Natuurinclusief / ecologisch bermbeheer

Veldgids ecologisch bermbeheer

"Ecologisch bermbeheer staat volop in de belangstelling. Buiten in het veld sta je als beheerder of teller regelmatig voor een praktisch vraagstuk: hoe beheer je hier het best voor flora én fauna? Om te helpen met de beantwoording van deze vraag schreven FLORON en De Vlinderstichting, als onderdeel van de campagne ‘Mijn Berm Bloeit’, een handige veldgids. In het veldgidsje komen allerlei onderwerpen aan de orde: hoe pak je ecologisch bermbeheer aan, hoe ga je om met inzaaien en welk maatwerk kun je leveren als er bijzondere planten en dieren in de berm voorkomen? In de veldgids komt het kort en bondig allemaal aan bod. Ook biedt het boekje inzicht in een aantal plantensoorten met indicatorwaarde voor een bepaald vegetatietype of juist verruiging. Voor- en nadelen van verschillende beheermethoden komen eveneens aan bod.

We bieden een beslisschema voor het bepalen van het aantal maaibeurten in een jaar en de globale maaimomenten. Tenslotte worden een aantal ‘Wat als’-situaties voorzien van advies. Denk hierbij aan de omgang met invasieve exoten of het zonder afspraken maaien van bermen door bewoners. De begin 2021 verschenen Veldgids Ecologisch Bermbeheer beschrijft kernachtig een aantal veelvoorkomende vraagstukken in het ecologisch bermbeheer. Het is geen naslagwerk waar alles in staat, maar een gids op zakformaat dat in veel situaties een advies biedt. Professionals die zich bezighouden met ecologisch bermbeheer konden de veldgids in februari 2021 gratis aanvragen. De publicatie van de veldgids is mede mogelijk gemaakt door het Prins Bernhard Cultuurfonds."

Leidraad natuurtechniek - Ecologisch bermbeheer

- Het Vlaamse Departement Leefmilieu, Natuur en Energie heeft een soortgelijke - en via de link ook online te lezen - publicatie als hierboven beschreven uitgegeven, getiteld 'Leidraad natuurtechniek - Ecologisch bermbeheer'. Het Voorwoord en de Inleiding maken duidelijk wat het nut hiervan is en voor wie. Ook wij 'Ollanders' mogen daar vast wel ons voordeel mee doen. ;-) Voorwoord: "De Vlaamse overheid wil bij de planning, inrichting, uitvoering en het beheer van infrastructuurwerken zoveel mogelijk rekening houden met de invloed ervan op milieu en natuur. Zo stimuleerde zij de jongste jaren het toepassen van natuurtechnische milieubouw bij de aanleg van bijvoorbeeld natuurvriendelijke oevers, vistrappen, bermbeheerplannen, ecotunnels en ecoducten. De ‘Vademecums Natuurtechniek’ zijn al jarenlang een bekend en gewaardeerd werkinstrument voor de beheerders van wegen en waterlopen. Deze handleidingen brengen de problemen rond natuur en infrastructuurwerken duidelijk in kaart en stellen mogelijke oplossingen voor. Zij geven creatieve tips voor de opmaak van bestekken voor de inrichting en het beheer van infrastructuurwerken. Daarnaast bevatten zij heel wat technische informatie aan de hand van foto’s, technische tekeningen, figuren en tabellen.

Maar ook natuurtechniek evolueert voortdurend: er kwamen nieuwe aandachtspunten, aangepaste methodes en uitvoeringswijzen. Ook vanuit de infrastructuursector kwam meer vraag naar duidelijker omlijnde en concretere informatie, die tijdig geactualiseerd wordt. Het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie besliste daarom om de beschikbare natuurtechnische informatie voortaan aan te bieden in de vorm van een aantal losse publicaties. Elke publicatie focust op één welbepaald onderwerp. Iedere betrokkene zal er hopelijk haar of zijn gading in vinden. De aangereikte ideeën zijn erg verscheiden: met voldoende creativiteit, stielkennis en inventiviteit moet het mogelijk zijn om in zowat alle situaties oplossingen op maat te vinden. Deze eerste publicatie behandelt het thema ‘Ecologisch bermbeheer’. Als je bedenkt dat in Vlaanderen alle wegbermen samen een grotere oppervlakte beslaan dan alle erkende en Vlaamse natuurreservaten samen, dan is hun belangrijke rol in de ecologische infrastructuur meteen duidelijk. Ik ben ervan overtuigd dat ook deze publicatie een bron van inspiratie zal zijn voor iedereen die betrokken is bij de inrichting en het beheer van onze bermen. Jean-Pierre Heirman, Secretaris-generaal Departement Leefmilieu, Natuur en Energie."

