's-Gravenzande

Plaats
Dorp
Westland
Delfland
Zuid-Holland

ZH gemeente s Gravenzande in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente 's-Gravenzande in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente 's-Gravenzande in ca. 1870, kaart J. Kuijper

's-Gravenzande

Terug naar boven

Status

- 's-Gravenzande is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Delfland, gemeente Westland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2003.

- Voor de postadressen valt ook het dorp Heenweg onder 's-Gravenzande.

- Tot 1914 viel ook het dorp Hoek van Holland onder de gemeente 's-Gravenzande. In dat jaar is dat dorp overgegaan naar de gemeente Rotterdam, met op dat moment 2.964 inwoners.

- Wapen van de voormalige gemeente 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Naam

Benaming inwoners
Een inwoner van dit dorp heet een 's-Gravezander, of in het lokale dialect een Breeje Durper of een 's-Gravezooier.

Oudere vermeldingen
's Gravezande, 's Gravesande, 1200 Harena comitis, 1238 kopie 14e eeuw Arena sive vulgariter Zande, 1239 kopie 14e eeuw Gravenzande, 1344 sGravensande, 1883 's Gravenzande.

Naamsverklaring
Betekent zand 'zand, zandplaat' van de graaf (= de graaf van Holland). Zie ook 's-Gravenpolder.(1)

Terug naar boven

Ligging

's-Gravenzande ligt ZW van de stad Den Haag, in het ZW van de streek en tegenwoordig ook gemeente Westland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente 's-Gravenzande 346 huizen met 2.099 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 219/1.346 (= huizen/inwoners) en buurtschap Zand-Ambacht 127/753. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 8.500 huizen met ca. 21.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- "Historische Werkgroep Oud 's-Gravenzande is opgericht in 1975. Al snel werden er allerlei activiteiten georganiseerd, zoals een maandelijks historisch spreekuur in de bibliotheek, fietstochten met uitleg langs historische plekken en stands op de braderie e.d. In de loop der tijd werden met toestemming van de provinciaal archeoloog opgravingen gedaan, bijvoorbeeld in 1979/1980 bij het nieuwe gemeentehuis in aanbouw. De werkgroep heeft door de jaren heen ook het nodige op lokaal historisch gebied gepubliceerd. De uit boeken, geschriften en archieven opgedane kennis is op verzoek van het gemeentebestuur bijeengebracht in het boek genaamd ” ‘s-Gravenzande in verleden en heden”. Dit boek voorzag in een grote behoefte omdat er tot die tijd eigenlijk geen allesomvattende beschrijving van de geschiedenis van het dorp was. In 1996, t.g.v. de herdenking van het 750-jarig bestaan van het dorp, stelde de werkgroep een boekje samen getiteld “ ’s-Gravenzande door de eeuwen heen” met grepen uit de belangwekkende ’s-Gravenzandse stadsgeschiedenis. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de vele pubicaties die zijn verschenen. Verder zijn in de loop der jaren vele dialezingen gehouden en items gemaakt voor de lokale omroepen.

Na 45 jaar bestaat de werkgroep door allerlei oorzaken nog maar uit enkele leden, maar er wordt nog wel flink gewerkt aan de ’s-Gravenzandse geschiedenis. Zo is de laatste jaren o.a veel energie gestoken in het bestuderen van het Notarieel Archief van ’s-Gravenzande in het Historisch Archief Westland. Er zijn interessante uittreksels uit gemaakt m.b.t. belangrijke objecten uit de periode 1800 tot 1900. Wij als werkgroepleden zijn blij dat er nu initiatieven zijn gekomen voor het oprichten van een historische vereniging. Een vereniging heeft juridisch een bredere basis dan een werkgroep en ook wel andere doelstellingen. Wij zullen de initiatiefnemers dan ook van harte steunen en met raad en daad bijstaan. De door ons in de loop der tijd opgedane kennis over de rijke historie van het dorp, in al zijn facetten, zullen wij daarbij inbrengen. De komende tijd zullen de initiatiefnemers de publiciteit zoeken en zul je meer lezen over de “Vereniging Oud ‘s-Gravenzande in oprichting”. Belangstellenden kunnen zich nu al melden via het mailadres: oudsgravenzande@hotmail.com." (aldus een korte samenvatting van ons van het artikel van Jan Dahmeijer op WOS.nl, januari 2019)

- Geschiedenis van 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Poelpolder, een strook land die oostelijk langs 's-Gravenzande loopt, tussen Poelwetering en Nieuwe Vaart, is tussen 2010 en 2017 getransformeerd in Nederlands eerste woonlocatie op het water in ontpolderd gebied. Met drijvende appartementencomplexen, wegen en eilanden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- 's-Gravenzande heeft 11 rijksmonumenten.

