Kloosterburen

Plaats
Dorp
Het Hogeland
Hoogeland
Groningen

gemeente_kloosterburen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Kloosterburen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Kloosterburen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Kloosterburen

Terug naar boven

Status

- Kloosterburen is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Het Hogeland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente De Marne, in 2019 over naar gemeente Het Hogeland.

- Wapen van de voormalige gemeente Kloosterburen.

- Onder het dorp Kloosterburen vallen ook de buurtschappen Bokum, Kleine Huisjes, Nijenklooster en Westerklooster, en alleen voor de postadressen ook het dorp Kruisweg, hoewel dat in de praktijk een tweelingdorp is met buurdorp Hornhuizen.

Terug naar boven

Naam

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Kronkeldörp.

Terug naar boven

Ligging

Kloosterburen ligt ZW van Pieterburen, NW van Eenrum, N van Leens.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Kloosterburen 241 huizen met 1.714 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 140/974 (= huizen/inwoners) en het dorp Hornhuizen 101/740. De buurtschappen in deze gemeente worden, in tegenstelling tot bij de meeste andere gemeenten, in dat jaar niet apart gespecificeerd. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 300 huizen met ca. 750 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kloosterburen is een katholieke enclave in het overwegend protestantse Noord-Groningen. Tussen 1163 en 1595 stond hier het klooster Sint-Johannes Evangelista, ook wel Oldenclooster genoemd. In 1204 is het nonnenklooster Nijenklooster gesticht. De toren van de Hervormde kerk staat op restanten van het vroegere Premonstratenzer klooster, dat hier tot het eind van de 16e eeuw heeft gestaan.

Het dorp is, dankzij de lage grondprijzen, in opkomst als 'bollenstreek van het Noorden'.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Stichting SintJan is een bijzonder particulier initiatief uit Kloosterburen. In dit traject zijn burgers uit het dorp, maar ook van daarbuiten, met een grote maatschappelijke betrokkenheid inmiddels al ruim tien jaar bezig hun eigen leefomgeving vorm te geven en op een duurzame manier te ontwikkelen. Wat het burgerinitiatief van SintJan onderscheidend maakt, is de integrale benadering die aan het plan ten grondslag ligt. De initiatiefnemers willen wonen, werken, zorg, cultuur en ecologie zodanig ontwikkelen dat de leefbaarheid en vitaliteit van dit dorp in een krimpregio ook voor de toekomst wordt geborgd. De geschiedenis en de traditie van de plek - het kloosterterrein - is daarbij een belangrijke inspiratiebron. Zeker de laatste jaren staan dit soort burgerinitiatieven en vitale gemeenschappen volop in de belangstelling. Stichting SintJan heeft de Wetenschapswinkel van Wageningen UR gevraagd om reflectie en ondersteuning bij de uitvoering van haar initiatief. Gezien het belang van dit soort initiatieven voor de (toekomstige) dynamiek van krimpgebieden heeft de Provincie Groningen besloten om dit Wetenschapswinkelproject verder te ondersteunen met een bijdrage vanuit de Reserve Leefbaarheid Krimpgebieden.

In de periode april 2012 - juni 2013 is door onderzoekers én studenten van Wageningen Universiteit vanuit verschillende perspectieven naar het initiatief van SintJan gekeken. De verschuiving naar ‘burgerkracht’ brengt vaak een tegenstelling aan het licht tussen de logica van de ‘leefwereld’ van burgers (kleinschalig, persoonlijk, horizontaal, informeel en oplossingsgericht) en de logica van de ‘systeemwereld’ (hiërarchisch, formeel, probleemgericht, risicomijdend en controleerbaar) die kenmerkend is voor overheden en (grote) organisaties. Ook SintJan ervaart deze tegenstelling. Voor de analyse is deze dan ook (deels) als uitgangspunt genomen. Aan de ene kant is gekeken naar de positie van het burgerinitiatief SintJan in het externe krachtenveld van overheden en (grote) institutionele organisaties. Aan de andere kant is ook nadrukkelijk gekeken naar de positie van het initiatief van SintJan in de eigen gemeenschap in Kloosterburen.

