geen toehoorders in het koor zitten. De hoge kansel is ongeveer 350 jaar oud en is afkomstig van een kerk in het Zeeuwse Sirjansland. Deze kerk moest worden afgebroken na de stormvloed in 1953. Op de hoge kansel staat een zandloper. Deze werd ooit gebruikt om de lengte van de preek te bepalen.

De lage kansel is ongeveer 125 jaar oud, komt uit Frankrijk en is een RK kerkmeubel. Deze heeft een sierband met het opschrift “Consolatrice des Affiléges P.P.N.”. De eerste drie woorden betekenen “Troosteres der Bedroefden”. De bedoelde troosteres is Maria. P.P.N. betekent “Priez Pour Nous”, ofwel “Bid voor ons”. 17e-eeuwse eikenhouten preekstoel. In de kerk hangt nog een Tiengebodenbord dat in 1656 is geschonken door jonkvrouw Van Cappelle. De heer Van Nijendaal uit Wijk bij Duurstede heeft vanaf 1960 drie jaar aan de restauratie ervan gewerkt. Als zijn naam op het bord mocht prijken hoefde hij er geen vergoeding voor... Overige karakteristieke elementen die de moeite waard zijn om te vermelden, zijn de stembus, de organistengalerij, het predikantenbord, de grafstenen in het koor en de koperen kroonluchters. De kaarsen in deze kroonluchters branden traditioneel in de Kerstnachtdienst." (bron: Hervormde Wijkgemeente Dorpskerk)

- Het rijksmonumentale Van Cappellenhuis (Dorpsstraat 164) is een voormalig bejaardentehuis. Het pand is in 1898 in Neo-Hollandse Renaissancestijl gebouwd voor de zes jaar eerder opgerichte Van Cappellen Stichting. De stichting is opgericht door Johannes Nolen en diens echtgenote Anna Maria van Cappellen. Het pand is sinds 1979 niet meer in gebruik als bejaardentehuis. De gemeente heeft het pand toen overgenomen. Na een verbouwing is het pand in gebruik genomen als kantoorpand en muziekschool. Alleen de regentenkamer is niet aangepast. In 1999 verhuist de muziekschool naar elders. Het pand wordt nu multifunctioneel gebruikt. In de oude regentenkamer kunnen huwelijken worden gesloten.

- Door het eeuwenlang steken en baggeren van turf ontstond ten noorden van Capelle aan den IJssel en Rotterdam een uitgestrekt plassengebied. Om de opgeofferde landbouwgrond terug te winnen, maar vooral om overstromingen in de omgeving van het gebied te voorkomen, zijn de plassen rond 1873 drooggelegd en vormen voor een groot deel de Polder Prins Alexander. De aanvankelijk kale onherbergza­me polder is nu een prima woonstek geworden voor bijna 200.000 mensen die wonen in een van de laagst gelegen gebieden van Europa.

Het definitieve droogleggingsplan van de Polder Prins Alexander (1859) van ir. Jan Anne Beijerinck (1800-1871) voorzag in de bouw van drie zogeheten benedengemalen en een bovengemaal. Gemaal Jan Anne Beijerinck (Bermweg 13) uit 1869 is als enige van de oorspronkelijke benedengemalen bewaard gebleven. Aanvankelijk drie, later twee, benedengemalen moesten het water uit de plassen, en na de drooglegging uit de polder, opvoeren naar de 4 meter hoger gelegen ringvaart van waar het door het bovengemaal bij Kralingse Veer in de 2 meter hoger gelegen Nieuwe Maas werd gepompt. Sinds 1990 wordt de bemaling van de polder geregeld door een nieuw gemaal in Nieuwerkerk aan den IJssel, waardoor de oude gemalen overbodig werden. In 1993 droeg Hoogheemraadschap van Schieland het gemaal, dat nog altijd kan functioneren als reservebemaling, over aan Stichting Beijerinckgemaal.

