Eext

Plaats
Dorp
Aa en Hunze
Drenthe

eext_cafe_homan_kopie.jpg

Eext, Café Homan. Rechts zat de boerenherberg uit ca. 1870-1880, links is de zaaltoegang van 1920-1930. Het woord 'Hotel' is weggewit, omdat het pand die functie niet meer heeft. (© https://groninganus.wordpress.com/2020/09/12/rondje-gasselternijveen)

Eext, Café Homan. Rechts zat de boerenherberg uit ca. 1870-1880, links is de zaaltoegang van 1920-1930. Het woord 'Hotel' is weggewit, omdat het pand die functie niet meer heeft. (© https://groninganus.wordpress.com/2020/09/12/rondje-gasselternijveen)

Eext

Terug naar boven

Status

Eext is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Aa en Hunze. T/m 1997 gemeente Anloo.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1309 Esethe, 1440 Exte, 1470 Egheste, 1544 Eext, 1600 Eegeste, 1883 Eekst.

Naamsverklaring
De reconstructie êkesate* 'woning bij de eik' is onjuist; de vormen met g weerspreken dit. Indien men echter Agista* (vergelijk de Aigst in Oostenrijk) aanneemt, dan zou het om een zeer oude, zogeheten archaïsche, waternaam handelen, waarin ag-* 'in beweging zetten' betekent. Blok ziet in deze naam het Germaanse aig-* (vergelijk het Nieuwnederlandse eigen) met st suffix. Te vergelijken is Eexta.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Eext ligt NW van Gieten, ZO van Annen en Anloo.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Eext 76 huizen met 425 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Ontstaan en ontwikkeling
Eext ligt op de Hondsrug, ontstaan tijdens de laatste twee ijstijden. Bij het stijgen van de temperatuur gingen de ijsmassa’s smelten en bleef een keileemrug van enkele tientallen kilometers over. Het dorp ligt daardoor op ongeveer 20 meter boven NAP. Door deze hoge ligging verbleven hier al heel vroeg mensen.

Ca. 12.000 jaar voor Chr. kwamen hier al rendierjagers. Dit waren echter trekkende volken, zij vestigden zich niet. Ongeveer 2500 jaar voor Chr. kwam het Trechterbekervolk. Zij vestigden zich hier permanent en bouwden de hunebedden. Drenthe heeft nog 53 hunebedden. Drie daarvan liggen in Eext.

In 1420 staan er 19 boerderijen in Eext. In 1630 is het aantal toegenomen tot 26. Er waren destijds 239 bewoners, met ongeveer 240 ha grond in privébezit. Een zeer groot gebied (meer dan 7.000 ha) was gemeenschappelijk bezit. Het gehucht 'promoveerde' tot dorp door de bouw van de hervormde kerk, een zogeheten Waterstaatskerk, met eigen predikant, in 1841.

Besloten gemeenschap
Eext was een besloten gemeenschap. Alle ambachten waren in het dorp aanwezig. Zo was er een bierbrouwer, jeneverstoker, smid, wagenmaker, timmerman, kuiper, wever, snijder, schoenmaker en niet te vergeten een mulder. Zij hadden naast hun ambacht ook een landbouwbedrijf. Als bijvoorbeeld een kuiper een vat voor iemand moest maken, dan ging de 'koper' in ruil daarvoor op zijn land werken. Als er verschil in prestatie was, dan werd dat na 1 november met elkaar verrekend met koren of bijvoorbeeld een half varken.

Brinken
Eext heeft zeven brinken. In Drenthe heeft alleen Zuidlaren er meer. Globaal kunnen we een brink omschrijven als een met gras begroeide ruimte tussen de bebouwing. Van oorsprong lagen de brinken aan de rand van het dorp. In de loop van de tijd is op en rondom de brinken gebouwd, waardoor ze nu in de bebouwing liggen.

