Gouderak

Plaats
Dorp
Krimpenerwaard
Krimpenerwaard
Zuid-Holland

gemeente_gouderak_anno_ca_1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Gouderak annno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Gouderak annno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

gouderak_collage.jpg

Gouderak, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Gouderak, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Gouderak.JPG

Vanaf de pont uit Moordrecht zien we aan de overkant Gouderak

Vanaf de pont uit Moordrecht zien we aan de overkant Gouderak

Gouderak (3).JPG

Op de dijk in Gouderak

Op de dijk in Gouderak

Gouderak..JPG

De Nederlands Hervormde kerk in Gouderak

De Nederlands Hervormde kerk in Gouderak

Gouderak (2).JPG

Bijzonder is dit metselteken aan de kerk in Gouderak

Bijzonder is dit metselteken aan de kerk in Gouderak

gouderak_touwslaan.jpg

De touwindustrie was en is nog altijd van belang in Gouderak. Vroeger waren er maar liefst 22 touwbanen in het dorp, nu nog één touwfabriek, maar wel een zeer geavanceerde. Hier zie je hoe het touwslaan in zijn werk ging. (© Hist. Vereniging Golderake)

De touwindustrie was en is nog altijd van belang in Gouderak. Vroeger waren er maar liefst 22 touwbanen in het dorp, nu nog één touwfabriek, maar wel een zeer geavanceerde. Hier zie je hoe het touwslaan in zijn werk ging. (© Hist. Vereniging Golderake)

Gouderak

Terug naar boven

Status

- Gouderak is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek en gemeente Krimpenerwaard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984. In 1985 over naar gemeente Ouderkerk, in 2015 over naar gemeente Krimpenerwaard.

- Wapen van de voormalige gemeente Gouderak.

- Onder het dorp Gouderak valt ook een zeer klein deel van de buurtschap Stolwijkersluis.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1273 kopie Golderake, 1331 Gouderake, 1370 Gouderaec, 1518 Gouderaeck.

Naamsverklaring
Betekent rak 'recht gedeelte van een waterloop tussen twee bochten' en Golde, dit is de riviernaam Gouwe, een samenstelling van het Oudnederlandse a 'waterloop' met gold 'goudkleurig', vergelijk Gouda.(1)

Bij- en spotnamen
- De inwoners van Gouderak worden stenengooiers genoemd. Sommigen stellen dat dit een schimpnaam zou zijn, daterend uit de 16e eeuw, toen de Gouderakkers, bij gebrek aan ‘echte’ wapens, de vijand met stenen te lijf zouden zijn gegaan. Dit is echter een misvatting. De bijnaam heeft te maken met de steenbakkerijen die hier vroeger waren. Gouderakkers waren meesters in het overgooien van IJsselsteentjes, die per 5 á 6 stuks tegelijk werden 'opgegooid' naar een volgende laag in de steenoven. (bron: B. Huisman)

- Een andere bijnaam is rakkers. Een rakker was vroeger de helper van de beul, baljuw of scherprechter. Hier zal de bijnaam echter van de plaatsnaam zijn afgeleid. In andere plaatsen worden de inwoners rakkers genoemd, omdat de jeugd daar destijds nogal baldadig en vechtlustig was.

- Nog een bijnaam is schillenvreters. De inwoners van Gouderak waren destijds zo arm, dat zij de aardappelschillen meekookten en opaten. Later waren het de meer welgestelden die dat deden. (122)

Terug naar boven

Ligging

Gouderak ligt ZW van Gouda, NO van Krimpen aan den IJssel en Ouderkerk aan den IJssel, aan de Z oever van de Hollandse IJssel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Gouderak 194 huizen met 1.460 inwoners.

Grenscorrecties:
- Per 1 januari 1955 heeft de gemeente Gouderak 2 hectare (onbewoond) overgenomen van de gemeente Moordrecht. Het betreft het perceel Rijksloswal 1 (dat had nog geen kadastraal nummer), gelegen op de O oever van de Hollandse IJssel. Dat is buitendijks gebied N van de grens met Ouderkerk op de N oever van de haven bij steenfabriek De Schans. Reden: door de normalisatie van de Hollandse IJssel kwamen delen van gemeenten opeens op de andere oever te liggen. Het midden van de IJssel was de grens en na de normalisatie is het midden van de IJssel opnieuw als grens genomen.
- Per 1 februari 1964 63 hectare met 285 inwoners afgestaan aan de gemeente Gouda. Het betrof een gedeelte van de buurtschap Stolwijkersluis. Reden: Stolwijkersluis was verdeeld over drie gemeenten en dat vond men niet wenselijk. Gouda wilde bovendien laad- en loswalruimte aan de Z oever van de IJssel. Gouda wilde ook alle Gouwenaren binnen de gemeentegrenzen hebben. En zij was van oordeel dat de inwoners van Stolwijkersluis georiënteerd zijn op Gouda en daar dus bijhoren. De gemeente Gouderak is door dit verlies nog kleiner geworden dan zij al was. Overigens is de procedure voor deze grenscorrectie reeds gestart in 1941. (1005)

- Per 1 januari 1985 is de gemeente Gouderak opgeheven en als volgt opgedeeld:
Naar de gemeente Gouda: 11 hectare met 9 huizen en 19 inwoners. Het betreft een gedeelte van de buurtschap Stolwijkersluis, tussen de IJsseldijk en de Gouderakse Korte Tiendweg. Reden: uitbreiding van de Goudse waterzuiveringsinstallatie.
Naar de gemeente Vlist: 6 hectare (onbewoond). Reden: men wilde de gehele Provincialeweg S29 onder één gemeente laten vallen en gelijk de technische uitvoering verder doorvoeren door de grens te leggen in het midden van de waterloop die langs de Provincialeweg loopt.
Naar de (nieuwe) gemeente Ouderkerk: alle resterende hectaren en inwoners, dat betrof 975 hectare met 929 huizen en 2.586 inwoners.
Er is ook nog even sprake geweest van een eventuele combinatie Gouderak / Moordrecht maar dat is afgewezen omdat dat een te kleine gemeente zou worden.
Het CBS-gemeentenummer was 0514.