Het voornaamste doel van dit wetenschapswinkelproject was om te leren van de ervaringen van SintJan Kloosterburen en om deze lessen en ervaringen te vertalen naar concrete inzichten en aanbevelingen, voor SintJan, voor andere initiatieven, en voor die partijen die in de praktijk steeds vaker met dit soort ‘burgerkracht’ te maken krijgen. Daarbij is in het bijzonder gekeken naar de beelden van verschillende partijen rondóm SintJan en de consequenties die deze beelden hebben voor het verdere verloop van het proces. Door oog te hebben voor de beleving van andere partijen die in het proces betrokken zijn, wordt het mogelijk hierop te reflecteren. Vanuit deze reflectie kan, zo nodig, het eigen handelen aangepast worden, om zo niet alleen de eigen doelen, maar waar mogelijk ook die van anderen te realiseren.

Waar SintJan vanaf het begin af sterk in is geweest, is het vergroten van het sociaal-cultureel kapitaal van het initiatief, onder andere door de verbinding aan te gaan met andere partijen. De financiële middelen waren weliswaar beperkt, maar door het mobiliseren van contacten, relaties, gezamenlijkheid, ideeën, enthousiasme, energie, (vrijwillige) inzet, vertrouwen, betrokkenheid, identiteit, doorzettingsvermogen, overtuigingskracht etc., hebben de initiatiefnemers toch inspirerende ontwikkelingen in gang weten te zetten. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor de trekker(s) van het initiatief. Het initiatief van SintJan is een goed voorbeeld van zogeheten ‘levenspolitiek’. Kenmerkend voor deze levenspolitiek is de sterke persoonlijke betrokkenheid, die wordt vertaald naar bredere maatschappelijke doelen. Zonder deze levenspolitiek, dit project van het leven, is het niet waarschijnlijk dat de initiatiefnemers de diepe drive, en de lange adem hadden kunnen opbrengen om, vaak tegen de stroom in, het initiatief de afgelopen jaren tot ontwikkeling te brengen.

Een kanttekening bij het initiatief van SintJan is dat het initiatief, mede door het integrale karakter van de plannen, soms erg complex of conceptueel dreigt te worden. SintJan heeft de afgelopen jaren weliswaar diverse activiteiten georganiseerd en initiatieven opgepakt in Kloosterburen en omgeving, maar deze worden door andere partijen en bewoners niet altijd in verband gebracht met (het integrale plan van) SintJan. Bovendien is het de vraag hoe deze resultaten zich verhouden tot de totale investering die SintJan en andere betrokken hebben gepleegd. Het ontwikkelen van de plannen in hun totaliteit en samenhang, en de bijbehorende lobby op vele fronten tegelijk, gaat soms nog ten koste van kleine, concrete en zichtbare acties en ontwikkelingen in de eigen leefomgeving. Waar SintJan vanaf het begin af aan heeft ingezet op een groot(s) plan en hier veel tijd en energie in heeft gestoken, laten de succeservaringen van andere burgerinitiatieven zien dat deze vaak klein zijn begonnen en gaandeweg, als het ware organisch, verder zijn uitgegroeid.