In Eext zijn alle brinken in het verleden beplant met hoofdzakelijk eikenbomen. Deze bomen werden o.a. gebruikt bij de boerderijbouw. Op kleine schaal werden ook wel essen geplant. Deze snelgroeiende bomen geven hard en taai hout, zeer geschikt voor gereedschap (o.a. schop-, bijl- en hamerstelen). Tot begin 20e eeuw liep in het voor- en najaar het vee los op de brinken en door het dorp. Om er voor te zorgen dat het vee in het dorp bleef en niet de es op liep, lag er rond het dorp een heg. Deze heg is op een aantal plaatsen nog altijd aanwezig.

Heide
Vooral aan de westzijde van de Hondsrug (het plateau) waren grote heidevelden. Op deze uitgestrekte heidevelden graasden de schapen. In Eext was er een noord- en een zuidkudde met een scheper. Elke kudde bestond uit ongeveer 1500 schapen. Rond 1875 is men begonnen de heidevelden te ontginnen en geschikt te maken voor landbouw en veeteelt. Hierbij maakte men dankbaar gebruik van de grote hoeveelheid mest uit de schaapskooien. Door de komst van de kunstmest en schaalvergroting maakte de landbouw een snelle ontwikkeling door.

Veen
Het gebied waar nu Eexterzandvoort, Eexterveen, Eexterveenschekanaal, Wildervank en een gedeelte van Veendam liggen, was toen onbewoond en bestond uit woeste grond, vennen, moerassen en oerbossen. Deze gebieden werden, zo mogelijk, beheerd door de Boermarke. In de 18e eeuw werd een begin gemaakt met de vervening van deze gebieden.

Veldkeien
In het verre verleden zijn er in de ijstijd enorme hoeveelheden keien vanuit Noord Europa in dit gebied terechtgekomen. Deze keien zijn gebruik als wegverharding in de buurt maar ook voor het bestraten van de Ossemarkt en de Vismarkt in de stad Groningen en het verzwaren van de zeedijken in Noord Groningen en Friesland." (bron: dorpssite)

Heemkunde
Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Dorpsmuseum De Kluis, gevestigd in de voormalige diepvrieskluis van het dorp. Dit gebouw is door een zelfstandige coöperatie opgericht, waarin men als lid één of meer diepvriescellen kon huren om hierin groenten, vlees etc. te bewaren. Met de komst van diepvrieskisten en -kasten rond 1970 werd het gebouw overbodig en door de gemeente aangekocht. Eind jaren zeventig is in Eext een werkgroep opgericht met als doel datgene wat uit het dorp dreigde te verdwijnen, te behouden en te bewaren. De gemeente stelde hiervoor de voormalige diepvrieskluis beschikbaar. Nu vind je geen ingevroren stukken meer in De Kluis, maar is het een tentoonstellingsruimte voor oude reeds verdwenen bedrijven, zoals een stelmakerij, bakkerij, smederij, schoenmaker en kapper. Verder een maquette van het dorp in 1754 en archeologische vondsten van de oevers van de Hunze uit de omgeving van het dorp.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Eext heeft 15 rijksmonumenten.

- Eext was eeuwenlang deel van de parochie in Anloo. Pas in 1841 wordt de buurtschap een dorp en zelfstandige kerkelijke gemeente door de bouw van de Hervormde kerk (Kloosterstraat 2), een zogeheten Waterstaatskerk. Het gebouw heeft een omlijste ingang en een puntgevel met daarop een opengewerkte dakruiter. Van binnen heeft de kerk een gepleisterd tongewelf. De preekstoel is uit het bouwjaar van de kerk. Aan de trap hangt een koperen doopbekken. Het orgel is in 1911 vervaardigd door orgelbouwer J. Doornbos uit Groningen; de kas, met snijwerk en vazen, door J. Dekker GZN. uit Goes. Het rijksmonumentale zaalkerkje is van algemeen architectuur- en cultuurhistorisch belang wegens: de sobere, maar verzorgde architectonische kwaliteit; de eenheid van ex- en interieur; de waardevolle interieur-onderdelen; de markante ligging midden in het dorp.

