Goirle

Plaats
Dorp en gemeente
Goirle
Hart van Brabant
Noord-Brabant

NB gemeente Goirle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Goirle in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Goirle in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Goirle

Terug naar boven

Status

- Goirle is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant.

- De gemeente Goirle is in 1997 vergroot met een deel van de gemeente Alphen en Riel (zijnde het dorp Riel).

- De gemeente Goirle omvat naast de gelijknamige hoofplaats verder nog het dorp Riel en de buurtschappen Abcoven, Boschkens, Brakel, Breehees, Looienhoek, Nieuwkerk (deels), Spaansehoek, Vijfhuizen (grotendeels) en Zandeind. Dit zijn dus 2 dorpen en 9 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Goirle.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Goirle.

- Onder het dorp Goirle vallen ook het Nederlandse deel van de buurtschap Nieuwkerk en de buurtschappen Abcoven, Boschkens en Breehees.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Gool.

Oudere vermeldingen
1215 Gorle, 1312-1350 Ghoerle, Goerle, 1356 Gorle, 1406 Goerle.

Naamsverklaring
Samenstelling van lo 'licht, open bos' (volgens sommigen 'poel') en goor 'moerassige bosgrond'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Goirle grenst in het W aan Alphen en Gilze, in het N aan de A58 en Tilburg, in het O aan Safaripark Beekse Bergen en Hilvarenbeek en in het Z aan België en de Belgische plaats Poppel, en ligt NO van Baarle-Nassau en de Belgische plaats Baarle-Hertog. De gelijknamige hoofdplaats ligt NO in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Goirle 173 huizen met 1.225 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 112/795 en de buurtschappen Nieuwkerk 2/23, Bakervond 6/41, Abcoven 14/93 en Ven 39/273. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 9.000 huizen met ca. 23.000 inwoners, waarvan ca. 8.500 huizen met ca. 20.500 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Goirle, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "De lokale heemkundige kring is opgericht in 1949 en maakt sinds 1950 deel uit van de proviciale heemkundige koepel Stichting Brabants Heem. Na een aarzelend begin van de kring wordt in 1954 de naam veranderd in De Vyer Heertganghen, een verwijzing naar de vier heertgangen die vanouds Goirle vormen: ’t Ven, Abcoven, Dorp en Kerk. Het verenigingsleven bloeit doordat tal van heemkundige activiteiten worden ontplooid: toponiemenonderzoek in het Tilburgse gemeentearchief, verzamelen van oude gebruiksvoorwerpen, opzetten van een bibliotheek, heemkundig onderzoek. De kring beschikte nog niet over een eigen onderkomen. Er werd vergaderd en bijeen gekomen bij de leden thuis of in café De Hof van Holland.

Met steun van de gemeente Goirle wordt begin jaren zestig ’t Smiske aangekocht, een oud wevershuisje aan de Nieuwe Rielseweg. Na een verbouwing en opknapbeurt door de heemleden biedt het een thuisbasis, zeg maar een heem, aan de Goirlese heembeoefening. De burgemeester opent in 1962 het nieuwe onderkomen met woorden die op dat moment volgens de verslaggever van het Goirles Belang de doelstelling van de Goirlese heemkunde “uitermate schoon” weergaven, en die, achteraf bezien, ook de tijd mooi illustreren: “Wij Goirlenaren, wij moeten niet alleen de mouwen opstropen voor de toekomst, wij moeten ook bereid zijn onze hoed af te nemen voor het verleden.” De volgende decennia ontwikkelt deze plek zich tot een uitgebreid heemerf: een complex met ’t Smiske, het naastgelegen pand waarin het museum is gevestigd, een 17e-eeuwse langsdeelschuur (tevens voormalige schuilkerk), een karloods, en een kruidentuin. Het heemerf krijgt de naam waaronder deze plek vroeger bekend stond: de Schutsboom.

