Waterlopen: rivieren / kanalen / beken / sloten e.d.

Kanalen

- Rijkswaterstaat beheert een groot aantal kanalen in Nederland. De (voormalige en huidige) rijkskanalen hebben over het algemeen een lange historie en zijn belangrijke structurerende lijnen in het landschap. De leeftijd van deze kanalen varieert van enkele honderden tot tientallen jaren oud. De kanalen vormen dan ook een belangrijk onderdeel van het culturele erfgoed van Nederland. De ruimtelijke kwaliteit van het overgrote deel van de kanalen is groot te noemen. Hoewel bij de planvoorbereiding en aanleg van de kanalen functionele eisen voorop stonden en staan, werd en wordt er in veel gevallen nagedacht over de landschappelijke inpassing ervan. Soms op voor die tijd vooruitstrevende wijze. Door de gestage ontwikkelingen in de scheepvaart worden schepen steeds langer, hoger en breder. De kanalen worden daarom met enige regelmaat aangepast aan de nieuwe eisen. Veel voorkomende aanpassingen zijn verbreding en verdieping van het kanaal, vergroting van de schutcapaciteit van sluizen en aanpassingen aan bruggen ten behoeve van een grotere doorvaarthoogte en meer en zwaarder verkeer.

De ruimtelijke kwaliteit van de kanalen blijft vaak onderbelicht en in veel gevallen ontbreekt het ruimtelijk verhaal van het kanaal. De in ontwikkeling zijnde handreiking “Kijk op de ruimtelijke kwaliteit van kanalen” verwoordt en verbeeldt de visie van Rijkswaterstaat op de ruimtelijke kwaliteit van de rijkskanalen. De handreiking bestaat uit meerdere delen. Het overkoepelende deel beschrijft de methodologie en typologie. Ook is in dit deel een overzicht van de ruimtelijke kernkwaliteiten per kanaal opgenomen. Elk kanaal of groep van kanalen komt specifiek aan de orde in een separaat deel. Hierin zijn de ruimtelijke kernkwaliteiten en de ruimtelijke opgaven benoemd. Deze zijn gebaseerd op historisch onderzoek en de inventarisatie van de huidige situatie. Bron en zie verder: de site van HofstraHeersche Landschapsarchitecten, die een deel van dit project onder hun hoede hebben. Ook Bureau Verbeek gaat in dit kader een aantal kanalen 'onder handen nemen'. De volgende kanalen zijn al uitgewerkt: - Julianakanaal. - Twentekanaal.

Sloten

- "De ruim 300.000 kilometer aan sloten vervullen een belangrijke rol in de waternatuur van ons land. De waterkwaliteit laat op veel plekken nog te wensen over, zoals de langjarige metingen in grotere wateren laten zien. Maar hoe staan die kleine slootjes met al dat diverse waterleven ervoor? Tijdens het eerste Nationale Slootjesonderzoek van IVN en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) in juni 2018 scoorden de slootjes gemiddeld tussen de 6 en 7, met de nodige uitschieters, als je kijkt naar de aanwezige kleine waterdieren en waterplanten. Het doorzicht in het water was redelijk, maar ook geregeld beperkt. Kortom: niet al te hoge scores gemiddeld, terwijl dit om de mooiste slootjes van het land gaat. Dit 'citizen science-project' laat zien dat het belangrijk is om de vinger aan de pols te houden voor de kwaliteit van de Nederlandse slootjes: voor het (mogelijk) rijke leven in de slootjes zelf en voor hun functie voor de Nederlandse, waterrijke natuur. En dus uiteindelijk ook voor de mens zelf.