Het initiatief van SintJan is niet alleen complex. Het heeft tegelijkertijd ook een vrij vastomlijnd karakter. Eigenlijk vanaf het begin is er sprake geweest van een ‘totaalplan’ van de initiatiefnemers wat sterk leidend is voor de ontwikkeling van het initiatief. Aan de ene kant heeft het initiatief hiermee een heel consistent en stevig verhaal te pakken wat bij veel partijen respect afdwingt. Tegelijkertijd beperkt het ook de ruimte voor eigen inbreng en interpretatie van andere partijen. Dit maakt dat er, sinds de oprichting van Stichting SintJan in 2006, nog steeds relatief veel partijen zijn die het verhaal zich niet eigen maken, soms moeilijk kunnen doorgronden en een zekere afstand tot SintJan voelen én bewaren. Ook hier geldt dat een flexibele, soms bijna pragmatische benadering waarin ruimte is voor onvoorspelbare uitkomsten, mogelijk beter werkt dan een hele rechtlijnige benadering. De betrokken partijen worden hiermee uitgedaagd buiten hun eigen kaders te denken en krijgen de mogelijkheid te reflecteren op (de consequenties van) het eigen handelen en dat van anderen, en hiervan te leren." Aldus enkele citaten uit - en voor nadere informatie zie - het rapport 'Een vruchtbaar initiatief. Lessen en ervaringen van SintJan Kloosterburen', Wageningen UR, 2013.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kloosterburen heeft 8 rijksmonumenten.

- De grote katholieke, neogotische kerk is in 1869 gebouwd naar ontwerp van architect Pierre Cuypers. Met 56 meter heeft het de hoogste kerktoren van het Groninger Ommeland. Grenzend aan de kerk ligt de mooi aangelegde Cloostertuin.

- De Hervormde kerk van Kloosterburen, met middeleeuwse zadeldaktoren,  is gebouwd op de fundamenten van het Sint Jansklooster dat aan het eind van de 16e eeuw is verwoest.

- In 1927 is door het bestuur van de RK kerk aan de Damsterweg zusterhuis het Theresiagesticht gebouwd. In de jaren zestig is het klooster als zodanig buiten gebruik geraakt. Er is nu een hotel in ondergebracht.

Terug naar boven

Evenementen

- Carnaval. Kloosterburen is de noordelijkste plaats van Nederland waar carnaval wordt gevierd. Verder wordt er in de provincie Groningen alleen in Ter Apel carnaval gevierd. - Carnavalsvereniging CV Oldeclooster is opgericht in 1970. Er zijn diverse bouwgroepen, die jaarlijks een wagen bouwen voor de carnavalsoptocht (die jaarlijks ca. 10.000 bezoekers trekt), zoals Bouwgroep Wijk Dobbe/Grijssloot, Bouwgroep Wijk Hogeweg, Bouwgroep The Freestylers en Bouwgroep Wijk Willibrord.

- De Ronde van Kloosterburen (op een zaterdag begin juli, in 2020 voor de 41e keer) heeft zijn oorsprong in 1954. Toen alleen nog voor heren en met een langere afstand dan de huidige. In 1981 is de voorlopig laatste wedstrijd gereden. Er was geen animo meer bij sponsoren, organisatie en rijders. Oud-renner Jan Konijn keek altijd met veel goede herinneringen terug op de wedstrijden. Het moest toch mogelijk zijn de Ronde nieuw leven in te blazen. Hij wist een aantal inwoners enthousiast te krijgen. In 2011 is de 31e Ronde gereden. Onder het publiek oud-burgemeester Leegwater, vroeger een van de organisatoren. Van een wedstrijd alleen voor heren is het inmiddels een veel breder evenement geworden. De organisatie legt het accent nu bij de jeugd. De Rabo Dikke Banden Race trekt ieder jaar weer rond de 100 deelnemende schoolkinderen. Het Nationaal Jeugdtoernooi neemt eveneens een belangrijke plaats in. Het programma wordt vervolgd met wedstrijden voor vrouwen en heren.

- "Op een zaterdag in november 2020 is er de eerstvolgende Kloosterboeldag. De 1e editie was in 2014. Een initiatief van Café-restaurant Willibrord om de verenigingen in de voormalige gemeente Kloosterburen te laten profiteren van andermans overbodige spullen. Op deze veiling worden spullen geveild die inwoners hebben aangedragen. Wij bundelen deze spullen tot zogeheten kavels. Het kan dus best zijn dat een kavel een cactus en een televisie bevat. Zo voorkomen wij dat we ergens mee blijven zitten. Het bedrag dat hiermee wordt opgehaald, wordt verdeeld onder de deelnemende verenigingen. Zij kunnen dat gebruiken voor bijvoorbeeld de aanschaf van nieuwe ballen voor de voetbalclub, een opknapbeurt voor een verenigingsgebouw of welke andere vorm en/of initiatief dan ook. Een notabele houdt bij of de veiling eerlijk verloopt. Hoogste bod is ook echt gekocht! Naast dat het een veiling is, maken we er ook gewoon een gezellige avond van."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kloosterburen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Kloosterburen van Dorpsbelangen op Facebook.