Burgemeester Van den Wildenberg opent het hele complex op 24 juni 1977. Een jaar later krijgt de heemkundige kring ook korenmolen De Wilde achter het heemerf in beheer en wordt het geheel uitgebreid met molenpark en kinderboerderij. Heemlid Harrie Kanters wordt er de eerste vrijwillige molenaar. In 1976 verricht de heemkunde kring opgravingen bij de St. Janskapel op Nieuwkerk, de plek waar vroeger de schuilkerk voor de Goirlenaren stond. De kapel is in 1985 in samenwerking met de Poppelse Heemkundige kring Nicolaus Poppelius grondig opgeknapt. Sinds 1981 geeft de kring een eigen heemkundig tijdschrift uit. De naam verwijst naar het toponiem waaraan ook het heemerf zijn naam ontleent: Rond de Schutsboom. In 2002 krijgt de heemkundige kring de Cultuurprijs van de gemeente Goirle toegekend als blijk van waardering voor de jarenlange onbaatzuchtige en waardevolle inspanningen om de historie van de gemeente vast te leggen en daarmee levend te houden voor de toekomst. De daaraan verbonden geldprijs wordt besteed aan de uitgave van 'De ballade van Onze Lieven Heer ònt krèùs op Abcoove' door Piet Brock."

De heemkunde kring beheert zoals reeds vermeld Heemerf de Schutsboom, een streekmuseum over Goirle en omstreken. "Wanneer je als bezoeker via de poort aan de Nieuwe Rielse weg het erf van de Schutsboom betreedt, passeer je rechts het wevershuisje (’t Smiske) en links het hoofdgebouw van de heemkundige kring. Je komt vervolgens op de binnenplaats waaraan nog een aantal karakteristieke gebouwen zijn gelegen. Recht vooruit de Vlaamse schuur met rechts daarvan de kruidentuin en links de karloods en het pleehuis. De belangrijkste delen van het museum bevinden zich in het hoofdgebouw en het wevershuisje, maar in feite behoren alle gebouwen op het heemerf tot het museum en kunnen een onderdeel vormen van de rondleidingen. Ook graanmolen De Wilde, die in het naburige Molenpark is gelegen, kan deel uit maken van een rondleiding.

In de bibliotheek van de heemkundekring bevinden zich hoofdzakelijk boeken over Goirle en Riel en in mindere mate van de omliggende plaatsen. Het boekenbestand is een aantal jaar geleden volgens deze criteria flink uitgedund en vanuit de archiefruimte (op de zolder) overgebracht naar een boekenkast in de vergaderruimte beneden. Hierdoor is de toegankelijkheid vergroot. De boeken kunnen ter plekke worden geraadpleegd en leden kunnen ook boeken voor verdere studie mee naar huis nemen. Het boekenbestand is ingevoerd in een databasesysteem en de titels zijn op te zoeken via de netwerkcomputers op het Heem. Een pdf-bestand met een tabel van alle boeken met kolommen voor archiefnummer, titel, auteur en beschrijving van de inhoud is via de link te bekijken/downloaden." Openingstijden Heemerf en Museum (Nieuwe Rielseweg 41): april t/m oktober iedere 1e en 3e zondag van de maand van 14.00-16.30 uur. Op afspraak/Rondleidingen: neem daarvoor contact op met het Secretariaat. Toegang is gratis. Rondleiding voor groepen: € 2,50 p.p. Scholen en Jeugdbeweging aangepast tarief.

- Sjef Hoogendoorn is de grondlegger van de Gôolse Schôol. Van kleins af aan is hij bezig met het verzamelen van de historie van Goirle. Dit heeft geresulteerd in een levenswerk, met onder meer het Goirlese woordenboek "d'n Gôolse Diksjenèèr" en de historische Canon van Schuttersgilde Sint Joris. Beide zijn onder de link te vinden.

- Verhalen over de geschiedenis van Goirle op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het gebied Fokmast/Regte Heide, ZW van de kern Goirle, spelen meerdere vraagstukken, ambities en belangen, die lang onverenigbaar leken. Medio 2017 is het gebied aangewezen als eerste 'proeftuin Omgevingswet' in Nederland. Initiatiefnemers, gemeente, provincie, waterschappen en Brabant Water sloegen de handen ineen om, uitgaand van de nieuwe Omgevingswet die naar verwachting in 2021 in werking treedt, oplossingen te vinden. Het gebied kent diverse functies op gebied van recreatie, bedrijvigheid en natuur. Elke belanghebbende heeft zijn eigen ambities in het gebied, zoals een uitbreiding van de puinsorteerinstallatie en de gemeentewerf, een verplaatsing van de manege, de aanleg van recreatieve fiets- en wandelroutes, ruimte voor water en natuur en het verbeteren van de verkeersveiligheid. Binnen bestaande normen en regelgeving bleken de ambities en maatschappelijke belangen niet verenigbaar.