- Tegenwoordig heeft het dorp Gouderak ca. 1.050 huizen met ca. 2.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Gouderak is een van de jongste rivierdorpen in de Krimpenerwaard. De naam wordt voor het eerst in 1274 vermeld. Ruim een halve eeuw later vinden we de nederzetting terug als ambachtsheerlijkheid. Het voornaamste recht van deze heerlijkheid was het uitoefenen der rechtspraak. Het rechthuis bevond zich in het meest oostelijke deel van het dorpsgebied: de buurtschap Stolwijkersluis, die ook nog onder andere omliggende dorpen viel.

In de 15e eeuw begint de veeteelt zich als bestaansmiddel te ontwikkelen. Twee eeuwen later gaat de industrie in de vorm van touwslagerijen en steenbakkerijen een belangrijke plaats innemen. Het arbeidersleven in Gouderak wijkt niet veel af van de andere dijkdorpen langs de IJssel en de Lek. In de 19e eeuw vindt men ook hier beroepen als agrariër, steenbakker, touwslager en schipper. Aan het begin van de 20e eeuw treedt er een grote verandering in: zes van de acht(!) steenfabrieken sluiten hun deuren. Geen baggeren meer in de zellingen, geen transport meer van klei naar de fabrieken... Overigens was het pure armoede op de steenplaatsen. IJsselsteentjes waren geen favoriete maat meer. Het waalformaat was groter. Grotere ijsselstenen maken lukte niet in verband met de soort rivierklei van de Hollandse IJssel. De steenplaatsen kregen andere bestemmingen: woningen, voetbalvelden en tennisvelden (IJsselzicht aan de Kattendijk). Op Middelblok 81 zijn nog restanten van een steenfabriek te vinden.

De arbeiders vonden ander werk in onder meer de rietmattenindustrie. Maar ook deze industrie zakte in. Door de lokale scheepsbouw en de vraag naar touw in de regio, waren er in 1912 maar liefst 22 touwbanen in Gouderak. De plaats van touwslagers werd echter ingenomen door touwmachines. En toen staaldraad in de mode kwam en de zeilvaart afnam, kwijnden ook deze bedrijven weg. Een overblijfsel uit deze tijden is de touw- en nettenfabriek van Mudde op Kattendijk 29, die we verderop in dit hoofdstuk nog nader beschrijven. Van de 60 veeboeren in Gouderak uit de jaren zestig van de 20e eeuw zijn er nu nog ca. 18 over. De binnenvaart werd ook hier net zoals in Ouderkerk aan den IJssel beheerst door de zand- en grindschippers. Tegenwoordig worden er ook andere zaken vervoerd, zoals containers.

Touwslagerijen
De 17e eeuw was een gouden tijd voor de touwslagerijen. De scheepvaart in die tijd was een van de grote afnemers van goed touw (voor de kern werd nog wel eens jute gebruikt, wat veel vermindering aan trekkracht teweeg bracht). Rond 1800 verminderde de vraag naar touw en verdwenen in de grote plaatsen de touwslagerijen, terwijl in dorpen zoals Gouderak en Moordrecht de fabricage juist sterk toenam. Rond 1850 werkten er meer kinderen dan volwassenen in de touwindustrie. Het grote wiel of spinwiel werd soms bediend door 5- en 6-jarigen. Er werd meestal gewerkt van 6 uur 's morgens tot 7 á 8 uur 's avonds. Het hok waarin het wiel stond was vaak tochtig, altijd aan één kant open. Bij koud en nat weer ging het werk meestal toch gewoon door en hadden de kinderen blauwe handen van de kou. Er werd in de wereld veel gesproken over slavenwerk op de plantages in de Verenigde Staten. Maar dit was niet veel anders. Het was nl. vanzelfsprekend dat de vrouw en kinderen van de werknemer ook beschikbaar moesten zijn.

De benodigde grond voor een touwbaan, meestal een smalle strook, werd gehuurd van een boer. Voor het touw uit die tijd was de belangrijkste grondstof de hennepplant. Bij veel boeren in de Krimpenerwaard en de Lopikerwaard was een hennepakker te vinden, wat voor de boeren een belangrijke bijverdienste was. Een hennepakker was een door water omgeven stukje land en liefst enigszins beschut. Er waren mannelijk en vrouwelijke planten nodig voor de bestuiving. Als de hennep was uitgegroeid en zo’n twee meter hoog was, werd het met wortel en al uit de grond getrokken. De planten werden dan recht overeind tegen een schutting of muur gezet om te drogen. Na het drogen werden de planten in de sloot onder water gestopt om te rotten: dat werd 'roten' genoemd. Dit was om de vezels van de steel los te weken, want om die vezels ging het, daar werd later het touw van gemaakt.

Na het roten moesten de bossen weer gedroogd worden. Door er met een houten werktuig (een braak) op te slaan, werden de buitenste vezels van de stengel losgemaakt. Dit werd braken genoemd. Er bleef dan een bos ruwe hennepvezels over. Dit waren de mannelijke planten. Na ongeveer vier weken werden de vrouwelijke planten geoogst. Deze planten werden eerst van hun zaadknoppen ontdaan, dit was nl. het zaaigoed voor het volgende jaar. Het teveel aan zaad werd gebruikt om er olie uit te persen, waar zeep van werd gemaakt.

Na al deze voorbewerkingen blijft er een bos witkleurige vezel over, die te koop wordt aangeboden aan de touwslagers. Bij de touwslager krijgt het nog een behandeling en wordt de vezel verwijderd die niet geschikt is voor het maken van touw. Deze laatste handeling is het zogeheten hekelen. De hekel is een apparaat in de vorm van een grote bezem met heel scherpe tanden. De vezel wordt hier overheen getrokken en de ondeugdelijke vezel wordt hierdoor verwijderd. Na het hekelen begint het spinnen van de vezel tot een dunne hennepdraad. Dit gebeurde op een speciale manier; de spinner bond een bos van de vezel om zijn middel, met zijn vingers maakte hij er een draadje van dat door middel van een groot wiel in elkaar werd gedraaid. Het eerste dunne touwtje is een feit. Na het spinnen waren er uiteindelijk alleen maar dunne touwtjes en om daar verandering in te brengen begon men nu met het twijnen. Dit houdt in dat er van vier touwen één dikker touw werd gemaakt. Dat gebeurde door middel van een twijnklos. Dit proces kon zo nodig herhaald worden om nog dikkere touwen te maken, zoals een tros voor schepen en hijswerktuigen. Later zijn zelfrijdende machines ontwikkeld, die het werk van de kinderen aan het grote wiel hebben overgenomen. - Hoe een touwslagerij in zijn werk ging, kun je hier lezen en zien. - Hier nog een uitvoerig artikel over hoe de touwfabricage vroeger in zijn werk ging.