"Inleiding. Bermen zijn belangrijk voor het natuurbeheer in Vlaanderen. In totaal beslaan ze langs wegen alleen al tienduizenden hectaren. In landbouw- en woongebieden zijn bermen vaak nog de enige uitwijkplaats voor planten en dieren. Bermen zijn niet bemest en er worden geen pesticiden gebruikt. In een aantal gevallen herbergen ze een grote schat aan natuurwaarden. Meer dan de helft van de inheemse Vlaamse plantensoorten groeit in wegbermen. Bloeiende planten trekken heel wat insectensoorten aan, die zoeken naar geschikt voedsel en een beschutte leefplaats. Insecten trekken dan weer andere dieren aan zoals spinnen, vogels, zoogdieren en amfibieën. Bovendien vormen bermen groene linten door het landschap die natuurgebieden met elkaar verbinden en zo de migratie van dieren en planten mogelijk maken. Bermen bevatten erg tastbare natuur in de directe omgeving van de mensen. Ze kunnen dus helpen om die natuur meer vertrouwd te maken. Uiteraard hebben bermen ook een belangrijke verkeerstechnische en landschappelijke functie.

Om al deze functies naar behoren te vervullen, moeten bermen goed beheerd worden. Daarbij zijn niet alleen ecologische afwegingen van belang en moeten we dus eigenlijk bij een geïntegreerde aanpak spreken over natuurtechnisch bermbeheer. Een beheer dat ook nog eens rekening houdt met allerlei praktische en financiële aspecten. Die aanpak is niet altijd eenvoudig, maar geeft wel een grote meerwaarde voor mens en natuur. Deze brochure geeft nuttige en praktische informatie om het beheer van bermen op een geïntegreerde natuurtechnische manier uit te voeren. Zowel de natuurwaarde als de andere functies van de berm kunnen hierdoor toenemen. Voor de ene is de grotere bloemenrijkdom een meerwaarde, voor een ander de aanwezigheid van een zeldzame sprinkhaansoort en voor nog een ander de veiligheid van de weggebruikers. Het loont dus zeker de moeite om een extra inspanning te doen om zo veel mogelijk bermen op een natuurtechnische manier te beheren."

Slim maaien met de MowHawk

- "Datacadabra gaat bermmaaien innoveren! Door middel van computer vision wordt de biodiversiteit gedetecteerd en behouden. Samen met Jelle Bijlsma BV zijn we in 2020 de winnaar geworden van de uitvraag van Provincie Overijssel voor het verduurzamen van bermbeheer! Daarbij wordt gestreefd naar een goede, gezonde insectenpopulatie in de bermen en moet het bermmaaisel hoogwaardig worden verwerkt. Het doel van Datacadabra is om een modulair product te ontwikkelen met een heldere visie voor de toekomst.

Slim maaien. De MowHawk is een slim modulair camerasysteem dat op de maaibalk van een maaizuigcombinatie (of elke gewenste machine) wordt geïnstalleerd en die tot doel heeft om natuurinclusief bermbeheer te faciliteren. Enerzijds wordt er realtime informatie doorgegeven aan de chauffeur van de maaizuigcombinatie omtrent precieze locatie en eventuele aanwezigheid van invasieve exoten, zodat de chauffeur daar conform beleid naar kan handelen. Anderzijds dient de MowHawk als datacollectie systeem waarmee zwerfvuil, vegetatie, insectenpopulatie en mogelijk andere zaken in beeld worden gebracht, geanalyseerd en gearchiveerd in een datawarehouse.

Realtime maatwerk in maaibeheer. Op het beeldscherm in de cabine van de tractor ziet de chauffeur realtime de aanwijzingen voor het maaien op de online kaart. Er wordt aangegeven waar precies moet worden gemaaid en wat er al is gemaaid. De kwaliteit van het maaisel wordt bepaald aan de hand van de hoeveelheid zwerfvuil, het gewicht en de invasieve exoten. Deze kwaliteit is direct inzichtelijk voor zowel de chauffeur van de tractor als ook de beherende partij, die de voortgang kan volgen via het online dashboard van de “Cloud” module. Op basis van deze inzichten kan worden bepaald wat de volgende stap is voor verwerking van het maaisel.

Informatie, inzicht en beleid. Daarnaast brengt de MowHawk als het ware de berm-naar-het-bureau. De beelden worden opgeslagen voor toekomstige analyses en het trainen van nieuwe modellen. Met terugwerkende kracht kunnen nieuwe algoritmen ook worden toegepast op oude maaibeurten. Zo worden nieuwe inzichten verkregen over de in het verleden gemaaide bermen. Verbeterd inzicht door verbeterde informatie legt de grondslag voor beleid dat leidt tot natuurinclusief bermbeheer.

Directe opbrengsten. Door detectie van vuil, invasieve exoten en het gewicht van de massa zijn er minder handelingen nodig om het biomassa te composteren, waardoor de verwerkingsprijzen kunnen worden onderhandeld naar een lagere prijs. Bovendien zorgt de eliminering van vuil en invasieve exoten ervoor dat het bermmaaisel geschikt wordt voor andere, hoogwaardiger verwerkingsmethoden. Daarnaast zorgt het systeem voor een forse besparing van schouwkosten, omdat er minder visuele inspecties te hoeven plaatsvinden vanwege het volgen van maaibewegingen in de software.