In 2017 en 2018 zijn in diverse stakeholderbijeenkomsten en werkateliers scenario's ontwikkeld en onderzocht. Dit heeft ertoe geleid dat er nu bestuurlijke overeenstemming is over uitbreiding van de puinsorteerinstallatie, de positionering van de gemeentewerf en verplaatsing van de manege. Voor de golfbaan wordt een plan van aanpak opgesteld, met als uitgangspunt dat de golfbaan op de huidige locatie blijft en dat de waterhuishouding wordt verbeterd. Daarnaast wordt verder onderzoek gedaan naar ingrepen in de flank van de Regte Heide. Ook onderzoeken de partijen of twee hondenclubs een locatie kunnen krijgen in het gebied. Nog niet alle vraagstukken zijn opgelost en de plannen vragen verdere uitwerking. Maar met deze uitgangspunten ligt er een goede basis om met de betrokkenen verder te praten over het plan. (bron: Provincie Noord-Brabant, 26-10-18)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Goirle heeft 32 rijksmonumenten.

- Goirle heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- "Stichting Steengoed Goirle adviseert en informeert iedereen die betrokken is, of zich betrokken voelt, bij monumenten en andere cultuurhistorische zaken in de gemeente. De stichting stimuleert meer betrokkenheid en binding onder de bewoners van onze gemeente en zet zich doorlopend in voor het behoud van alle zaken die onderdeel uitmaken van ons historisch erfgoed."

- Molen De Visscher.

- Molen De Wilde.

- Mariakapel.

- Schaatsster Ireen Wüst krijgt een standbeeld in haar geboorteplaats Goirle. Dat maakten burgemeester Mark van Stappershoef en wethouder Marijo Immink bekend tijdens de grootse huldiging in maart 2018 die de gemeente en de provincie Noord-Brabant organiseerden voor de tot heden grootste Nederlandse olympiër ooit. Waar in de gemeente het beeld komt te staan en hoe het er uit gaat zien is nog niet bekend. Dat gaan ze samen met Ireen bepalen.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Goirle door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Goirle (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Goirle.

- Nieuws: - Wij Goirlenaren is de nieuwssite voor Goirle en Riel. Op de site vind je ook heel veel informatie in tekst en beeld over de geschiedenis, bezienswaardigheden en andere bijzonderheden van deze kernen, per thema gegroepeerd.

- Voortgezet onderwijs: - Het Mill-Hillcollege in Goirle biedt verschillende stromen aan (mavo-havo-atheneum-atheneum plus-gymnasium) en bereidt de leerlingen op een optimale wijze voor op het vervolgonderwijs dat het beste bij het individu past, waarbij de ontwikkeling van kennis, vaardigheden én persoonskenmerken de uitgangspunten vormen. De school is een lerende gemeenschap: leerlingen en medewerkers leren ook van elkaar. Het Mill-Hillcollege heeft een christelijk-humanitaire visie op mens en maatschappij, waarin naast de eigen verantwoordelijkheid, solidariteit en betrokkenheid met andere mensen, aandacht en respect voor anderen centraal staan. Het Mill-Hill wil haar authentieke wortels als derdewereldschool uitdragen. Een personeelslid van het Mill-Hillcollege kan leerlingen inspireren, binden en boeien, en werkt samen met collega’s aan een hoge kwaliteit van het onderwijs. Dit alles vindt plaats in een veilige omgeving, in een duidelijke structuur met heldere communicatie wat zorgt voor een optimale betrokkenheid bij de school.

- Muziek: - Goirles Gezelligheidskoor De Vrolijke Noot is een gedeeltelijke doorstart van het in 2017 ontbonden smartlappenkoor ZangRiela uit Riel. Het nieuwe koor dat spontaan ontstond is gestart met 14 leden en mede door hun enthousiasme is het ledenaantal binnen een jaar reeds verdubbeld.

Reactie toevoegen