- Eext had een halte aan de spoorlijn Gasselternijveen-Assen. De halte maar ook het buurtje er omheen stond bekend onder de naam Eexterhalte. Het haltegebouw (Stationsstraat 60) uit 1925, in de stijl van de Amsterdamse School, is bewaard gebleven. Het is een rijksmonument, en fungeert tegenwoordig als receptiegebouw van Camping de Schaopvolte. Het station is door spoorliefhebbers op schaal nagebouwd. Bijzonder is ook dat de gemeente in 2007, om verkeer tot afremmen te dwingen in deze gevaarlijke bocht, ter plekke een nieuwe spoorwegovergang heeft aangelegd, compleet met een stuk spoor en Andreaskruizen.

- Nabij de genoemde Eexterhalte bevindt zich ook Hunebed D14. Verder zijn er in het dorp nog Hunebed D12 en Hunebed D13. Onderzoekers van TU Delft hebben in 2021 met een nieuwe methode 3D-foto's gemaakt van en gegevens verzameld over hunebed D14 in Eext. Voor het eerst is een archeologisch monument in Nederland zo gedetailleerd in kaart gebracht. Met behulp van de nieuwe methode is van iedere steen apart een 3D-model gemaakt. Behalve de vorm van het hunebed brengt het onderzoeksteam ook per kei de hardheid, structuur en draagkracht in kaart.

Opdrachtgever van het onderzoek is de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Volgens projectleider José Schreurs kan de nieuwe methode helpen bij het herstellen van het hunebed: "Als er vroeger een hunebed kapot ging, werd een steen met een hijskraan op ongeveer de goede plek teruggeplaatst. Met dit onderzoek kunnen we voor het eerst van tevoren zien wat de meest zorgvuldige manier is om het hunebed te herstellen." Op de computer kunnen de onderzoekers iedere steen apart draaien en berekenen wat de beste manier is om de kei terug te plaatsen.

Hunebed D14 in Eext wordt beheerd door Het Drentse Landschap. De stichting hoopt met behulp van het onderzoek uiteindelijk het hunebed te kunnen repareren en wellicht zelfs in de originele staat terug te brengen. Tot die tijd ligt een van de dekstenen van het hunebed nog op zijn zijkant, nadat de enorme kei in 2019 van het hunebed viel. Het Drentse Landschap vermoedt dat de steen - per ongeluk of expres - door iemand van het hunebed is geduwd en deed aangifte van vernieling. Er is nooit opgehelderd wat er precies is gebeurd. Rond de zomer van 2021 denkt TU Delft de onderzoeksresultaten te kunnen presenteren. Daarna wordt duidelijk of en hoe het hunebed weer hersteld gaat worden.

- Aan beide uiteinden van het dorp Eext staat nog een voormalig tolhuis, namelijk het rijksmonumentale boerderijtje op Stationsstraat 58 aan de zuidkant (nabij het hierboven vermelde voormalige haltegebouw), en een pandje op Annerweg 1, als noordelijkste pand van het dorpslint. Dat pand, met opschrift 'Het Tolhuis' op de gevel (zie de 14e foto onder de link), heeft geen monumentale status. Bijzonder - wij hebben het althans elders nog nooit gezien - is dat de twee knotlindes voor het huis de vorm van een banaan hebben, met de bovenkant van elkaar af wijkend. Vermoedelijk hebben de eigenaren ze bewust zo geleid in verband met de lichtinval in de voorkamer.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Vereniging voor Volksvermaken Eext organiseert door het jaar heen diverse evenementen in het dorp.