IVN organiseert de Slootjesdagen al een aantal jaren. Geïnteresseerde bezoekers van alle leeftijden beleven zo wat er allemaal in het water leeft. Sinds de editie van 2018 wordt dit aangevuld met citizen science: het Nationaal Slootjesonderzoek. In samenwerking met het NIOO - waar ruime ervaring met citizen science bij natuuronderzoek aanwezig is - verzamelt IVN waarnemingen uit slootjes verspreid over het hele land. Waterkwaliteit is in ons waterrijke land een belangrijke factor. Helaas wel een die er niet zo florissant bij staat. Er ligt een grote druk op ons landschap en onze natuur door een hoge bevolkingsdichtheid met een intensief gebruik van het land. Daardoor is er een grote belasting door (overmatige) voedingsstoffen, vervuiling, verstoring enzovoorts.

Slootjes hebben een onderbelichte, belangrijke (ecologische) functie. Je vindt er veel waternatuur met veel oeverranden, ze verbinden andere wateren met elkaar en er zijn er heel veel van... Iedere sloot is weer anders; per sloot hoeft er niet heel veel te zitten, maar samen kan het een grote rijkdom opleveren (bij het juiste beheer). Hoe is het met slootjes gesteld? Want die vallen meestal buiten de scope van landelijk onderzoek van (grotere) wateren. Want ja: er wordt al het nodige gemeten aan waterkwaliteit. Maar nee: dat is meestal niet in slootjes. En die slootjes vormen wel vaak de verbinding tussen allerlei andere wateren.

Waarom is dat belangrijk? Er is zo’n 330.000 kilometer aan sloot in ons land. Een aantal grote wordt gemeten via de Kader Richtlijn Water en wordt zo in de gaten gehouden. Maar de kleinere slootjes vallen daar meestal buiten: dat geldt dus voor de meeste, terwijl ze juist heel divers zijn. Slootjesonderzoek is aanvullend op bestaande waterkwaliteitsmetingen in grotere wateren, dus daarom belangrijke kennis. Er wordt ongeveer gelijktijdig verspreid over het hele land gemeten: ook belangrijk, omdat je zo beter kunt vergelijken. En het is gekoppeld aan mensen die dit in hun eigen omgeving meten (citizen science). Dat is de eerste stap naar ambassadeurschap, en grotere betrokkenheid bij de kwaliteit van het water om ons heen." (bron en voor nadere informatie zie de pagina 'Resultaten slootjesonderzoek 2018' op de site van het NIOO)

Droogte en vissterfte/uitsterven diersoorten

- "Aanhoudende droogte en hoge temperaturen: het lijkt inmiddels normaal. Terwijl weerrecords sneuvelen, gaan soorten die afhankelijk zijn van koel stromend water ten onder. In 2018 bleek hoe kwetsbaar het watersysteem is. De huidige inrichting met een snelle afvoer van regenwater, grootschalig grondwatergebruik en weinig variatie aan dieptes en substraten maakt beken kwetsbaar in droge warme zomers. In 2018 kregen we te maken met een nieuw fenomeen: stromende wateren die over vele kilometers droogvielen. Er was grootschalige sterfte van beeksoorten en een breed scala aan noodmaatregelen om dit te beperken. Het is in de zomer van 2019 opnieuw bovengemiddeld droog, terwijl de achterstand nog niet was ingehaald. Kwetsbare beeksoorten staan daardoor onder druk.

Met alleen noodmaatregelen redden we het niet, en dat geldt niet alleen voor natuur. Ook in de landbouw en de drinkwatervoorziening zijn er de nodige problemen als gevolg van de droogte. Om kwetsbare beeksystemen en de soorten die daar leven in de toekomst te behouden en te herstellen, zijn RAVON, provincies, waterschappen en andere partijen bezig om bedreigingen, en korte en lange termijn maatregelen in kaart te brengen. Daarbij is de verwachting dat het vele jaren kan duren om watersystemen en het omliggende landgebruik echt toekomstbestendig te krijgen voor mens en natuur in zowel natte als droge periodes, terwijl de noodzaak om sneller in te grijpen hoog is." (bron en voor nadere informatie zie het artikel 'Voortschrijdend rampscenario beekvissen', door RAVON, 6-8-2019)

Reactie toevoegen