Na 1950 waren de meesten touwbanen verdwenen en raakte ook het hennep en de sisal op de achtergrond. Touwfabrieken namen het over, waar hoofzakelijk touw van kunststof werd gemaakt. Polypropyleen, polyetyleen, polyester en nylon waren de belangrijkste bestanddelen. In Gouderak is één touwbaan uitgegroeid tot een touw- en nettenfabriek, nl. de firma Mudde. In de jaren dertig van de 20e eeuw zijn de drie broers Bas, Pieter en Willem Mudde gestart met hun touwbaan aan de Kattendijk. Bas is in 1945 overleden, waarna de broers Pieter en Willem zijn doorgegaan. Pieter was technisch onderlegd en vond allerlei machientjes uit waardoor het werk gemakkelijker werd. Nadat ze met de touwbaan zijn gestopt zijn ze een fabriekje begonnen met de door Pieter gebouwde machines. Dit draaide goed en al gauw werkte er 45 man personeel. En zo wordt er in Gouderak nog altijd touw vervaardigd. (bron: Historische Vereniging Golderake) Het bedrijf van de gebr. Mudde is overgenomen door de firma Van Beelen. Zij zijn gespecialiseerd in hoge sterkte synthetische touwen en netten. Ze maken tegenwoordig naast visnetten ook antiraketnetten, die zo sterk zijn dat ze zelfs een raket kunnen tegenhouden!

Aan het begin van de 20e eeuw woonde vrijwel iedereen in Gouderak aan de Dorpsstraat en de Veerstraat. Verder bestond de gemeente uit Wijk A (de dijk naar Ouderkerk aan den IJssel) en wijk B (de dijk naar Gouda en (de) Stolwijkersluis. (229)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Gouderak, kun je terecht bij Historische Vereniging Golderake. De vereniging is opgericht in 1995. Al snel na de oprichting waren meer dan 100 Gouderakkers en oud-Gouderakkers lid. Het doel van de vereniging is het vastleggen van de historie van het dorp en zijn bewoners in woord en beeld. Sinds 2014 is de vereniging gehuisvest in gemaal Verdoold (dat nader wordt beschreven in het hoofdstuk Bezienswaardigheden). Van het ca. 3x per jaar verschijnende Bulletin zijn via de link enkele nummers ook online te lezen. Het lidmaatschap kost € 15,00 per jaar.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Groenteboer Joop de Jong is in 2002 na 41 jaar in het vak te hebben gezeten, op 71-jarige leeftijd gestopt. Hij was een markante verschijning omdat hij langs de deuren ging met een tractor met aanhangwagen, met op de motorkap Flipje uit Tiel. Hij bediende de plaatsen Ouderkerk, Gouderak, Berkenwoude en Achterbroek.

Zellingwijk
Eind jaren vijftig van de 20e eeuw is de zelling bij de oude steenfabriek IJsselzicht in Gouderak opgehoogd om woningbouw mogelijk te maken. Dat gebeurde onder meer met afval, afkomstig van Rotterdamse chemische bedrijven. In 1964 zijn hier 93 huizen gebouwd. Het gebiedje kreeg de naam Zellingwijk. Begin jaren tachtig ontdekt men dat de ondergrond ernstig vervuild is met zware metalen, teerachtige stoffen, minerale olie en bestrijdingsmiddelen. In allerijl wordt de Zellingwijk afgebroken. De gifgrond wordt in bedwang gehouden met damwanden en asfalt. Kort daarop blijkt ook een deel van de Dorpsstraat verontreinigd. Ook deze huizen worden gesloopt, de Achterweg wordt volledig afgegraven en opnieuw bebouwd. Gouderak krijgt internationale bekendheid door een van de grootste gifzaken uit de Nederlandse geschiedenis.

De in 2012 opgeleverde nieuwe Zellingwijk is met 72 woningen iets kleiner geworden dan de oude. Waar vroeger het Waalplein was, is namelijk een haventje gekomen. Verder is na de sanering een flink stuk teruggegeven aan de rivier. Aan de oostkant is tot aan Klein Middelblok een natuurlijke baai gekomen met slik, biezen en riet. Een stelsel van lage dammetjes moet de natuurontwikkeling beschermen tegen golfslag en stroming van de Hollandse IJssel. - Nadere informatie vind je op de site van Stichting Herontwikkeling Zellingwijk. - Koningin Beatrix heeft de Zellingwijk in juni 2012 officieel 'geopend'. - Het in 2012 verschenen boek Besmet verleden, schone toekomst. Het verhaal van de Zellingwijk in Gouderak (ruim 300 pagina's!) kun je via de link online lezen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Gouderak heeft 11 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde kerk (Kerkstraat 3), het huisje uit 1829 tegen de kerk, het huis uit 2e kwart 19e eeuw op Dorpsstraat 45, het Raadhuis op nr. 52, Gemaal Verdoold op Kattendijk 1, de boerderijen uit 2e kwart 19e eeuw op nrs. 129 en 163, de Oudhollandse boerderij uit 1648 op nr. 183, de boerderij uit 1850 (met ingezwenkte lijstgevel, en weinig voorkomende gevelbeëindiging aan boerderijen) met schuur, op Middelblok 37, en boerderij Rusthove uit ca. 1750 op nr. 209.

- De Hervormde kerk (Kerkstraat 3) van de Hervormde Gemeente Gouderak ziet er gotisch uit, maar is pas gebouwd in 1658, het jaar waarin het dorp zijn eigen parochie kreeg. Tot 1658 hoorde de gemeente kerkelijk bij Moordrecht, maar omdat het wekelijks oversteken van de Hollandse IJssel steeds bezwaarlijker werd gevonden, is in genoemd jaar een eigen parochie en kerk gesticht. De kerk is in de eerste helft van de jaren negentig van de 20e eeuw ingrijpend gerestaureerd. De kerk is opgetrokken van gele ijsselsteen. Aan de westkant risaleert het muurwerk ter plaatse van de toren. De dakruiter heeft een houten bovenbouw met leien bekleed en wordt bekroond door een spits. De kerk is in 1851 verbouwd. Voor de ingang staat een portaal uit 1954 in aangepaste trant. De kerk heeft spitsboogvensters op een waterlijst. Tussen de vensters eenmaal versneden steunberen met schuine afdekking.

