Leuth

Plaats
Dorp
Berg en Dal
Rijk van Nijmegen
Gelderland

gemeente_leuth_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1814 opgeheven gemeente Leuth (die volgens deze kaart - ook wel? - Leuth en Kekerdom heette), situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de in 1814 opgeheven gemeente Leuth (die volgens deze kaart - ook wel? - Leuth en Kekerdom heette), situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Leuth

Terug naar boven

Status

- Leuth is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen, gemeente Berg en Dal. T/m 2014 gemeente Ubbergen.

- "Voor zover valt na te gaan, was Leuth tot 5-1-1814 een zelfstandige gemeente* in het (Franse) departement Roer. Nadat het gebied weer door Pruisen in bezit was genomen, werd de gemeente toegevoegd aan de Pruisische gemeente Niel, die dat gebiedsdeel per 1-3-1817 aan Nederland afstond, waar het vervolgens bij de gemeente 'Ooij en Persingen' werd ingedeeld."(1) Die gemeente is vervolgens in 1818, samen met de gemeente Beek, opgegaan in de nieuwe gemeente Ubbergen.
* Volgens de Kuijperkaart elders op deze pagina heette de gemeente 'Leuth en Kekerdom'.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
891-892 kopie 1170-1175 Lotde, 1189 Lothe, 1e kwart 13e eeuw Luthe, 1357 Leute, 1593 Leut, 1665 en 1773-1794 Loedt.

Naamsverklaring
Afleiding van het Oudnederlandse lôt 'loot, jonge boomtak' met het verzamelsuffix -iþi* met de betekenis 'plaats waar jong hout groeit'.(2)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Leuth ligt NO van Beek, ZW van Millingen en Kekerdom.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Leuth 25 huizen met 234 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 650 huizen met ruim 1.650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Leuth in de Romeinse tijd al bewoond
In 2014 is tijdens opgravingen i.v.m. de renovatie van het sportpark van voetbalvereniging VVLK een nederzetting uit de Romeinse tijd ontdekt. Er zijn mooie vondsten gedaan, die duiden op welgestelde bewoners: mantelspelden, luxe aardewerk en funderingen van nederzettingen. De archeologen vermoeden dat de vondsten duiden op de aanwezigheid van een Romeins legerkamp. Het meest bijzonder is de vondst van een schedeldeel - dat met geweld lijkt te zijn ingeslagen - en een pluk zwart haar op de bodem van een waterput.

Dit is uniek en kan veel informatie opleveren over de afkomst van de bewoners en wellicht ook over het geslacht en levensverhaal van mensen die op dat moment in het gebied woonden. Bijzonder is dat de pluk haar niet vergaan is: normaal gesproken blijft er niets van over. Middels crowdsourcing beoogt men de fondsen te werven om het nader onderzoek aan de schedel en het haar te kunnen doen. In de nabije omgeving is eerder al een Romeins grafveld blootgelegd op het huidige bedrijventerrein Lieskes Wengs.

De Zandpol
De Zandpol is een voormalige buurtschap, gelegen tussen Botsestraat en Duffeltdijk op de grens van Leuth met Kekerdom. Als eind 19e, begin 20e eeuw de steenfabricage komt opzetten, zijn er veel arbeiders nodig. Immers alles verloopt nog met man- en handkracht. Die arbeiders zijn er niet in de genoemde, dan nog dunbevolkte polderdorpen. De oplossing wordt gevonden in het aantrekken van hele gezinnen - soms zelfs families – uit onder meer de Over-Betuwe. Niet de overheid maar de werkgever - in dit geval de ‘steenbaas’ - moet voor woonruimte zorgen. En zo verschijnen er meestal 'in the middle of nowhere' buurtschappen. Zo is ook de Zandpol begin 20e eeuw gebouwd. In totaal 12 huizen, waarvan een aantal dubbele.

