IJzendijke

Plaats
Stad
Sluis
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

IJzendijke.jpg

We zien IJzendijke al

We zien IJzendijke al

IJZENDIJKE (3).JPG

Een mooi rijtje in IJzendijke

Een mooi rijtje in IJzendijke

IJzendijke. (2).JPG

Op de Markt in IJzendijke

Op de Markt in IJzendijke

IJzendijke (2).JPG

Molen De Witte Juffer in IJzendijke

Molen De Witte Juffer in IJzendijke

ZL gemeente IJzendijke in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente IJzendijke in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente IJzendijke in ca. 1870, kaart J. Kuijper

IJzendijke

Terug naar boven

Status

- IJzendijke is een stad in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Sluis. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1970. Per 1-4-1970 over naar gemeente Oostburg, in 2003 over naar gemeente Sluis.

- Wapen van de voormalige gemeente IJzendijke.

- Onder de stad IJzendijke vallen ook de buurtschappen Balhofstede, Maagd van Gent (deels), Mollekot (deels), Oudeland, Ponte, Ponte Avancé, Pyramide (grotendeels), Roodenhoek en Veldzicht (grotendeels). In totaal zijn dit 9 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Iezendieke.

Oudere vermeldingen
1127 kopie 12e eeuw Isendica, 1150 Isendike, 1773 Ysendyk, 1185 Ysendica, 1187 Isendic, Ysendic, 1188 Isendika, 1573 sic: Ysendonck, 1664 kopie 1679 Ysendijcke.

Naamsverklaring
Samenstelling van dijk 'waterkering, bedijkt land' en de persoonsnaam Iso, verkorte vorm van namen als Isegrim, Iseboud en Isebert.(1)

Bijnaam
Men profileert de plaats als 'Mauritsstad'.

Terug naar boven

Ligging

IJzendijke ligt O van Oostburg, W van Terneuzen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente IJzendijke 381 huizen met 2.447 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad en omtrek 319/2.068 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Roodenhoek 39/240, Turkeije 9/63 en Nieuw Molentje 14/76. Tegenwoordig heeft de stad ca. 800 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Van de 13e eeuw tot 1789 is de strijd van de IJzendijkers met de zee zo hevig geweest, dat land en water elkaar regelmatig afwisselden. Het oude IJzendijke, dat reeds in 984 wordt genoemd, wordt al in de 12e eeuw onder de steden geteld. Het bezweek op 16 november 1377. Het weinige dat overbleef werd vernield bij de vloed van 1570. De naam bleef slechts over in een nabijgelegen buurt, die de Hertog van Parma liet verschansen. Deze vesting werd uitgebreid door Prins Maurits na de verovering in mei 1604. Dit nieuwe IJzendijke lag begin 18e eeuw nog aan het water (het Jonkvrouwengat). Het werd weer een landstad na de bedijking van de Grooten Jonkvrouwpolder in 1702 en de Zachariaspolder in 1740. De laatste vergroting van het gebied was de bedijking van de Nieuwe Passegeulepolder in 1789, nadat door het leggen van de Kapitale Dam in 1788 aan de scheepvaart voorgoed een einde was gemaakt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- IJzendijke heeft 20 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Mauritskerk (Kerkstraat 2), die in 1614 gereed is gekomen, was het eerste kerkgebouw in Zeeland dat specifiek voor de protestantse eredienst werd gebouwd. In Nederland is slechts één ouder kerkgebouw met die specifieke functie aanwezig, en wel de Koepelkerk te Willemstad (die in 1607 gereed is gekomen). De kerk was aanvankelijk een zaalkerk op een regelmatig achtzijdige plattegrond, die sterke overeenkomst vertoonde met de genoemde Koepelkerk. In 1656-1659 is de kerk vergroot tot een langwerpig achtkant, waartoe de drie westelijke zijden moesten worden gesloopt. Het oorspronkelijke tentdak met centraal torentje bleef bewaard. In het torentje hangt een klok die gegoten werd door Michael Burgerhuys, en ook een carillon. In 1949 en in 2014 is het kerkje gerestaureerd. Tegenwoordig is het kerkje eigendom van Stichting Mauritskerk IJzendijke. Naast diverse culturele manifestaties door het jaar heen en trouwerijen worden er nog altijd protestantse diensten gehouden. Sinds de sluiting van de Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk in 2017 worden er ook katholieke diensten gehouden.