Tot de inventaris behoren een preekstoel en lezenaar uit omstreeks 1830, die afkomstig zijn van de voormalige Remonstrantse kerk aan de Kromme Nieuwegracht in Utrecht. De vierkante preekstoel bestaat uit een voet, kuip, rugschot, klankbord en trap. Voor de preekstoel liggen twee grafzerken. Een is van de stichter van de kerk, schout Jan Brouc (overleden 1659). De tweede zerk is van ds. Jacob Gerard Staringh (overleden 1804). Vanaf 1741 was hij predikant te Gouderak. Het orgel met hoofdwerk en nevenwerk is in 1887-1888 gemaakt door P. Flaes. In 1994 door Flentrop gerestaureerd. De orgelkas is gesneden in Empire-trant. Avondmaalszilver, bestaande uit twee gegraveerde bekers uit 1673-1674 en twee uit 1716 met de vier evangelisten. Zilveren doopschaal uit 1876-1877. Tinnen avondmaalsstel bestaande uit twee kannen, twee offerbussen, twee blaadjes, twee grote en vier kleine borden, 18e eeuw. Klokkenstoel met klok van François Hemony, 1661, diam. 87,4 cm. Kerk en inventaris zijn van belang uit oogpunt van architectuurhistorie.

- Achtkantige stellingmolen De Drie Gebroeders (Middelblok 81) is in 1869 gebouwd ter vervanging van de molen aan de Middelwetering. Molenaars waren de drie broers Willem, Cornelis en Pieter Vlasvelders, die oorspronkelijk uit Hazerswoude kwamen. In 1880 komt in Gouderak Gemaal Verdoold in gebruik en raakt de functie van de molen op de achtergrond. In 1913 wordt hij dan ook buiten bedrijf gesteld, deels gesloopt en verbouwd tot woonhuis. Wel wordt er een zuiggasmotor met centrifugaalpomp geplaatst. Tot 1951 heeft de molen dan ook dienstgedaan als pompgemaal. De stenen romp is rond 1987 grotendeels met hout bekleed en voorzien van een puntdak.

- Gemaal Verdoold in Gouderak (Kattendijk 1) is het oudste, nog werkende gemaal van Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard. Het voormalige stoomgemaal houdt het water in de achtergelegen polders op peil. Bij een te hoge waterstand pompt het gemaal het water naar de Hollandse IJssel, die via de Nieuwe Maas in verbinding staat met de Noordzee.Tussen 1422 en 1866 werd de waterstand in de polder op peil gehouden met windmolens. Ter plaatse van het gemaal bevond zich een uitwateringssluis. Gemaal Verdoold stamt uit 1866 en bemaalde met schepraderen oorspronkelijk alleen de polders Stolwijk, Beijersche, Achterbroek en Veerstalblok. Tezamen zo'n 2.500 hectare groot. Door aanpassingen van de machinerie in 1880, 1920 en 1950 is de bemalingscapaciteit vergroot en kan het toenmalige hoogheemraadschap polders toevoegen aan het bemalingsgebied: Middelblok (1952), Berkenwoude (1967) en Kattendijksblok (1981).

Op de gevel staat "Gemaal M. Verdoold Czn. Anno 1880". Dit vanwege de grootschalige verbouw in dat jaar, waarbij de schepraderen zijn vervangen door centrifugaalpompen. Aan de lager gelegen pompruimte werd een aanbouw geplaatst. Het gemaal is daarbij vernoemd naar de toenmalige voorzitter van het polderbestuur. In 2013 en 2014 is het gemaal gerestaureerd en is de machinerie vervangen door vispasseerbare schroefpompen en nieuwe elektromotoren. De capaciteit van het gemaal is vergroot van 319 m3/min naar 450m3/min. De nieuwe pompen hebben een bijzondere waaiervorm en leischoepen, die het voor vissen mogelijk maken de pompen veilig te passeren. Via de aangepaste waterinlaat kunnen de vissen ook vanuit de Hollandse IJssel naar de polders migreren. Het bemalingsgebied Verdoold beslaat tegenwoordig 5.270 hectare. Dit is ruim 40 procent van de hele Krimpenerwaard. De bouwsporen en scheefstand van het gemaal zijn vanwege de monumentale waarde intact gelaten. De grote brede watergang die vanuit de polder naar het gemaal Verdoold toestroomt, heet de Stolwijkse boezem. Deze hoofdwatergang is vanwege de capaciteitsvergroting van het gemaal in 2013 verbreed en verdiept, zodat het teveel aan water sneller kan worden afgevoerd. Het hoogheemraadschap heeft tevens een natuurlijke oever aangelegd, die geschikt is als leefgebied voor vis en andere waterdieren. (bron: Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard)

De restauratie van Gemaal Verdoold in Gouderak en de vernieuwing van de installatie zijn uitgevoerd door de firma Heijmand. Voor hen was dit project in 5 opzichten bijzonder: 1. Monumentaal jasje. In 2012 is Heijmans gestart met de restauratie van het toen 146 jaar oude gemaal. Een uitdaging: pompen uit 1920 moesten vervangen worden om de capaciteit te vergroten. Bij de bouw van de nieuwe betonnen pompputten moest de dakconstructie worden verwijderd en de monumentale schil behouden blijven. 2. Open hart chirurgie. Vanwege jarenlange trillingen van de pompen stond het gebouw in 2010 op instorten. Daarom is het gebouw gestabiliseerd met een (tijdelijke) houten schoorconstructie. Later is hier een stalen schoorconstructie aan toegevoegd. Door de restauratie aan het gebouw is de samenhang en stabiliteit weer hersteld. 3. Bouwen op een 'postzegel'. Naast het aanbrengen van moderne pompen zijn de funderingen, muren, deuren en kozijnen ook onder handen genomen. Dit alles op een oppervlak van 1.500 m2. Het was werken op een 'postzegel'; pal aan de dijk en veel werkverkeer. Continue afstemming was hierdoor noodzakelijk. 4. Uniek stukje aan de dijk. Het gemaal is gebouwd met ijsselstenen. Een lokale steensoort waar ‘vroeger’ veel gebruik van werd gemaakt. Om het gemaal een unieke uitstraling te geven zijn er rode stenen geïmporteerd vanuit andere streken. Hierdoor had het gebouw vroeger meer aanzien. 5. Roet! De houten kap van het gemaal was bij aanvang van de restauratie compleet ‘beroet’. Door het roet van de stoommachine, die vroeger in het gemaal stond, was het dak zwart uitgeslagen. Om dit historische aspect te behouden heeft het gemaal het roet behouden en zijn nieuwe houten planken opnieuw ‘beroet’: een historisch plaatje. Zie ook de factsheet van de restauratie en verbouwing. (bron: firma Heijmans)