Indirecte opbrengsten. Door slim bermbeheer worden indirecte opbrengsten verkregen door meer inzicht en door meer biodiversiteit. Met behulp van de beoogde technologie wordt er uitgebreid inzicht gegeven in de berm gegevens. Hierdoor kan er proactief worden ingespeeld op veranderingen in de bermen. Daarnaast wordt er informatie verkregen ten behoeve van de bestrijding van invasieve exoten, wat toekomstige kosten bij schade voorkomt. Ook wordt de opbrengst indirect verkregen door een vergrote biodiversiteit, omdat er door de real-time informatievoorziening natuurvriendelijk kan worden gemaaid. Hierdoor worden er bloemzaadjes en insecten eitjes gespaard en ontstaan en er vluchtmogelijkheden voor insecten. Zo worden externe kosten van verarmde biodiversiteit voorkomen."

"In november 2020 heeft de Mowhawk, Datacadabra’s nieuwste innovatie, zijn eerste demonstratie gehad. Onder toeziend oog van vertegenwoordigers van de Provincie Overijssel en Jelle Bijlsma, die met ons meewerkt aan de productontwikkeling, heeft de Mowhawk de demonstratie glansrijk doorstaan. Tijdens de demonstratie hebben collega’s van Datacadabra de Mowhawk meegenomen naar buiten, en laten zien hoe het werkt. Vervolgens is de verkregen data, waaronder geavanceerde GPS coördinaten, naar de cloud gestuurd via een 4G verbinding. Binnen is de data opgehaald, waardoor de gemaaide gebieden en bermen konden worden weergegeven. Dit is aan de aanwezigen gepresenteerd. Doorontwikkelen. De demonstratie is met vlag en wimpel geslaagd: het prototype staat! Nu zijn de collega’s van Datacadabra volop aan de slag met verdere ontwikkeling, om de Mowhawk tot een volwaardig product te maken. De modellen worden meermaals getraind en getest om het product nog slimmer te maken. Ook wordt er hard gewerkt aan de ontwikkeling van een online dashboard om de data voor de provincie inzichtelijk en bruikbaar te maken." (bron: Datacadabra)

Plant in bermen bomen die tegen zout kunnen

"Het effect van strooizout op de natuur valt wel mee. Vooral als je bomen plant die zout verdragen. De vraag dringt zich bij elke periode met winters koud weer op; al dat strooien, is dat niet slecht voor de natuur? Er is deze winter al meer dan honderd miljoen kilo zout gestrooid. Het meeste verdwijnt na de dooi in het riool. Maar een flink deel gaat de berm en het grondwater in. Dat kan toch niet goed zijn? De effecten zijn zeker zichtbaar, zegt onderzoeker Vegetatie, Bos- en Landschapsecologie van de WUR Joop Spijker. Het mooiste voorbeeld is hoe het Deens lepelblad zich de laatste decennia heeft verspreid. De verspreidingskaart van dit zoutminnende plantje sluit naadloos aan bij de routekaart van de snelwegen. De oorzaak is strooien. De bermen zijn kennelijk zout genoeg voor dit kust- en kwelderplantje. Strooizout beïnvloedt dus de verspreiding van soorten. Het Deens lepelblad vaart er wel bij. Maar het kan ook nadelig uitpakken. Lang niet alle planten kunnen tegen zout. Spijker: ‘Het is dus heel belangrijk dat de wegbeheerder de bijzondere vegetatie goed in beeld heeft en daar bij het strooien rekening mee houdt. Dat geldt met name voor de bomen.’

‘Waar bomen dicht langs de strooiroutes staan, moet je soorten planten die tegen zout kunnen’, vervolgt Spijker. ‘Eiken bijvoorbeeld, of platanen, populieren en elzen. En dus geen vogelkers of tamme kastanjes.’ Op een door WUR uitgebrachte soortentabel van bomen en hun eigenschappen is ook - voor zover bekend - die tolerantie voor strooizout opgenomen. ‘Plant dus geen zoutgevoelige bomen direct langs drukke wegen of strooiroutes’, is Spijker’s advies. ‘Als je de juiste boom op de juiste plek plant, valt het effect van strooizout wel mee.’ Daar komt volgens Spijker bij dat het zoutprobleem waarschijnlijk vanzelf minder gaat worden. Door klimaatverandering worden de winters minder streng en zal er dus minder zal worden gestrooid." (bron: Resource, februari 2021. Resource is het onafhankelijke medium voor studenten en medewerkers van Wageningen University & Research. Maar ook anderen kunnen zich abonneren. Resource brengt nieuws, achtergronden en duiding. Op Resource-online.nl verschijnen dagelijks nieuwe berichten. Het magazine verschijnt tweewekelijks op donderdag.)

Reactie toevoegen