"Ter gelegenheid van het 400-jarig bestaan van het protestantse kerkgebouw heeft het bestuur van Stichting Hervormd Kerkgebouw IJzendijke op 28 augustus 2013 aan J.W. Kruidenier-Sanderse, J.W.P. Prins, en C. van den Broeke de opdracht gegeven tot het schrijven van een gedenkboek. Daarbij gaf het bestuur aan dat het boek leesbaar, toegankelijk, historisch verantwoord en gebaseerd op bronnenonderzoek dient te zijn. Daarnaast wenste het dat het boek illustraties, foto’s, en anekdotes zou bevatten. Dat deze stichting de opdrachtgever voor het gedenkboek is, verdient enige toelichting. Het aantal kerkgangers in de lokale Hervormde Gemeente was zodanig afgenomen dat de kerkenraad zich in 1992 gedwongen zag te kiezen voor de vlucht voorwaarts. Daarom besloot hij een poging te wagen om te komen tot het oprichten van een stichting. Deze moest vooral gericht zijn op het waarborgen van het voortbestaan van het historische kerkgebouw. In 1992 werd daarom de Stichting Hervormd Kerkgebouw IJzendijke opgericht. Na het afronden van een ingrijpende restauratie in de jaren 1992-1993 werd het kerkgebouw in 1994 verkocht aan de stichting.

Het boek bestaat uit twee delen, namelijk een deel dat gaat over de cultuurhistorie en de natuurlijke omgeving van het kerkgebouw (hoofdstukken 1 tot en met 4) en een kerkhistorisch deel (hoofdstukken 5 tot en met 9). De auteurs hebben gekozen voor het uitdiepen van cultuurhistorische onderwerpen die onder andere betrekking hebben op IJzendijke, de relatie tussen de troepen van prins Maurits, de Staten-Generaal en het protestantse kerkgebouw. Ook komen bijvoorbeeld aan de orde het exterieur en het interieur van het kerkgebouw en zijn directe natuurlijke omgeving. De auteur van dit deel hoopt dat de lezer en/of de wandelaar na het lezen van dit boek met andere ogen zal kijken naar het kerkgebouw, het voormalige kerkhof en de kerkhofmuur. Het gaat er ook om inwoners en bezoekers van IJzendijke te interesseren voor wat de natuur, beïnvloed door de geschiedenis van dit 400 jaar oude cultuurhistorische monument, te bieden heeft.

Het kerkhistorische deel vangt aan met de herdenkingen vanwege het 300- en 350-jarig bestaan van het kerkgebouw in respectievelijk 1912 en 1962. Dit vormt de invalshoek om terug te kijken naar de kerkelijke ontwikkeling vanaf 1604, het jaar waarin de gereformeerden voor het eerst als geloofsgemeenschap in IJzendijke samenkwamen. In hoofdstuk 6 gaat het daarbij om vragen als hoe ouderlingen, diakenen, predikanten, en kosters functioneerden. Wat waren hun kerntaken en hoe verrichtten ze die? En ook: wie waren zij? De focus ligt hierbij op de gemeente zelf. Vervolgens wordt in hoofdstuk 7 de gemeente in de context van de religieuze markt geplaatst. Het gaat daarbij vooral om het tegenspel en samenspel van de protestanten en rooms-katholieken, maar ook andere religieuze minderheden worden hierbij betrokken.