Op z’n top wonen er en leven er in de jaren veertig van de vorige eeuw ruim 200 personen. De mannelijke bevolking werkt allemaal op de 'd’n oven' van Terwindt en Arnzt (T&A) in Kekerdom en Erlecom. De afstand naar beide steenovens kan te voet worden afgelegd. Bij de bevrijding van Leuth en Kekerdom tijdens Operatie Veritable, in februari 1945, is de Zandpol volledig verwoest. Na oorlog en evacuatie heeft een aantal woningen nog als noodwoning dienst gedaan. Doch uiteindelijk is de gehele 'Bult', zoals deze buurtschap in de volksmond heette, gesloopt en zijn de woningcontingenten toegewezen aan het dorp Leuth. Daar woont thans de vierde generatie nazaten van de eerste 'Bultbewoners'. (bron: Stichting tot Behoud van Monument en Landschap in de gemeente Berg en Dal)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De provinciale weg N840 (Millingen aan de Rijn - Beek) loopt door de dorpskern van Leuth. De maximumsnelheid is daar 50 km/uur. Een gemeenteraadslid heeft in mei 2019 namens inwoners hebben verzocht of, vanwege geluidsoverlast en verkeersveiligheid, de maximumsnelheid verlaagd zou kunnen worden naar 30 km/uur. De gemeente reageert daarop dat de raad de Steenheuvelsestraat heeft aangewezen als een zogeheten 'gebiedsontsluitingsweg', bedoeld voor doorgaand verkeer. Daar hoort binnen een bebouwde kom wettelijk nu eenmaal een maximum toegestane snelheid van 50 kilometer per uur bij. Er is ook geen alternatieve, minstens gelijkwaardige doorgaande weg in de omgeving, waardoor deze weg eventueel 'afgewaardeerd' zou kunnen worden. En het zou ook leiden tot verslechtering van de aanrijtijden van nood- en hulpdiensten, wat in de huidige situatie al een uitdaging is. Max. 30 km/uur is hier dus niet te realiseren. Het gevoel van onveiligheid kan het college zich wel voorstellen. Zeker voor de kwetsbare verkeersdeelnemers. De gemeente voert mede daarom een onderzoek uit naar een betere route voor fietsers door of om het dorp. Later in 2019 worden de uitkomsten daarvan aan de gemeenteraad gepresenteerd.

- De gemeente heeft plannen ontwikkeld voor 170 woningen met een basisschool, kinderopvang, een peuterspeelzaal en een voorzieningencomplex met o.a. sportzalen (en het bestaande zwembad), in Leuth-Zuid.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Leuth heeft 4 rijksmonumenten, zijnde de kop-hals-rompboerderij uit 1935 met aangebouwdde dwarsstal, mestvaalt en vrijstaande schuur op Botsestraat 9, en T-boerderij Pezenburg uit 1810 (verbouwd in 1910) met schuur op Plezenburgsestraat 17.

- Leuth heeft 14 gemeentelijke monumenten.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Voor L kaar is een groep enthousiaste mensen die door het jaar heen diverse activiteiten in Leuth organiseert, van pubquizzen tot thema-avonden.

- Carnaval. - CV De Sokkenummers.

- In een weekend in augustus is er in Leuth het popfestival PolderPop. Sinds augustus is het van een 1-daags naar een 2-daags evenement gegaan. Op de zaterdag is er PolderPop Roots & More, waar je kunt genieten van country, blues, americana, folk en een snufje jazz en soul. De dag erna is er PolderPopzondag. Die blijft als voorheen gratis. Voor PolderPop Roots & More betaal je wel entree

Terug naar boven

Beeld

- Dorpsfilm van Leuth anno 1957 (30 min.).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Leuth (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Gebouw De Vriendenkring in Leuth was gedateerd, 'bruin' ingericht, niet goed toegankelijk voor mensen met een beperking en het voldeed ook niet altijd aan de wensen van de huidige en mogelijk nieuwe gebruikers. Nieuwe doelgroepen bleven daarom weg. Stichting Triangel - verantwoordelijk voor beheer en exploitatie van het gebouw - heeft de renovatie- en herinrichtingsplannen van gebouw De Vriendenkring vorm gegeven. Diverse fondsen zijn aangeboord voor een financiële bijdrage of subsidietoekenning, evenals de Provincie Gelderland en de gemeente Berg en Dal. De renovatie en herinrichting zijn begin 2019 afgerond, zodat Schutterij Vriendenkring - eigenaar van het gebouw - bij haar 100-jarig bestaan gebruik kan maken van een gerenoveerde Vriendenkring.

- Sport: - Voetbalvereniging Leuth - Kekerdom (VVLK).

- Tennisvereniging Leuth beschikt over een drietal gravelbanen en een oefenbaan. Bij de banen ligt een kantine met terras, waardoor er op speeldagen, competitiedagen en toernooidagen gezellig kan worden gekeken naar de overige sporters. De vereniging heeft in 2018 LED-verlichting aangelegd. Deze verbruikt minder stroom, wat een gunstige invloed heeft op de exploitatiekosten van de vereniging. Ook kunnen door deze LED-verlichting de masten korter zijn, waardoor de nieuwe bewoners van het plan Groenlanden minder of geen last zullen hebben van het licht op het tennispark.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Leuth RK. - Toelichting op genealogisch relevante archieven m.b.t. dit dorp e.o. betreffende de situatie tot 1817.

Reactie toevoegen