Het gemaal is door de provincie Zuid-Holland aangemerkt als beschermd monument en kan worden beschouwd als een object van historische waarde met een bijzondere architectuur. Het oorspronkelijk door stoomkracht aangedreven gemaal is nu het oudst nog werkende en elektrisch bediende gemaal van Nederland. De elektrische installatie, pompen en motoren dateren uit 1927 en zijn inmiddels zeldzaam geworden, terwijl het gemaal historisch van betekenis is vanwege de rol die het heeft gespeeld bij de drooglegging en de waterhuishouding van de Polder Prins Alexander. Een aantal dagen per jaar is het gemaal open voor bezoekers. De oude motoren draaien dan op volle kracht. Op deze data ben je van harte welkom om het gemaal te bekijken en de motoren in werking te zien.

- Het Dief- en Duifhuisje is het enige overblijfsel van het 16e-eeuwse Slot van Capelle en staat bekend als het kleinste museum van Nederland.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Snuffelmarkt Schollevaar (juni).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- "In 1975 opende Kinderboerderij Klaverweide op 's Gravenweg 327 in Capelle aan den IJssel haar deuren voor het publiek. Het was toen nog een gemeentelijke boerderij. In 1988 is de kinderboerderij geprivatiseerd tot een stichting. De kinderboerderij is gevestigd in een oude boerderij uit 1650 met een bijzonder mooi rietgedekt voorhuis. De dieren staan verspreid over het hele terrein, zodat de kinderen echt 'op zoek' kunnen gaan naar de dieren. We hebben onder andere geiten, koeien, schapen, pony's, kune kune varkens, chinchilla's, ratten, cavia's en konijnen. Ook loopt er een kat en kippen rond op de boerderij. Op het terrein bevindt zich ook het Centrum voor Natuur en Milieu educatie (CNME de Hooiberg), waar educatieve lessen worden gegeven aan kinderen van de Capelse basisscholen over natuur en milieu. En natuurlijk ontbreekt de speeltuin niet! Kortom, er is van alles te doen op Kinderboerderij Klaverweide. Voor jong en ouder, als bezoeker of als vrijwilliger. Dus kom gerust een keertje langs!"

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Capelle aan den IJssel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Capelle aan den IJssel. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Belangenorganisaties: - "Alle zeven wijken van Capelle aan den IJssel hebben een Wijkoverlegplatform (WOP). In een WOP werken bewoners, ambtenaren, wijkwethouder en vertegenwoordigers van instanties in de wijk zoals Buurtkracht, Havensteder en de politie samen aan een prettige wijk. Hierbij volgen we een wijkgerichte aanpak. Dit betekent dat het dagelijks bestuur van het WOP met de input van bewoners en ondernemers een Toekomstagenda opstellen. Deze bieden zij aan de gemeente aan, die aan de hand hiervan in samenwerking met maatschappelijke partners een Wijkuitvoeringsplan opstelt.

Ieder WOP ontvangt jaarlijks een budget voor activiteiten die de sociale cohesie en leefbaarheid van de betrokken wijk versterken. Dit ‘wijkleefbaarheidsbudget’ wordt gebruikt door de WOP’s om de sociale samenhang te bevorderen en de wijkleefbaarheid te vergroten. Zo worden van dit bedrag in veel wijken straatfeesten gegeven en activiteiten voor jongeren en ouderen in de wijk georganiseerd. In bijna alle Wijkoverlegplatforms (WOP’s) organiseren werkgroepen activiteiten en inventariseren ze knelpunten in de wijk. De WOP’s en werkgroepen worden gevormd door actieve bewoners. Bewonersondersteuners van Buurtkracht ondersteunen hen. De voorzitters van de werkgroepen en de voorzitter van het WOP vormen samen het Dagelijks Bestuur (DB)."