- Stichting Historische Motor GP Eext organiseert op een zondag begin februari haar Off-roadrit (in 2020 voor de 7e keer). Het parcours is bijna 50 km lang en kent uitdagende gedeeltes. Spectaculair zijn natuurlijk het enduropark en de zandafgraving. De route is duidelijk aangegeven en op oversteekpunten regelen officials het verkeer. De 1e lustrum-rit OTR 2018 was een groot succes en trok een kleine 1000 deelnemers.

- Nationaal Concours Hippique (CH) Eext (gedurende 4 dagen in het pinksterweekend). Sinds 2017 is er sprake van een zandbodem van ca. 9000 m2 op het terrein langs de Stationsstraat. Een zandbodem is minder blessuregevoelig. Een grasbodem wordt bij mooi weer keihard en bij veel regenval wordt deze snel glad. Ook willen bepaalde ruiters niet eens komen als er op gras gereden wordt. Met een zandbodem is de ondergrond altijd van optimale kwaliteit en kan er altijd gereden worden. Met name de twee springringen en de ruimte om in te springen hebben een zandbodem gekregen. Op zondag kan het hoogste niveau van de dressuur ook op het zand rijden. De organisatie heeft de zandbodem gekocht. Huren is weliswaar goedkoper, maar dat houdt in dat het zand er alleen tijdens de concoursdagen ligt. Daarna wordt het weggehaald. Door de aankoop kan de bodem blijven liggen. Dit geeft de organisatie mogelijkheden om de zandbodem te verhuren, zodat er ook andere evenementen zoals beachvolleybal kunnen worden gehouden.

- Tractorpulling (op een zaterdag in juli).

- Tijdens de Historische Motor GP (eind augustus) is GP Radio Eext in de lucht.

- Op 21 december 2019 is er van 13.00-19.00 uur weer de knusse Kerstmarkt in en buiten dorpswinkel Onze Winkel in Eext. De Stationsstraat wordt dan omgetoverd tot een prachtig en sprookjesachtig decor waarin je terug gaat naar het Engeland van 1850. De vrijwilligers van de Kerstmarkt zijn gekleed in Dickensstijl. Ook de medewerkers in de stands worden in de gelegenheid gesteld de Dickenskleding te dragen. Wandel langs de kramen waar mooie, lekkere en ambachtelijke producten te vinden zijn die je alvast in kerststemming brengen. Lekker opwarmen kan met een hapje en drankje.

De Kerstman zal met zijn koetsje met 2 pony's daarvoor de Kerstmarkt van Eext bezoeken. Omstreeks 14.30 uur zal hij met zijn verlichte koetsje de markt oprijden. Natuurlijk heeft hij iets lekkers voor de kinderen. De kinderen die dat willen mogen met hem mee een rondje rijden. Tijdens de Kerstmarkt is er ook een klein kunstijsbaantje. Hier kan en mag je niet op met je eigen schaatsen. Maar dat is geen probleem; er zijn voldoende schaatsen aanwezig. Die mag je gratis gebruiken en de toegang tot de baan is ook gratis. Er zijn voldoende kundige mensen aanwezig om je helpen bij het aan- en uittrekken van de schaatsen.

Tijdens de Kerstmarkt wordt naast de gebruikelijke eet- en drank kramen (Glühwein, warme appelsap met Calvados, warme chocolade etc.) ook een zogeheten koek- en zopiestand geplaatst. In de 17e t/m 19e eeuw bestond zopie uit een mengsel van bockbier en rum. Door aan dit mengsel eieren, kaneel en kruidnagelen toe te voegen en vervolgens te verwarmen, ontstaat zopie. Later, in de 20e eeuw, werd in een koek-en-zopietentje vaak warme punch verkocht. De koek- en zopiestand wordt geplaatst aan de rand van het gratis ijsbaantje voor de jeugd. In de koek- en zopiestand worden vooral kindvriendelijke producten verkocht, zoals warme worstjes, chocolade en kwast. Maar op de rest van de markt... De entree tot de Kerstmarkt is gratis en dat geldt ook voor het parkeren.

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Eext, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Eext.