- Belangenorganisaties: - Dorpsbelangen Kloosterburen.

- Coöperatie Klooster&Buren en Stichting SintJan zetten zich in voor behoud van zorg, leefbaarheid en cultuur in Kloosterburen en de bijbehorende buurdorpen Hornhuizen, Kruisweg, Molenrij en Kleine Huisjes. SintJan is een initiatief op het oudste kloosterterrein van de provincie Groningen en heeft als doel op een creatieve wijze te anticiperen op de demografische ontwikkelingen (krimp, vergrijzing, ontgroening). Daarbij kiest SintJan nadrukkelijk de weg van sociale en duurzame vernieuwing. Om de samenleving vitaal te houden en de economie weer bloeiend te krijgen gaat SintJan uit van een integrale aanpak: wonen, werken, zorg en cultuur dienen zodanig geborgd te worden dat de leefbaarheid van het dorp versterkt wordt. SintJan is in 2010 uitgeroepen tot een van de 10 beste projecten tegen Krimp in de drie noordelijke provincies. Voor nadere informatie zie het hoofdstuk Recente ontwikkelingen.

- Dorpshuis: - Na jaren van fondsenwerving en voorbereidingen is in 2016 het laatste gedeelte van Cultureel Centrum 't Kronkelhoes in Kloosterburen vernieuwd. In 2006 is de grote zaal al vervangen door nieuwbouw, in 2016 zijn de kleine zaal, de entree en de keuken vernieuwd. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door veelal plaatselijke aannemers en door de inzet van vele vrijwilligers.

- Kinderopvang: - "Kindercentrum Lutje Heem is een gezellige en kleinschalige kinderopvang in Kloosterburen. Het kindercentrum bevindt zich in het Olde Heem, een zorgcentrum dat wordt gebruikt als plek waar mensen van 0 tot 100 jaar en ouder kunnen wonen, leven, werken en recreëren. Lutje Heem zorgt met haar locatie en haar open en huiselijke werkmethode voor een unieke opvang voor kinderen en hun ouders. Wij zijn trots op onze locatie in het Olde Heem, wat op het eerste gezicht lijkt op een vreemde plek, maar dat zeker niet is! Voor alle kinderen van 0-13 jaar bieden wij opvang om met ons te genieten van deze plek. Daarnaast bieden wij twee keer per week een dagbesteding plek aan de bewoners van het Nije Heem. Absoluut een verrijking voor ons en de kinderen. In een veilige en vertrouwde omgeving spelen, bewegen en leren ze met en van elkaar. Het zet ons regelmatig met beide benen op de grond. Ook bieden wij stagiaires een unieke opleidingsplek. Volg je een kindgerichte opleiding en zou je graag bij ons ervaring op willen doen? Mail dan naar mail@lutjeheem.nl."

- Jeugd: - "Het is begin jaren zeventig als onder andere Henk Vos en Niek Stiekema besluiten dat in navolging van alle andere dorpen er een jeugdsoos moet komen. Men vindt onderdak in het oude schoolgebouw van de RK basisschool in Kloosterburen. Bovenin, achteraan bouwt men een ruimte waar alle jongeren langs kunnen komen. In de opvolgende jaren worden de activiteiten uitgebreid met onder andere het Manegefeest, en ook een carnavalswagen wordt er gebouwd door alle jeugd. De carnavalswagen is in 2010 afgesplitst van de jeugdsoos en heet nu De Freestylers. Het manegefeest, dat destijds nog twee keer per jaar werd gehouden, is nu een keer per jaar en is omgetoverd tot Waddenpop. De feestlocatie is ook niet meer de manege, maar het Kronkelhoes. Samen met Stichting Kronkelhoes wordt dit evenement georganiseerd. Tevens organiseren we nog ieder jaar Kleintje Carnaval. In 2016 is Jeugdsoos The Scrum verbouwd en hebben we een nieuwe ruimte beneden gekregen, op Hoofdstraat 44E. Openingstijden: iedere vrijdag van 21:30-01:00 uur. Kindersoos iedere twee weken, van 20:00 tot 21:30 uur. Een keer per maand ook op zaterdag open."