Dat IJzendijke meer was dan alleen een lokale geloofsgemeenschap komt in hoofdstuk 8 aan de orde. Over de stad en de bovenplaatselijke kerk in respectievelijk Staats-Vlaanderen en Zeeuws-Vlaanderen gaat het in dit hoofdstuk. De begrippen ‘Staats-’ en ‘Zeeuws’-Vlaanderen komen in hoofdstuk 1 aan de orde. In hoofdstuk 9 komt een vrouw aan het woord die een jarenlange band met het kerkgebouw en de geloofsgemeenschap heeft. Samen met haar echtgenoot kan zij rijkelijk putten uit de bron van eigen herinneringen. Het was de wens van het stichtingsbestuur dat zij in deze gedenkbundel een stem zou krijgen. Het gaat in haar hoofdstuk om recente kerkgeschiedenis." Aldus auteur J.W.P. Prins. Via deze link is het boek te bestellen.

- Molen De Witte Juffer (Biestraat 18) had lange tijd geen naam. In 2009 heeft de huidige eigenaar hem De Witte Juffer genoemd. De korenmolen is in 1841 als grondzeiler gebouwd. Later is de molen tot stellingmolen verhoogd. De molen heeft een aantal Vlaamse kenmerken. In 1931 is de molen onttakeld waarna in 1965 de molen weer in oude glorie is hersteld. Later volgen nog enkele restauraties om de maalvaardigheid van de molen te verbeteren. Uniek aan deze molen is de Vlaamse constructie van de kap. De molen is eigendom van de gemeente Sluis en wordt regelmatig door een vrijwillig molenaar in werking gezet. De roeden van de molen zijn bijna 24 meter lang en zijn voorzien van het Oudhollands hekwerk (op Vlaamse wijze opgehekt) met zeilen. De molen is ingericht met één koppel maalstenen. De molen is op zaterdagmiddagen te bezichtigen.

- Het Bolwerk, museum voor de Staats-Spaanse Linies. Al eeuwenlang bouwen mensen vestigingen om zich te verdedigen tegen aanvallers. Maar de manier waarop ze dat doen, verandert voortdurend. Nieuwe wapens worden uitgevonden, de militaire tactiek evolueert. Ook het landschap speelt een belangrijke rol bij de vestingbouw. In Zeeuws-vlaanderen zijn honderden forten, dijken en linies gebouwd tijdens de Tachtigjarige Oorlog met Spanje, tussen 1568 en 1648. Een groot aantal daarvan zijn nog in het landschap te zien. De indrukwekkende militaire bouwactiviteiten in die periode bepaalden ook mee het uitzicht van het landschap. Daarom vormen deze Staats-Spaanse linies de kern van het museumverhaal van Het Bolwerk, dat in de oude oorlogszone ligt. Het Bolwerk situeert de Staats-Spaanse Linies in het grote verhaal van de vestingbouw in Zeeuws-vlaanderen. Dat verhaal begint bij de Romeinen in Aardenburg en eindigt bij de bunkers van de Tweede Wereldoorlog rond de Scheldemonding. Het Bolwerk laat de grote scharniermomenten zien in de evolutie van de Europese militaire architectuur en de specifieke toepassingen erven in Zeeuws-vlaanderen.

- Gevelstenen in IJzendijke.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Evenementenagenda IJzendijke.

- Koningsdag, met o.a. Zeskamp.

- Weitjerock (laatste zaterdag van juli) is een intiem muziek- en kleinkunstfestival op een paardenweitje, in een relaxte sfeer, dat verrast met afwisselende acts.

- Folkloristische Dag IJzendijke (op een zaterdag in juli).

- Mauritsbolling (NK krulbollen) (weekend eind juli), georganiseed door Bolclub Molenzicht. Krulbollen is in Zeeuws-Vlaanderen nog behoorlijk populair. Het lijkt op jeu-de-boulen maar wordt gespeeld met een staak en dikke ronde schijven met een afgeronde kant.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten, verhalen e.d. van IJzendijke op Facebook.

- Oude krantenartikelen m.b.t. IJzendijke, door Herman op Facebook geplaatst.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over IJzendijke (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over IJzendijke.

- Sport: - v.v. IJzendijke (voetbal). - IJzendijkse Volleybalvereniging YVC.

- Zorg: - Zorgboerderij De Omslag.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van IJzendijke.

Reactie toevoegen