- Nieuws: - Nieuws uit het dorp op Facebook.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Prins Willem Alexander. - "De missie van De Hasselbraam is het aanbieden van kwalitatief goede kinderopvang voor kinderen in de leeftijd van 0-12 jaar, waarbij de organisatie nadrukkelijk rekening houdt met de wensen van de ouders. We kiezen voor een positieve benadering van kinderen en willen op deze wijze hun ontwikkeling proberen te stimuleren. De Hasselbraam geeft vorm aan deze missie op een wijze die geen onderscheid maakt in de achtergronden van kinderen. Respect voor de speciale gebeurtenissen en gewoonten die aan een bepaalde levensovertuiging ten grondslag liggen, is het uitgangspunt waarbij er zoveel mogelijk aan de kinderen wordt uitgelegd welke betekenis de speciale gebeurtenis heeft in de betreffende levensovertuiging."

- Lezen: - In dorpswinkel Onze Winkel in Eext (die onderaan dit hoofdstuk wordt beschreven) bevindt zich ook een bibliotheek volgens het concept van de Minibieb. Dat wil zeggen dat het een onbemande bibliotheek is, waar je gratis boeken uit mag meenemen. Je mag ze na lezing weer terugbrengen, zodat een ander er weer iets aan heeft, je mag ze ook houden of doorgeven, en boeken van jezelf waar je een ander weer blij mee kunt maken erin plaatsen, waardoor het systeem zichzelf in stand houdt.

- Muziek: - "Muziekvereniging T.O.G.I.D.O. ("Tot ons genoegen is deze opgericht") in Eext is opgericht in 1928 als fanfare. In 1956 is de vereniging versterkt met een drumband, in 1965 met een majorette-peloton in 1965. In de jaren zeventig kwam er de boerenkapel 'de Blaozende dorpsvlegels' (deze naam wordt nu gebruikt voor het dweilorkest). Na 1984 was er een terugloop in het ledental. Steeds meer hobby’s konden door de jeugd worden beoefend zodat de animo voor de muziek terug liep. Het eerste bleek dat bij de majorettes. Ongeacht de verwoede pogingen om deze groep aantrekkelijker te maken voor de Eexter jeugd zag men de groep steeds kleiner worden totdat deze in 1989 werd ontbonden. Werd de drumband nog verrijkt met melodisch slagwerkinstrumenten zodat men als melodisch slagwerkensemble verder kon gaan, het mocht niet meer baten. Met palmpasen 2000 trad de slagwerkgroep voor het laatst op met het orkest. Daarna is deze groep ontbonden.

Het orkest ging alleen verder. Gekozen werd voor een zo breed mogelijk repertoire. De vereniging werd uitgebreid met een samenspeelgroep waarin muzikanten met allerlei blaas en slagwerkinstrumenten kunnen spelen. Dit leerlingenorkest is een harmonie/fanfare. Dit houdt in dat buiten koperinstrumenten zoals de bugel/trompet ook houtinstrumenten zoals klarinet en dwarsfluit welkom zijn. De muziekvereniging beschikte in het verleden over een kapel die bestond uit leden van het orkest. Met deze kapel werden marsen en walsen gespeeld op feesten en partijen. In een later stadium is de kapel nog een keer omgevormd tot de OSB band (Oostermoer Show Band), die meespeelde met de Oostermoer festiviteiten van dat jaar. Jaren later werd de band weer nieuw leven ingeblazen en omgevormd naar een dweilorkest. Dweilorkest “De Blaozende dorpsvlegels” speelde op markten en braderieën. Momenteel speelt deze groep alleen nog bij de intocht van Sinterklaas in Eext en Anderen.

Er zijn binnen de vereniging twee ensembles samengesteld die afzonderlijk van elkaar optreden. Het koperensemble komt men tegen bij de kerstnachtbijeenkomst op 24 december. Bij de bijeenkomst van 4 mei speelt het houtensemble in de kerk van Eext en begeleiden twee slagwerkers de stille tocht. Bij de steen spelen we met een tweetal trompetten the last Post. Werd er vroeger alleen individueel of met z'n tweetjes gelest, tegenwoordig gebeurt het ook met meerdere kinderen tegelijk in de Blazersklas. Natuurlijk worden er ook individuele lessen aangeboden. De blazersklas is voortgekomen uit een uitstekend verlopen leerlingenproject. De AMV lessen op school werden met 12 kinderen doorlopen en afgesloten. 7 kinderen stroomden gelijk door in de blazersklas. Het B orkest (leerlingenorkest) is gestart om alle leerlingen van onze vereniging te kunnen laten samenspelen. Individuele leerlingen en blazersklas die reeds enige tijd les hebben gehad en hebben gespeeld in het C orkest zijn hierin samengevoegd. Het C orkest (startersorkest) is gestart om leerlingen die net zijn gestart samen te laten spelen. Na deze periode vloeien de leerlingen automatisch naar het B orkest."

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Eext.

- Visvereniging Braamsplas Eext/Gieten is opgericht in 1923. Het ontstaan van de vereniging en de visplas is een mooi verhaal dat we daarom hier graag delen. Het ontstaan is te danken aan Tonnis Knoop, een notarisklerk, die in eerstgenoemd dorp woont. Op een najaarsdag in 1922 gaat hij op jacht met Rieks Braams. Als ze in de buurt van de plas komen en er weer iets geschoten is, moet er weer even “luudt” worden (dit betekent dat er weer een borrel wordt genomen). De fles is echter bijna leeg en jager Braams wenst dat er jenever in plaats van water in de plas zit. Knoop spreekt echter de wens uit dat hij er graag een visplas van zou willen maken. Braams zegt dat hij voor de helft eigenaar is van de plas en dat Knoop het wel voor dit doel mag gebruiken. Knoop zoekt en vindt lokale notabelen om zijn wens mee te financieren. De andere helft wordt voor f 15,00 van de andere eigenaar gekocht. Op 3 september 1923 wordt de oprichtingvergadering gehouden en als dank aan dhr. Braams krijgen vereniging en plas de naam Braamsplas. Op kaarten heet de plas overigens nog Galgwanderveen.

De Braamsplas, gelegen aan de Kerkweg NW van Eext, is een zogeheten pingoruïne. Een pingoruïne is een meestal diepe ronde komvormige depressie, omgeven door een volledige of gedeeltelijke ringwal. Deze is ontstaan direct aan het einde van de laatste ijstijd, doordat een grote ijsklont in een holte wat later is gesmolten. Doordat zich onder de plas een dikke leemlaag bevindt, wordt het water vastgehouden. De plas herbergt vooral karper, winde, voorn, snoek, baars en zeelt. Als karperwater is de plas enorm in trek. Vissen in de Braamsplas kan alleen met een geldige vergunning. Nachtvissen is toegestaan. Boten op de plas zijn niet toegestaan. De vereniging verzoekt de vissers met mate te voeren. Per jaar worden er door de leden 3 wedstrijden in de plas gehouden en daarnaast nog een aantal daarbuiten. De vereniging telt 14 leden, zijnde 7 uit beide in de verenigingsnaam vermelde dorpen. Zolang een lid in 'zijn' dorp blijft wonen, kan hij of zij voor het leven lid zijn. Valt er een lid af, dan wordt er op de eerstkomende jaarvergadering een nieuw lid voorgedragen.

- Dorpswinkel: - Onze Winkel is sinds 2013 de dorpswinkel in Eext. De winkel is in handen van een coöperatie die ruim 350 leden en/of participanten heeft in het dorp. Openingstijden: ma 13.15-18.00 uur, di t/m vrij 8.30-18.00 uur, za 8.30-16.00 uur. Naast de twee parttime medewerkers wordt er vooral met vrijwilligers gewerkt.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Eext.

Reactie toevoegen