- Lezen: - Het Boeken Uitleenpunt is in 2011 opgezet door Stichting SintJan en Dorpsbelangen toen de bibliotheek in Kloosterburen de deuren sloot. De boeken die van de oude bieb zijn overgenomen, worden aangevuld met donaties door buurtbewoners en het lokale boekenantiquariaat brengt regelmatig (streek)romans en detectives. De bibliotheek wordt gerund door vrijwilligers, en uitleners komen uit de hele voormalige gemeente de Marne. Iedereen die wil komen lenen of lezen is welkom. Lenen is contributievrij: je mag voor niks, en binnen redelijke grenzen, zelf weten hoe lang je de boeken wilt houden. Openingstijden: dinsdag 9.30-12.00 uur, woensdag 14.30-17.00 uur en zaterdag 10.00-12.00 uur.

- Muziek: - Muziekvereniging St. Caecilia is opgericht in 1923. De vereniging omvat een fanfare en een drumband.

- Zorg: - Bij Werk- en dagbesteding "Mien Toentje" in Kloosterburen maken de deelnemers samen allerlei mooie dingen, deels in opdracht en deels voor in het eigen winkeltje.

- Eind 2015 kondigde Zonnehuisgroep Noord aan 't Olde Heem te sluiten. De zorginstelling verkeerde in financiële nood en het openhouden van de locatie in Kloosterburen vonden ze financieel niet verantwoord. Eind 2016 is de zorginstelling uit het dorp vertrokken. Maar dorpelingen hadden al langer het plan om de 60 appartementen van 't Olde Heem zelf te gaan beheren. Die plannen kwamen vervolgens in een stroomversnelling. Dorpscoöperatie Klooster&Buren heeft het pand gekocht en zorgt nu voor de bewoners.

Er is 24 uur per dag zorg aanwezig. Volgens zorgcoördinator Nienke Klunder is de zorg nu meer afgestemd op wat de bewoners nodig hebben: "Voor de een is het belangrijk dat hij extra individuele aandacht krijgt. Dan plannen we vaker momentjes in dat we een op een wat doen. En sommigen mensen zeggen juist: 'Ik kan veel dingen zelf'. Het verschilt per persoon." Bewoners zitten niet meer met een indicatie voor een verzorgingshuis in 't Olde Heem. Ze huren zelf hun kamer en betalen voor de zorg met hun Persoons Gebonden Budget (PGB). Volgens Klunder kan dat uit, omdat er geen managementlaag is: "Al het geld kunnen we aan zorg besteden." En: "Je hebt niet perse een zorgvraag nodig om hier te kunnen wonen. Je kunt hier ook wonen als je eenzaam bent of voor een extra stukje veiligheid. Je hoeft dus ook niet oud te zijn." Naast de ouderen woont al enkele jaren een groep mensen met een verstandelijke beperking in 't Olde Heem. (bron o.a. RTV Noord)

't Olde Heem groeit en bloeit nu weer volop, en is in 2017 als Bruisend Olde Heem 'op de kaart gezet'. In 2017 woonden er nog maar 20 mensen in het voormalige verzorgingshuis van Kloosterburen, anno 2018 zijn het er al meer dan 40. De groep is zeer divers: er wonen verstandelijk gehandicapten, ouderen met een zorgvraag, maar ook senioren die het gewoon fijn vinden om beschermd zelfstandig te wonen. Daarnaast zit er ook een kinderopvang in het gebouw. “We hebben hier mensen van 0 tot 100”, zegt initiatiefnemer Anne Hilderink trots. De dorpscoöperatie is een professioneel bedrijf geworden met zeer diverse kennis in huis en met bijvoorbeeld psychiaters, dementie-experts en verpleegkundigen op de loonlijst. Er is een zorgsteunpunt waar mensen een persoonlijk antwoord op hun zorgvragen krijgen.