- Jeugd: - "Het Kindercollege van Capelle aan den IJssel bestaat uit de kinderburgemeester en de kinderwethouders. Elk schooljaar werken zij samen met de gemeente aan een idee om de stad nog leuker, mooier en beter te maken. Heb jij ook een goed idee voor kinderen in Capelle? Meld je aan, vertel ons jouw idee en misschien zit jij straks wel in het kindercollege! De kinderburgemeester is de vertegenwoordiger van de kinderen in Capelle. Net als de burgemeester is de kinderburgemeester aanwezig bij belangrijke momenten in het jaar. Waaronder dodenherdenking, Valentijnsdag, de aankomst van Sinterklaas en natuurlijk ook bij de opening van speeltuinen. Verder werkt de kinderburgemeester samen met de kinderwethouders een schooljaar lang aan een idee voor de kinderen in Capelle. Daarom vergadert het kindercollege ongeveer tien keer per jaar op de woensdagmiddag van 14.00 tot 15.30 uur. Hoe word je kinderburgemeester van Capelle? Een goede kinderburgemeester heeft natuurlijk goeie ideeën. Wat wil jij voor Capelse kinderen verbeteren? Waar wil jij in het kindercollege aan werken? Hoe wil jij Capelle nog leuker maken voor kinderen? Beschrijf jouw idee op maximaal één A4tje en lever deze in bij je aanmelding. Wordt jouw idee gekozen tot het beste idee? Dan ben jij de nieuwe kinderburgemeester. Eindig je niet op de eerste plek? Helemaal niet erg! Er zijn heel wat kinderwethouders nodig in het kindercollege!"

- "Het KinderLab is een inspirerende plek in de wijk Schollevaar waar kinderen (t/m 12 jaar) en ouders terecht kunnen voor activiteiten gericht op ontmoeting, ondersteuning en ontwikkeling. Thema’s zijn gezondheid, taal, financiële educatie en talentontwikkeling. Welzijn Capelle is verantwoordelijk voor de coördinatie en programmering van het aanbod. Ook is er veel ruimte voor initiatieven van kinderen en ouders. Vanuit het gedachtegoed van de Vreedzame Wijk wordt samengewerkt met verschillende organisaties om het KinderLab een veilige en laagdrempelige plek te maken. Partners in het KinderLab zijn o.a. de gemeente Capelle aan den IJssel, de Sjalomschool, Bibliotheek aan den IJssel, Centrum voor Jeugd en Gezin, Perspectief Jeugdwerk, Sportief Capelle en Royal Kids kinderopvang. Ook met andere scholen en organisaties in de wijk wordt samengewerkt. Het KinderLab staat altijd open voor nieuwe samenwerkingsmogelijkheden."

- Welzijn: - "De visie van Welzijn Capelle is het streven dat iedere inwoner van Capelle aan den IJssel zo zelfstandig mogelijk functioneert in het persoonlijke leven en waar mogelijk een bijdrage levert aan de samenleving, vanuit de overtuiging dat iedereen ertoe doet. Onze missie is “Voorkomen, Versterken en te Verbinden”. Dit doen we door: het voorkomen van zwaardere vormen van hulp en zorg; het versterken van de eigen kracht en die van het sociaal netwerk door het activeren en/of ondersteunen van Capellenaren die dit nodig hebben (activering); verbinden van de leefwereld van Capellenaren met de systeemwereld waarin zij leven als ook het bevorderen van integratie en participatie.

Welzijn Capelle biedt ondersteuning, begeleiding, hulp, informatie en advies aan iedereen in Capelle aan den IJssel die dat nodig heeft. Vanuit het hart, omdat iedereen er toe doet. Door te verbinden en te versterken, streeft Welzijn Capelle naar een Capelse samenleving waarin mensen op een positieve manier aandacht hebben voor elkaar. Wat we doen: Administratiecafés (in het Huis van de Wijk); Buurtbemiddeling; Buurtmoeders; CAPSLOC; Cliëntondersteuning (aan volwassenen); Jongerencoaching; Kinderbuurtcoaching; KinderLab; Locatiegebonden jongerenwerk; Maatschappelijk werk; Schulddienstverlening; Servicepunt mantelzorg; Sociaal Raadsliedenwerk; Sociaal wijkteams; Vluchtelingenwelzijn; Vrijwilligerswerk; Wijkwinkels (in het Huis van de Wijk)."

- Veiligheid: - Handhaving Capelle aan den IJssel. - Brandweer.

Reactie toevoegen