- Gevelstenen in Gouderak.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Voorjaarsmarkt Gouderak (maart) rond winkelcentrum De Kranehof.

- Koningsdag.

- De Zwemvierdaagse (juni) is een van de jaarlijks terugkerende hoogtepunten van het zwemseizoen van openluchtzwembad De Baan in Gouderak. Het evenement trekt tussen de drie- en vierhonderd deelnemers. Vier avonden lang zwemmen de deelnemers hun baantjes. De jongste deelnemers (t/m 10 jaar) zwemmen 250 m, terwijl de overige deelnemers 500 m zwemmen. Voor deze prestatie ontvangen de deelnemers na afloop een medaille. De vier dagen worden omlijst door allerlei activiteiten.

- De Gouderakse Braderie vindt plaats op de laatste zaterdag van september.

- "IJsclub De IJssel in Gouderak is opgericht in 1889 en heeft ca. 250 leden. Als de winter ons goed gestemd is en er voldoende ijs ligt, wordt de ijsbaan door het bestuur en de vrijwilligers gereed gemaakt voor gebruik. De ijsbaan wordt onderhouden en schoongehouden, de verlichting wordt aangebracht en de kantine wordt bevoorraad. De eerste wedstrijd die verreden wordt is de korte baan voor leden. Deze wedstrijd is voor de wisselbeker. Hierna worden diverse andere wedstrijden georganiseerd waaronder schoolwedstrijden, twee aan een stok voor verenigingen, curling, rondenwedstrijden en als het gaat dooien priksleeën."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Door de in 2012 gereed gekomen Zuidwestelijke Randweg om Gouda, met daarin de Gouderaksebrug* over de Hollandse IJssel NO van Gouderak, heeft de Veerpont Gouderak-Moordrecht v.v. over de Hollandse IJssel (ook voor auto's) veel minder klandizie gekregen en is daardoor strikt economisch gezien onrendabel geworden. De verbinding dreigde in 2017 dan ook te worden opgeheven. Inwoners van de beide genoemde dorpen waren daar niet blij mee, omdat ze in dat geval kilometers zouden moeten omrijden om hun overburen te bereiken. De verbinding is vooral voor Gouderakkers van belang om in Moordrecht te komen, omdat in hun kleine dorp niet veel winkels en andere voorzieningen meer zijn. Inwoners van beide dorpen hebben geijverd voor behoud, en met succes; de beide gemeenten (Zuidplas en Krimpenerwaard) dragen sinds 2017 voor in ieder geval de eerstvolgende 5 jaar bij in de kosten, waarmee het veer voorlopig is gered. Uiteraard is de pont niet alleen voor de aanwonenden van belang, maar ook populair bij toeristen die de Krimpenerwaard gaan verkennen (of hem al verkend hebben en er weer uit willen).
* Deze beweegbare brug heef een val van 30 meter lang en twee balanspriemen met beide een lengte van 42 meter en is daarmee de langste ophaalbrug in de Benelux.

Sinds juni 2017 is er een nieuwe schipper op de veerpont tussen Gouderak en Moordrecht: Corrie Bosveld. Voorheen werkte ze in de kinderopvang maar dáárvoor voer ze met haar man op een tanker. Ze wilde toch wel weer graag gaan varen, en de schipper van deze veerpont ging met pensioen, dus dat kwam mooi uit. Bijzonder aan het pontje is dat het een koplader is (dat komt niet heel veel meer voor in ons land). Dat betekent dat je de pont aan dezelfde kant moet betreden en verlaten. Daarvoor maakt de pont halverwege de rivier een draai. Voor fietsers en voetgangers maakt dat natuurlijk niet uit, maar voor automobilisten is het wat meer 'gedoe'. Ervaren pontgangers rijden achteruit over de smalle toerit tussen de bebouwing de pont op, zodat ze aan de overkant zo weg kunnen rijden. Toeristen, die zich doorgaans niet van deze constructie bewust zijn, rijden meestal vooruit de pont op, niet beseffend dat ze aan de andere oever in z'n achteruit een behoorlijk steile helling moeten nemen. Niet iedereen durft dat, of kan dat; af en toe sneuvelt er weleens een spiegeltje... (bron: Algemeen Dagblad, 2-8-2017)

- De zelling bij het Veerstalblok NO van de kern van Gouderak is de enige ‘echte’ overgebleven zelling aan deze zijde van de Hollandse IJssel. De overige zijn allemaal gedempt. In 2018 heeft Zuid-Hollands Landschap de laatste 14 ha van het Veenweidepark aangekocht van de provincie Zuid-Holland. De hectares liggen in Polder Veerstalblok tussen de Gouderakse Tiendweg en de Hollandse IJssel. Hiermee is het hele park in hun beheer gekomen. Wandelaars en fietsers genieten er nu al volop van het ‘oudhollandsche’ plaatje met weidevogels, bloemrijke percelen, koeien in de wei, en typische wolkenluchten. Het park is echt een visitekaartje voor de Krimpenerwaard.

Zuid-Hollands Landschap gaat het nog aantrekkelijker maken door nieuwe voorzieningen als paden, een picknickplek en informatieve voorzieningen aan te leggen. Het beheer willen ze samen met vrijwilligers en buurtbewoners uitvoeren. Samen zorgen ze ervoor dat het gebied voor bijzondere planten en dieren aantrekkelijk blijft en dat natuurliefhebbers ervan kunnen genieten. Je kunt actief deelnemen aan onderhoudswerkzaamheden, zoals: onderhouden van broeihopen voor de ringslang; opschonen van poelen; maaien van het laarzenpad; houtopslag verwijderen; onderhoud aan hekwerken, bruggetjes en meubilair. De werkzaamheden worden 1x in de 2 weken uitgevoerd op zaterdagochtend.

- Enkele jaren geleden heeft Het Zuid-Hollands Landschap bij Gouderak de Vogelplas Middelblok gerealiseerd, een schitterend natuurgebied waar talloze water- en weidevogels van zeer dichtbij te bestuderen zijn. Langs de rand van de polder Middelblok is een plas met een grote oppervlakte aan ondiepe oevers aangelegd. Het project is een groot succes.  Vanuit de vogelkijkhut zijn honderden eendensoorten en steltlopers veelal van korte afstand te zien. Verder bivakkeren hier talloze insecten, planten, zoogdieren en zangvogels. Het is dan ook een geliefde plaats voor vogelaars uit de verre omgeving. De plas is uitsluitend per fiets en vervolgens te voet bereikbaar, deels langs de authentieke houtkade met gebiedseigen struweel en poelen.

- In Polder Middelblok bij Gouderak is in 2016 een bijzonder experiment gestart: het ontwikkelen van natuur gecombineerd met de teelt van cranberry's. Het experiment kan een impuls geven aan de vernieuwing van natuurontwikkeling én van de landbouw. De lage cranberry-planten passen namelijk goed bij de graslandennatuur in de Krimpenerwaard én de bessen leveren inkomsten voor de ondernemer op. De cranberryteelt kan daarnaast ook nog eens bijdragen aan het tegengaan van bodemdaling. Cranberry’s groeien namelijk het beste op natte veengrond.

Initiatiefnemer van het experiment is Bart Crouwers. Deze ondernemer deed daarvoor inspiratie op bij het Veenweiden Innovatie Centrum en bij cranberrytelers in Letland. Bij de cranberryteelt gaat het om bedrijfsmatige teelt onder natuurlijke, biologische omstandigheden, waarbij geen sprake is van bestrijdingsmiddelen of bemesting. Om de natuurontwikkeling en cranberryteelt op de locatie in Polder Middelblok mogelijk te maken, is de bovenste laag grond afgegraven om te zorgen voor de juiste voedingsbodem voor de cranberryplanten. De vrijgekomen grond is gebruikt in de nabije omgeving. Het experiment past goed binnen het Landbouwinnovatieprogramma van de gemeente Krimpenerwaard en wordt ondersteund en begeleid door het Veenweiden Innovatie Centrum, de gemeente Krimpenerwaard, het Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard en de provincie Zuid-Holland. In de komende jaren moet blijken of deze andersoortige teelt kansen biedt voor agrarische ondernemers in de Krimpenerwaard.

- Gouderak telt enkele 'boezems', beschermde natuurreservaten met een unieke flora. Hier bloeien nog op een van de zeer weinige plaatsen in Nederland verschillende soorten wilde orchideeën. De boezems, waaronder de Kattendijksblokboezem en de Stolwijkse Boezem tussen Gouderak en Achterbroek, herinneren aan het ‘voorstoomse tijdperk’, toen extra waterberging bittere noodzaak was, omdat de molens toen niet altijd in staat waren in korte tijd het overtollige water uit te slaan. Nadat de boezems hun functie hadden verloren door de opkomst van de stoomgemalen en later de elektrische gemalen, kregen zij een tweede leven als natuurgebied, onder de hoede van Het Zuid-Hollands Landschap. De waterbergingsfunctie was niet meer nodig, het water in de boezemlanden werd op het polderwater aangesloten en in het moerasgebied trad verlanding op. In de Kattendijksblokboezem huist een kolonie roeken. De Stolwijkse Boezem bestaat uit eilandenreeksen, water, moerasbos en nat schraalgrasland. Het is de voormalige uitwateringsboezem van de polder Stolwijk. Het Zuid-Hollands Landschap organiseert regelmatig excursies door de Vogelplas en de boezems. Nadere informatie op tel. 010-2722222.

A Rocha is een wereldwijde beweging van christenen die geboeid zijn door Gods schepping en zich lokaal inzetten voor het behoud ervan. Natuurwerkgroep A Rocha Groene Hart heeft de Stolwijkse Boezem geadopteerd, een prachtig stukje natuur Z van de dorpskern van Gouderak.

- Openluchtzwembad De Baan is geopend van eind april tot begin september. Er zijn allerlei faciliteiten en activiteiten, zoals AquaSportief. Laat je meevoeren op de ritmische klanken van de muziek terwijl je in het water allerlei nieuwe oefeningen en bewegingen leert. AquarSportief is een swingende manier om fit te worden en fit te blijven. De oefeningen worden staande in heupdiep water op muziek uitgevoerd, en is dus ook geschikt voor mensen die niet (goed) kunnen zwemmen. Een andere bijzondere faciliteit is de de opleiding tot PADI Open Water Diver. Onder deskundige begeleiding zoek je stap voor stap jouw weg onder water. Als je altijd al wilde leren duiken, nieuwe avonturen wilt ontdekken of gewoon de wonderlijke wereld onder de golven wilt zien, is dit een ideaal startpunt. De PADI Open Water Diver cursus is de populairste duikcursus ter wereld, en heeft al miljoenen mensen laten kennismaken met de avontuurlijke manier van leven die duiken heet. Je gaat voor het eerst onderwater ademhalen (iets wat je nooit zult vergeten) en leert wat je moet weten om als duiker gebrevetteerd te worden. Tijdens de cursus maak je minstens zes duiken in het zwembad van Gouderak en vier duiken op duikstekken in de omgeving, onder toezicht van je PADI Instructeur. Duiken kan al vanaf 10 jaar.