- 's-Gravenzande heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- De eerste kerk in 's-Gravenzande is in de 13e eeuw in opdracht van gravin Machteld van Brabant gebouwd. De kerk werd gewijd aan de heilige Elisabeth van Thüringen. Machteld schonk tevens een Madonnabeeld aan de kerk dat aan deze heilige had toebehoord. Dit beeld zou wonderen verrichten en daardoor groeide het dorp uit tot een belangrijk bedevaartsoord. Door de inkomsten als bedevaartsplaats was het mogelijk in de 14e eeuw een nieuwe en grotere kerk te bouwen, een hallenkerk met drie schepen en een 90 meter hoge toren. Deze toren stortte begin 19e eeuw in en verwoestte een groot deel van de middeleeuwse kerk. Door geldgebrek was het niet mogelijk de kerk te herstellen, maar door een schenking van koning Willem I was het wel mogelijk in 1816 een nieuwe kerk te bouwen; de huidige Hervormde (PKN Dorpskerk (Langestraat 34), ontworpen door architect Adrianus Tollus.

Het is een zaalkerk onder mansardedak, bekroond door een klokkentoren. In 1850 vergroot tot een rechthoekige ruimte met behoud van drie zijden van de oorspronkelijke opzet. Het interieur is in 1958 ingrijpend gemoderniseerd. Het orgel met twee manualen en pedaal dateert uit 1899 en is gebouwd door Bakker en Timmenga (Leeuwarden). De kerk is in 2005 geheel gerestaureerd en zorgvuldig teruggebracht naar de situatie van 1816. De indertijd aangebrachte galerijen zijn verwijderd. Ook het liturgisch centrum is weer origineel. Er zijn grafzerken teruggevonden, die nu zichtbaar in de vloer zijn verwerkt. De Dorpskerk valt binnen de lokale Protestantse Gemeente 's-Gravenzande onder de Hervormde wijkgemeente Dorpskerk.

- Maranathakerk van de Christelijke Gereformeerde Gemeente 's-Gravenzande.

- Molen van 's-Gravenzande.

- Het rijksmonumentale deel van het voormalige raadhuis van 's-Gravenzande (Langestraat 141) is gebouwd in 1869. In 1980 is er een grote nieuwe vleugel aangebouwd. Op de begane grond bevonden zich in het begin de kamers van de burgemeester, de bode, het publiek en het kantoor van de telegraphist. De raadzaal, de kamer van de secretaris en het archief waren boven te vinden. Twintig jaar later werd er een afzonderlijk postkantoor gebouwd en is het kantoor van de telegraphist omgebouwd tot een woning van de gemeentebode. In de gevel is het stadswapen, een klimmende gouden leeuw op een azuurblauw veld, aangebracht. Op het dak van het raadhuis staat een torentje met daarin de brandklok. Deze werd vroeger geluid en iedere poorter was dan verplicht zich bij het stadhuis te melden met blusmateriaal. Het gemeentehuis stond, sinds de verhuizing van de gemeente naar de kantoren aan de Verdilaan en de Laan van de Glazen Stad in Naaldwijk, sinds 2017 leeg. Op deze locatie komt in 2020 een complex met 27 woningen: 14 huurappartementen in de categorie 'betaalbaar' en 13 duurdere appartementen. Het is de bedoeling dat ook de bibliotheek, horeca en Vitis een plek in het pand krijgen. Om dit alles te realiseren, wordt een gedeelte van het gebouw gesloopt. Het rijksmonumentale deel blijft uiteraard staan en wordt gerestaureerd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Kermis (weekend in juli).

- De Rijk Zwaan Loop (op een zaterdag in september) kan gelet op het typisch Westlandse parcours langs kassen, bossen en landerijen met recht Westlands Mooiste worden genoemd. Er zijn 4 afstanden: 10 Engelse Mijlen (16,1 kilometer), 5 kilometer en voor de schooljeugd 1 kilometer en 500 meter.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Staelduinse Bos is een prachtig stukje oorspronkelijke natuur in het drukke Westland. In bezoekerscentrum d'Oude Koestal vindt u informatie over de natuur in dit gebied.

- Zwembad Maesemunde.