Tijdens de voorbereiding van het zorginitiatief is uitgebreid gesproken met ouderen en gehandicapten in Kloosterburen en de buurdorpen. Uit deze gesprekken bleek dat de toekomstige bewoners het vooral belangrijk vinden om als individu gezien te blijven worden, zelfs als ze aan het dementeren zijn. Een belangrijk onderdeel hiervan is dat ze zo lang mogelijk autonoom willen blijven. Daarom hebben alle bewoners werk; ze helpen mee in de huishouding, de tuin, of in de timmerwerkplaats. Sommige gehandicapten hebben een baan bij een boer, een garage, of de supermarkt. Omdat de bewoners lekker bezig zijn en werk doen dat gewaardeerd wordt, blijven ze een stuk vitaler dan in reguliere verzorgingstehuizen.

Het is een vrije keuze om te werken of niet, maar in de praktijk doet iedereen mee. Dit wordt mooi geïllustreerd door een voorbeeld van een jongeman met een geestelijke beperking. In eerste instantie had deze bewoner geen zin om te werken. Hij is toen niet gedwongen, zijn keuzevrijheid werd gerespecteerd. Maar al snel begon de jongeman zich te vervelen. Hij zag dat iedereen lekker bezig was, behalve hij. Het verzorgend personeel ging met hem in gesprek en zo kwamen ze op een mooie klus: de jongeman heeft een vijver aangelegd, wat door de medebewoners gewaardeerd werd. Sindsdien zit deze bewoner veel lekkerder in zijn vel. (bron: VoordeBuurt.nl)

Sinds kerst 2018 kent heel Nederland dit project en deze dorpen. In oktober 2018 is koning Willem-Alexander namelijk op bezoek geweest bij coöperatie Klooster & Buren in Kloosterburen. In zijn kersttoespraak 2018* refereerde de koning hieraan, met onder meer de uitspraak: "De bewoners hebben hun dorp weer een hart gegeven en ontfermen zich bovendien over oudere en kwetsbare dorpsbewoners. ‘Kleinschalig’, denken sommigen misschien. Maar ik denk: ‘groots’! Een beter Nederland begint in Kleine Huisjes. We onderschatten vaak de positieve invloed die we met onze bescheiden mogelijkheden als mens kunnen hebben. Juist dicht bij huis wordt de wereld gewonnen." Waarmee de koning wilde aangeven dat kleinschalige initiatieven op het gebied van zorg en welzijn in kleine kernen (maar natuurlijk ook in wijken van grote kernen) een grote toegevoegde waarde hebben op het gebied van leefbaarheid en sociale cohesie, en dat we zuinig moeten zijn op onze kleine kernen, waar het naoberschap (het elkaar echt kennen en voor elkaar klaar staan als dat nodig is) vaak nog in ere wordt gehouden. Bij zijn bezoek aan Olde Heem sprak de koning al lovende woorden: "Dit soort projecten bezoeken vind ik een van de mooiste dingen van mijn werk. En of ik onder de indruk ben? Absoluut." Zie ook de reportage van Hart van Nederland. En natuurlijk is men in de dorpen blij met alle extra aandacht dankzij de kersttoespraak van de koning.
* Het deel waarin specifiek deze dorpen aan de orde komen, begint bij 4:00 minuten.

- Genealogie: - Lidmaten Hornhuizen en Kloosterburen 1721-1811. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Kloosterburen alg. en - idem RK.

Reactie toevoegen