Op initiatief van Harry Berkouwer is in 2017 een groot formaat peilschaal op het zwembadterrein geplaatst. Het doel hiervan is de bewoners van de Krimpenerwaard bewust te maken van het dagelijks leven onder de zeespiegel. Op deze peilschaal zijn bijzondere waterpeilen zichtbaar gemaakt, waaronder de waterstand tijdens de watersnoodramp van februari 1953. Naast de peilschaal is een fotocollage aangebracht waarop enkele aspecten van het waterbeheer in deze regio worden getoond. Burgemeester Cazemier en de heer Oosters, dijkgraaf van Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, hebben deze aanwinst tijdens de sluitingsdag op 2 september 2017 feestelijk onthuld.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Gouderak (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Gouderak op Facebook.

- Dorpshuis/ontmoetingscentrum: - Dorpshuis Gouderak. - In voorjaar 2017 ging het verenigingsgebouw van de Hervormde Kerk, Het Baken - na een bestaan van bijna 60 jaar - tegen de vlakte. Na het slaan van 88 houten heipalen kon de aannemer beginnen met de bouw van het casco van het nieuwe pand. Vrijwilligers uit het dorp bouwden Het Baken vervolgens grotendeels af. Elke zaterdag ging er een groep van 15 à 20 vrijwilligers aan de slag. In april 2018 is het nieuwe Het Baken feestelijk geopend. Door alle ruimtes is het een heel praktisch gebouw geworden. Voorheen was er slechts één ruimte waar alles moest gebeuren. Nu hebben bijv. de jongeren hun eigen plek op de bovenverdieping. Naast kerkelijke activiteiten heeft Het Baken ook een meer maatschappelijke functie gekregen. Zo kun je er je verjaardag of bruiloft vieren en is het af te huren voor bijeenkomsten. Het gebouw moet zichzelf kunnen bedruipen, dus die inkomsten zijn nodig voor toekomstig onderhoud.

- Onderwijs: - "De missie van Basisschool De Kranepoort is: het ontwikkelen van een krachtige en gevarieerde leeromgeving, waaraan de leerlingen betrokken, ondernemend en nieuwsgierig deelnemen; het ontwikkelen van een structuur waarin alle kinderen de ruimte krijgen zich optimaal te ontwikkelen. Daarbij denkend aan de termen individueel, zelfstandig én coöperatief; het aangaan van een educatief partnerschap met ouders. Op De Kranepoort is het besef aanwezig, dat de school een onderdeel is van de kleine leefgemeenschap in Gouderak. Aandacht voor sociale vaardigheden en het normen- en waardenbesef wordt als belangrijk ervaren. Daarnaast is er ruimte en aandacht voor actuele gebeurtenissen, spontane situaties en ideeën vanuit de kinderen.

‘Niet apart, maar samen’. Het karakter van de openbare school wordt voor een belangrijk deel bepaald door de kernwaarden van het openbaar onderwijs. Die kernwaarden maken de openbare school tot hét onderwijs van deze tijd. Ieder kind is welkom. Op de openbare school spelen levensovertuiging, etniciteit of seksuele geaardheid geen rol. Wederzijds respect. Op de openbare school is er respect voor ieders mening en wordt de diversiteit aan opvattingen aangegrepen om van elkaar te leren. Waarden en normen. Op de openbare school worden de normen en waarden van de Nederlandse samenleving gerespecteerd. Deze verworvenheden geven ruimte voor opvattingen van minderheden. School en samenleving. De openbare school heeft een open karakter. Zij betrekt de omgeving actief bij haar activiteiten en neemt op haar beurt actief deel aan de omgeving. Levensbeschouwing en godsdienst. De openbare school biedt ruimte voor levensbeschouwing en godsdienst, omdat deze onlosmakelijk verbonden zijn met de samenleving."

- "Basisschool De Bron in Gouderak is een protestants-christelijke basisschool. De Bijbel is de Bron waaruit wij leven. Jezus Christus is onze Gids, Hij wijst ons de weg door het leven. Het onderwijzen, opvoeden en vormen van kinderen vanuit een christelijke levensvisie staat daarom centraal. In de omgang met de kinderen willen we Gods liefde uitstralen. Daarom zijn kernwaarden die wij aan de kinderen willen doorgeven: liefde, respect, geborgenheid, oog voor elkaar en samenwerking. Daarbij hoort ook het leren verantwoordelijk te zijn voor de houding naar zichzelf, medemensen en het zorgvuldig omgaan met de wereld, als schepping van God.

Missie van de school. Samen werken is op De Bron heel belangrijk. Samen werken met leerlingen, ouders en leerkrachten. Kinderen leren samen, van elkaar en met elkaar. Leerkrachten werken samen met ouders, collega’s en deskundigen. Samen gaan we voor de maximale ontwikkeling van elk kind. Een positief leer- en werkklimaat staat bij ons bovenaan. Elk kind is uniek en mag zich gezien weten, zoals het is. De leerlingen worden zo goed mogelijk voorbereid op hun plaats in de samenleving, als een waardevolle deelnemer aan onze maatschappij. Wij streven ernaar: dat er liefde en eerbied is voor God; dat er liefde en respect is voor elkaar; dat de kinderen en het team zich veilig en geborgen voelen; dat er verantwoordelijk en zorgzaam met elkaar wordt omgegaan; dat er respectvol met de schepping wordt omgegaan; dat er rekening wordt gehouden met het unieke van elk kind; dat leerkrachten, leerlingen en ouders elkaar accepteren en respecteren."

- Jongeren: - CPJ Gouderak is een christelijke vereniging die leuke, sportieve en vooral gezellige activiteiten organiseert voor jongeren vanaf 15 jaar.

- Muziek: - Muziekvereniging Caecilia Gouderak.

- Sport: - "Bij de in 1927 opgerichte voetbalvereniging v.v. Gouderak is naast de prestaties en sportiviteit het sociale aspect ook heel belangrijk. Gelukkig is de 3e helft daarom ook goed verzorgd. Om onze vereniging goed georganiseerd te houden en ons park schoon en netjes, zijn we afhankelijk van vrijwilligers. Vrijwilligers heb je nooit genoeg, maar gelukkig kan de vereniging putten uit een grote schare vrijwilligers, die er gezamenlijk voor zorgen dat onze accommodatie er altijd keurig bij ligt, de kleedkamers schoon zijn, en je altijd terecht kunt voor een hapje en een drankje. Het moge duidelijk zijn dat wij hier als vereniging zeer trots op zijn, want deze vrijwilligers maken de vereniging. Zonder vrijwilligers zouden wij niet kunnen bestaan. Nieuwe vrijwilligers zijn natuurlijk ook van harte welkom. Je bezit altijd een kwaliteit die wij goed kunnen gebruiken.

De laatste jaren wordt ook veel aandacht besteed aan de jeugd en jeugdopleiding, want wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Met een zeer gezonde jeugdcommissie kan v.v. Gouderak bogen op een mooie toekomst. Ook zijn er weer geruchten aangaande onderzoeken of een verhuizing naar de dorpskern tot de mogelijkheden zou behoren. Dit zou een zeer welkome mogelijkheid zijn voor onze vereniging, omdat dit de bereikbaarheid voor vooral de jongere leden zeer zou verbeteren, en ook binnen de senioren verwachten wij dat dit een positieve impact op het ledenaantal zou kunnen hebben. Daarnaast zouden we met een complex dichter bij de dorpskern zeer waarschijnlijk ook nieuwe supporters mogen begroeten, wat de gezelligheid op onze vereniging alleen maar zal vergroten. Wij hopen je snel een keer te mogen ontmoeten bij onze voetbalvereniging, zodat je zelf de gemoedelijke en dorpse sfeer kunt meemaken."

- Bij turn- en gymvereniging Thor Gouderak is voor iedereen wel een geschikte groep. Er zijn groepen voor jongensgym, meisjesgym, damesgym en conditiegym, en er is een meisjesselectiegroep.

- Overige verenigingen: - "Vrouwen van Nu afd. Gouderak is een afdeling van de landelijke vereniging Vrouwen van Nu, Nederlands grootste vrouwenorganisatie. We zijn een ontmoetingsplaats voor vrouwen die hart hebben voor hun leefomgeving, die hun creativiteit willen ontplooien, aan hun persoonlijke ontwikkeling willen werken en die hun stem willen laten horen in de maatschappij. We zijn een actieve en gezellige vereniging met tal van activiteiten. We organiseren diverse bijeenkomsten, lezingen en uitstapjes. Vrouwen delen verschillende hobby’s met elkaar in onze zogeheten ‘interessegroepen’. Wij nodigen je van harte uit om kennis te komen maken. Je zult je snel thuis voelen. Leden van Vrouwen van Nu kunnen niet alleen gebruik maken van het aanbod in de eigen afdeling, maar ook deelnemen aan activiteiten die provinciaal en landelijk worden georganiseerd. Daarnaast krijg je zes maal per jaar het ledenblad."

- Zorg: - "Thomashuis Gouderak is een kleinschalige woonvoorziening voor maximaal 8 bewoners met een verstandelijke beperking. Onze bewoners zijn niet in staat zelfstandig te wonen en hebben in het dagelijks leven begeleiding en steun nodig. Samen met een klein team van medewerkers en vrijwilligers bieden we persoonlijke aandacht, begeleiding en ondersteuning bij hun dagelijks leven. Ons zorgprogramma vormt de basis om alle mogelijkheden voor wonen, dagbesteding en vrije tijd in kaart te brengen. Dit wordt samen met de ouders of wettelijk vertegenwoordigers opgesteld en regelmatig met elkaar besproken. Indien nodig of gewenst wordt het programma aangepast. Wij bieden ondersteuning bij het vinden van een passende dagbesteding in de directe omgeving. Maar het is ook mogelijk om in het Thomashuis te blijven. In onderling overleg wordt gekeken wat wenselijk en realiseerbaar is."

- "In Herbergier Gouderak wonen mensen met een vorm van dementie, die niet meer zelfstandig kunnen wonen. Niets doet hier denken aan het beeld dat rond klassieke ouderenzorg hangt. Alles is huiselijk en ongedwongen. De Herbergier is gevestigd op het terrein van de voormalige School met de Bijbel. In juni 2013 ontvingen wij onze eerste gasten en sindsdien heeft de Herbergier zich ontwikkeld tot een gezellig huis waar geleefd wordt met oog voor ieders mogelijkheden."

- Wonen: - Woningstichting Gouderak is een kleine woningstichting met ruim 340 woningen en een aantal panden voor zorgverleners, waarin o.a. een Thomashuis en een Herbergier zijn gehuisvest. De woningstichting investeert uiteraard in de bouw en het beheer van woningen, maar ook in de leefbaarheid van het dorp. Zo is de komst van de huisartsenpraktijk in het dokter Boumanhuis de eerste stap naar een multifunctioneel centrum in het dorp. In de nabije toekomst beoogt de woningstichting nog meer ondersteuning te kunnen bieden aan de leefbaarheid en vitaliteit van het dorp.

- Veiligheid: - Brandweer Gouderak.

Reacties

(5)

Een pracht artikel over ons dorp Gouderak! Een link toevoegen nl. Historische Vereniging Golderake, e-mail golderake@golderake.nl.

Dank voor uw compliment! Ik heb zojuist de inhoud van de pagina nog aanmerkelijk uitgebreid (zelfs verdubbeld, van 2.800 naar 5.600 woorden), want er bleek nog meer te vertellen over uw dorp dan ik dacht. Uw vereniging had ik reeds vermeld, zij het wat summier. Ik heb ook deze beschrijving (naast die van bijv. de bezienswaardigheden) uitgebreid.

Ik kan u van Gouderak de geschiedenis van diverse onderwerpen aanbieden van bijvoorbeeld de Touwbanen, Steenplaatsen, Horeca. Dit is digitaal te verzenden.

Dank voor uw aanbod, daar maak ik graag gebruik van! Dit zijn inderdaad lokaal belangrijke onderwerpen geweest in de geschiedenis van... en horen daar in dat hoofdstuk dan per stuk ook nog wel een alinea over te krijgen. Per onderwerp in enig hoofdstuk (Geschiedenis, Bezienswaardigheden, Evenementen, Links e.d.) streef ik naar ca. 100 woorden tot max. 200 woorden. Wellicht heeft u het al in die vorm. Maar uitgebreider mag ook, in dat geval kan ik het zelf samenvatten. U kunt het sturen aan frank@plaatsengids.nl

Ik heb u het onderwerp Touwbanen toegestuurd, ik hoor wel of u er iets mee kan.

Reactie toevoegen