- Het voormalige bedrijventerrein Arendsduin is in 2012 'teruggegeven aan de natuur'. De gebouwen zijn gesloopt, het asfalt is verwijderd en er zijn zogeheten 'grijze' duinen aangelegd. Deze duinen bestaan uit laagblijvende grassen, kruiden en mossen. Het terrein sluit aan op het naastgelegen Natura 2000-gebied Solleveld en Kapittelduinen. Naast een groene bestemming heeft Arendsduin ook een maatschappelijk doel. Clienten van zorginstelling 's Heeren Loo helpen het hoogheemraadschap met het natuurbeheer van het duingebied.

In 2017 is ook de dienstwoning van Delfland op de Arendsduin gesloopt. Het kantoor en de loods bij deze woning waren zoals hiervoor beschreven al eerder gesloopt omdat Delfland deze locatie niet meer nodig heeft voor de bedrijfsvoering. De locatie is nu weer geheel natuurgebied. Het waterschap beheerde decennialang vanuit deze locatie het omliggende duingebied De Banken, gelegen aan de Westlandse kust tussen Monster en Hoek van Holland. Delfland kiest nu voor beheer vanuit een centrale locatie in Delft en stoot panden die voor de bedrijfsvoering niet meer nodig zijn af. De Banken is een belangrijk natuurgebied met een rijke flora en fauna. Met vele broedvogels, planten, paddenstoelen, insecten en amfibieën. Ook is het duingebied onderdeel van Natura 2000-gebied Solleveld en Kapittelduinen.

Terug naar boven

Beeld

- ca. 200 oude ansichten en foto's van 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - "Met de slogan ' 's-Gravenzande, Stad aan Zee' laten wij: de samenwerkende ’s-Gravenzandse ondernemers in de BIZ (Bedrijven Investeringszone) zien waar we voor staan. De BIZ is voortgekomen uit de ‘s-Gravenzandse winkeliersvereniging. Als stichting maken wij ons sterk voor het behoud van een levendig, veelzijdig en veilig stadscentrum waar het goed toeven en fijn winkelen is. Dit doen wij o.a. door het regelmatig organiseren van activiteiten en evenementen in het centrum. Onze stichting telt ca. 130 leden."

- Muziek: - De Westlandse Harmonie is een fusievereniging ontstaan uit Concordia (CM2) uit Monster en Animato uit ‘s-Gravenzande. De vereniging staat voor samen muziek maken in een positieve, gezellige en uitdagende omgeving. De vereniging kent de onderdelen harmonieorkest, leerlingenorkest, blokfluitgroep en het Sint’s Hoforkest. Het harmonieorkest repeteert iedere vrijdagavond en het leerlingenorkest een keer in de twee weken, in MFC Maesemunde.

Reacties

(4)

Kunt U in uw bestanden iets vinden over de naam Alenburg. Mensen met de naam (van) Alenburch woonden al in 1500 in 's Gravenzande.
Maar wat is Alenburg?? Een huis, boerderij of kasteel of iets dergelijks???

Met dank, Huug

Wij kunnen hier niets over vinden Huug. Hopelijk kan een inwoner die dit leest u helpen. Of wellicht de heemkundekring van het dorp / de voormalige gemeente. Hun gegevens vindt u hierboven onder het kopje Geschiedenis.

Goedendag,
En, bent u al iets wijzer geworden over de oorsprong van de naam Alenburg?
Ik heb in mijn familie nogal wat voorouders met die naam.
Met vriendelijke groet,
Cees

Dag Cees,
Ik heb Huug gemaild of hij er al meer over te weten is gekomen. Dat blijkt niet het geval.
Hij weet alleen dat het recentelijk en tegenwoordig een zeldzame achternaam is: "slechts een stuk of 15 personen in de Volkstelling van 1947, en geschat onveranderd op 15 in 2015".

Verder stelt hij: "Het Meertens Instituut meent dat Alenburg een toponiem is, d.w.z. de naam van een ”plaats”, bijv. dat er een huis, kasteel of boerderij (of nog een ander kenmerk in het landschap) geweest is dat Alenburg geheten moet hebben, zeer vermoedelijk in de regio van ‘s-Gravenzande denkt Meertens, omdat daar de alleroudste (we spreken van echt oud: ca. 1500) dragers van de achternaam (Alenburch, Alenburgh) te vinden zijn."

Maar hij is er dus nog niet toe gekomen om verder te onderzoeken waar die naam vandaan komt. Hij heeft ook de Werkgroep Oud-'s-Gravenzande nog niet benaderd (hierboven gelinkt onder het kopje Geschiedenis). Wellicht kunt u dat doen? Wellicht hebben zij dat al eens uitgezocht en weten zij welk pand dat geweest is. En kunt u dat dan hier melden, zodat ik dat dan weer aan Huug kan doorgeven.
Gegroet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen