Geldrop

Plaats
Dorp
Geldrop-Mierlo
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

NB gemeente Geldrop in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Geldrop in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Geldrop in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Geldrop

Terug naar boven

Status

- Geldrop is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Geldrop-Mierlo. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2003.

- De gemeente Geldrop is per 1-5-1921 vergroot met de gemeente Zesgehuchten.

- Wapen van de voormalige gemeente Geldrop.

- Onder het dorp Geldrop vallen ook de buurtschappen Genoenhuis, Gijzenrooi, Hout en Riel (deels).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1302 Gheldorp, 1440 Gheldrop.

Naamsverklaring
Men brengt de naam in verband met het Middelnederlandse gelde of gelt 'onvruchtbaar', vergelijk het Middelnederlandse geldelant 'land dat onvruchtbaar is voor het gebruik dat men ervan verwachtte'. Het Nederlandse dorp gaat terug op het Oudnederlandse thorpe met als oorspronkelijke betekenis 'omheining'; in de Frankische tijd was het de omheinde ruimte waar het vee werd ondergebracht. Het wordt als zodanig ontleend in het Oudfrans (Frans troupe), en dan weer terugontleend als troep (etymologisch dus hetzelfde woord als dorp). In de middeleeuwen stond dorp voor een secundaire (dochter)nederzetting. Tegenwoordig betekent het niet meer dan een plattelandsnederzetting van een zekere grootte.(1)

Terug naar boven

Ligging

Geldrop ligt O van Eindhoven, ZW van Mierlo en Helmond en grenst in het Z aan de A67.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Geldrop 252 huizen met 1.782 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 176/1.329 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Groot-Braakhuizen 63/359 en Klein-Braakhuizen 13/94. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 11.500 huizen met ca. 28.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Geldrop, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- "Heemkundekring De Heerlijkheid Heeze - Leende - Zesgehuchten is opgericht in 1961. Het werkgebied omvatte aanvankelijk alleen het gebied van de oude heerlijkheid Heeze - Leende - Zesgehuchten. In 1963 is dit uitgebreid met het gebied van de oude heerlijkheid Geldrop en later ook met de oude heerlijkheid Sterksel. Doelstelling van de heemkundekring: bevorderen van de belangstelling voor het cultureel erfgoed in het heemgebied; het onderzoeken en bestuderen van de verschillende aspecten die tot het begrip heemkunde behoren (zoals de plaatselijke geschiedenis, volksleven, landschap en dergelijke); het vastleggen en uitdragen van deze resultaten; het bevorderen van het behoud van het cultureel erfgoed in het heemgebied, zoals heemkundig belangrijke terreinen, roerende en onroerende zaken en/of voorwerpen. Onze heemkamer is gevestigd aan de Pompenmaker te Heeze. De Bibliotheek is ondergebracht in onze Heemkamer en bevat honderden boeken en tijdschriften die betrekking hebben op onze geschiedenis en ver daarbuiten. De collectie wordt permanent geactualiseerd met nieuwe boeken en/of onderzoeksrapporten. Leden kunnen hier gratis gebruik van maken (boeken inzien en lenen)."

- Verhalen over de geschiedenis van Geldrop op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Geldrop heeft 34 rijksmonumenten.

- Geldrop heeft 33 gemeentelijke monumenten.

- De Sint-Brigidakerk (Nieuwendijk 2) is in 1889-1891 gebouwd naar ontwerp van architect Carl Weber. Weber inspireerde de kerk op de Munsterkerk in Roermond. Het is een forse neoromaanse kruiskerk met torens en een achtzijdige koepel. Die hoge koepel, die strikt genomen een vieringtoren is, domineert met zijn bouwvolume het aanzien van de kerk. De torens aan de voorzijde zijn 71 meter hoog en worden bekroond door een achtkantige spits tussen vier topgevels. De kerk heeft een rond gesloten koor en transepten. Naast de koepel zijn aan beide kanten twee traptorens aangebouwd. Het interieur van de kerk is uitgevoerd in verschillende kleuren baksteen. Boven de enorme kruising is het koepelgewelf dat ongeveer een inwendige hoogte van 40 meter heeft. De kerk is een van Webers belangrijkste werken. De Brigidaparochie is opgegaan in de fusieparochie H. Nicasius.

- Kasteel Geldrop ligt in een schitterend 140 jaar oud Engels landschapspark midden in het centrum van het dorp. Het is gelegen in het dal van de ter plekke druk meanderende Kleine Dommel. In het park ligt een kinderboerderij, een oranjerie en een ommuurde bloemen-, moes- en kruidentuin met Victoriaanse kas, genaamd 'De Baron z'n Hof'. In het kasteel bevinden zich een expositieruimte voor kunstenaars, een oudheidkamer, de trouwzaal van de gemeente en feest- en vergaderzalen. Historische bronnen van de heerlijkheid gaan terug tot 1340, maar ze is vermoedelijk nog ouder. Het eerste document waarin sprake is van een kasteel dateert uit 1403. In 1974 is het kasteel aangekocht door de gemeente. Hieraan was de voorwaarde verbonden dat het kasteel en het landgoed ten nutte van de bevolking zouden komen en blijven. Sinds 1996 is het kasteel in bezit van Stichting Kasteel Geldrop, die voor verdere instandhouding zorg draagt.

In 1870 is de Engelse landschapstuin aangelegd, waarvan de fraaie bomen, waaronder een erg oude en zware mammoetboom, de bosanemonen en de stinzenflora nog altijd bijzonder mooi zijn. Het huidige landgoed is 11 ha groot en vrij toegankelijk. Het biedt een afwisselende plantengroei en een overgang van een parkachtige naar een meer natuurlijke omgeving in de richting van de Kleine Dommel. In het park leven vogels zoals het boomklevertje en kleine bonte specht; van tijd tot tijd laat de ijsvogel zich zien. Verdere bijgebouwen uit die tijd, zoals de Paardenstal, het Koetshuis en de Rentmeesterswoning worden gebruikt door onder meer het IVN. Het Generatorhuisje was een private elektriciteitscentrale. Alle bijgebouwen zijn rijksmonumenten. De kasteelboerderij is een gemeentelijk monument. Door het park lopen wandel- en fietsroutes.

- Het Weverijmuseum, gevestigd in een oude textielfabriek, is in 1983 opgericht met als doel de herinnering aan de textielindustrie in Zuidoost-Brabant levend te houden. Veel mensen in deze regio waren tot in de jaren zestig werkzaam in deze bedrijfstak. Verschillende oude fabrieksgebouwen in het dorp herinneren nog aan die tijd. Ook straatnamen, zoals Katoenstraat, Weverstraat en Wolstraat verwijzen naar het textielverleden. "Het Weverijmuseum is in 2018 ingrijpend vernieuwd. Naast de veelal oude textielmachines, die nog altijd door onze vakmannen worden bediend, wordt het verhaal verteld van de textielindustrie en de betekenis ervan voor Geldrop-Mierlo. In onze filmzaal en grote klos draaien korte films over het weven door de eeuwen heen en 5 personages uit die tijd vertellen over het weven en hun leven eind 19e eeuw. In onze winkel zijn textielproducten te koop die in het museum zelf zijn gemaakt. Het museum is iedere woensdag, zaterdag en zondag geopend van 13.00-17.00 uur."

- De Geldropse Watermolen, ook Weverijmolen genoemd (Molenstraat 21), is een onderslagmolen op de Kleine Dommel. Deze werd reeds in de middeleeuwen vermeld, en in 1798 was er sprake van een dubbele watermolen die zowel dienstdeed als korenmolen, oliemolen en volmolen. De voorloper van de huidige watermolen is gebouwd in 1403 of eerder. Aanvankelijk fungeerde ze als koren- en oliemolen. In de 19e eeuw kwam in Geldrop de textielindustrie op. Als gevolg hiervan is de molen ingebouwd in de wollenstoffenfabriek die sinds 1820 bestond. Het rad werd gebruikt om de volmachines aan te drijven. Vanaf 1854 werden in plaats hiervan de nieuwe spinmachines met waterkracht aangedreven.

In 1920 is de watermolen stilgelegd, aangezien de fabriek toen volledig overging op stoomkracht en elektriciteit. Dit was ook betrouwbaarder, daar de wateraanvoer in de Kleine Dommel lang niet altijd voldoende was. Enkele jaren daarna stortte het rad in en werd het aandrijfmechanisme afgebroken. Het riviertje werd overkluisd met een betonnen vloer. Gedurende de tweede helft van de 20e eeuw kwijnde de textielindustrie geleidelijk weg en in 1980 sloot de fabriek, die daarop in verval raakte. Na een brand in 1995 begon men met renoveren. In 2000 komt de restauratie van de watermolen gereed. In dat jaar wordt in de oude spinnerij ook het Weverijmuseum geopend. Hoewel het rad nu draaiende is, wordt de waterkracht vooralsnog nergens voor gebruikt. Er bestaan plannen om hier elektriciteit mee op te wekken, maar dan moet de Kleine Dommel weer voldoende mogen worden opgestuwd.

- Korenmolen 't Nupke in Geldrop (Molenakker 3) is gebouwd in 1843, op een 2,5 m hoge belt. De grond waarop hij is gebouwd heette vroeger 't Nupke, dat onder andere bultje betekent. Het is een natuurlijke verhoging van ca. 1 meter in het terrein. In 1980 heeft de molen de huidige naam gekregen van de eerste vrijwillige molenaar. De molen is van het type ronde stenen beltmolen, d.w.z. de buitenkant van de molenromp is van steen en tegen de romp ligt een verhoogde voet van zand, een zogeheten ‘belt’. De vlucht van de molen bedraagt ruim 25 meter. De molen is nog altijd geheel maalvaardig en heeft 1 koppel kunststenen en 1 koppel natuurstenen (“blauwe stenen”) waarmee ook daadwerkelijk nog regelmatig graan tot consumptiemeel wordt gemalen. Het beheer van de molen ligt in handen van 4 enthousiaste vrijwilligers: Hans Tielemans, Frans Tullemans, Dave Royle en Willem Boender, alle 4 gediplomeerd vrijwillig molenaar. Behalve dat de mulders het bezoek uitgebreid kunnen vertellen over wind- en watermolens in het algemeen en over molen ‘t Nupke (inclusief het maalproces) in het bijzonder, verzorgen zij tevens de verkoop van de diverse door hen op ‘t Nupke ambachtelijk gemalen meelsoorten. - Site van korenmolen 't Nupke.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Geldrop (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Wijkblad van de wijk Coevering.

- Muziek: - De muziek van Batenburg Hellbillie laat zich het best omschrijven als een mix van traditionele country, bluegrass en outlaw country met een vleugje koeiepunk.

Reactie toevoegen