Lith

Plaats
Dorp
Oss
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

Lith.JPG

Lith is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Oss. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.

Lith is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Oss. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.

lith_collage.jpg

Lith, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lith, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lith (6).JPG

In het centrum van Lith

In het centrum van Lith

Lith (3).JPG

Bij de dijk in Lith

Bij de dijk in Lith

Lith (4).JPG

Stuw en sluis in de Maas bij Lith

Stuw en sluis in de Maas bij Lith

Lith (2).JPG

Lith op de Maasdijk, gezien vanuit de uiterwaarden van de Maas

Lith op de Maasdijk, gezien vanuit de uiterwaarden van de Maas

Lith (5).JPG

Molen Zeldenrust uit 1800 in Lith

Molen Zeldenrust uit 1800 in Lith

Lith_0.JPG

Tekst en uitleg bij molen Zeldenrust in Lith

Tekst en uitleg bij molen Zeldenrust in Lith

NB gemeente Lith in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Lith in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Lith in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Lith

Terug naar boven

Status

- Lith is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Oss. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.

- De gemeente Lith is in 1939 vergroot met de gemeenten Lithoijen en Oijen en Teeffelen en in 1958 met het grootste deel van de gemeente Alem, Maren en Kessel (alleen het dorp Alem is toen naar de - Gelderse - gemeente Maasdriel overgegaan).

- De herindeling van 2011 is kennelijk goed verlopen. Het rapport 'Gemeentelijke herindeling Lith-Oss' evalueert namelijk het proces en inventariseert wat de succesfactoren zijn geweest en waarom, opdat andere gemeenten in soortgelijke processen hier hun voordeel mee kunnen doen.

- Wapen van de voomalige gemeente Lith.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1202 kopie 14e eeuw Litte, 1245 kopie 14e eeuw Litta, 1272 en 1304 Litthe, 1307 kopie 17e eeuw Lytthe, 1392 Groot Lyt.

Naamsverklaring
Etymologie onbekend. Zie ook Lithoijen, ter onderscheiding waarvan Lith in de middeleeuwen soms Litta maior of Lyt magnum respectievelijk Groot Lyt werd genoemd. Archeologische vondsten duiden op bewoning in de Romeinse tijd.(1)

Terug naar boven

Ligging

Lith ligt NW van Oss en grenst in het N aan de Maas.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Lith, die dan alleen nog het dorp omvat (met bijbehorend buitengebied Z ervan, zie de oude kaart elders op deze pagina), 235 huizen met 1.279 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.200 huizen met ca. 3.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Sint Gertrudisgesticht
Van 1878 tot 1968 is er in Lith het Sint Gertrudisgesticht, van de Zusters Franciscanessen uit Veghel. Slechts een pilaster is hier nog van overgebleven.

Dorp aan de rivier
Lith heeft sinds 1934 landelijke bekendheid gekregen dankzij Antoon Coolen, die in dat jaar het boek 'Dorp aan de Rivier' heeft gepubliceerd, dat zich in dit dorp afspeelt (onderaan de gelinkte pagina staat een link waarmee je dit boek online kunt lezen!). Dit boek heeft diverse anderen geïnspireerd om hier iets mee te doen: Fons Rademakers heeft het boek - op locatie in het dorp zelf - verfilmd; in 2006 is door Leon Vliex het muziekstuk 'Dorp aan de rivier' gecomponeerd en uitgevoerd door de Lithse fanfare; en in 2007 en 2008 is het boek 'Dorp aan de rivier' nagespeeld door verschillende verenigingen en personen uit de gemeente Lith en omgeving, op een unieke locatie bij de Maas.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de voormalige gemeente) Lith, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Heemkunde is kennis hebben en vergaren van je eigen omgeving, de plek waar je woont, waar je thuis hoort. Bijvoorbeeld: wat was er vroeger op de plek waar nu jouw woning staat? Wie bestuurden het dorp? Wat zit of zat er in de grond waarover wij lopen? Wat voor mensen woonden hier vroeger en wat deden ze? De in 1976 opgerichte Heemkundekring Maasdorpen in de Gemeente Lith onderzoekt dus, we leggen vast en we leggen verslag om de geschiedenis levend te houden: van onze zeven kernen, van de Maas die erlangs stroomt en van de polders, die dit prachtige stukje maaskant aan de andere kant begrenzen.

Ons werkgebied zijn dus de zeven woonkernen behorende tot de toenmalige gemeente. Dat zijn de kernen 't Wild, Maren-Kessel met zijn beide oude woonkernen, Lith, Lithoijen, Oijen en Teeffelen. Waar de meeste heemkundekringen zich concentreren op een of twee dorpen, was er voor de leden van het eerste uur dus volop werk aan de winkel. En dat is tot op de dag van vandaag zo gebleven. Het ledenbestand is inmiddels gegroeid tot tegen de 200 en onder de vele actieve leden bevinden zich nog altijd mensen van het eerste uur. De heemkundekring heeft haar archief in de kelder van MFA De Snoeck.

We timmeren flink aan de weg omdat we enthousiaste heemkundebeoefenaren zijn. We ontplooien tal van activiteiten, waar vaak meerdere partijen bij betrokken zijn. Zo ondersteunen we initiatieven zoals de fototentoonstelling die Frans en Carla Heeren uit Lithoijen samenstelden in 2010 en het daarbij behorende ‘Lithoijens Fotoalbum’ dat in november 2011 uitkwam. We maakten een themaboek ('Dorpen aan de Rivier') rond de gemeentelijke herindeling per 1-1-2011, dat dankzij burgemeester Haasjes bij alle inwoners gratis thuisbezorgd kon worden (hier vind je een overzicht van onze diverse pubicaties door de jaren heen). En we maakten met vijftig mensen een schitterend kaart- en kwartetspel waarmee je ook kunt quizzen.

Daarnaast hebben we ook nog onze vaste activiteiten, zoals het maken van ons tijdschrift de Maaskroniek, het onderhoud van ons eigen archief, de gedachtenisprentjes en de foto- en filmcollectie. Er zijn onderzoekers actief in elke woonkern van de voormalige gemeente Lith, die spelenderwijs de geschiedenis ter plekke in kaart brengen. Zij kennen er de mensen en de mensen kennen hen, en vaak komen er leuke verhalen voort uit zomaar een avondje buurten. Die verhalen worden dan weer opgetekend voor toekomstige publicatie in de Maaskroniek, al dan niet met interessante foto’s erbij. We hebben ook toekomstplannen want dromen en wensen moeten er blijven. Zo willen we op den duur een serie boekjes gaan uitgeven onder de titel Maasparels, waarin de geschiedenis van elk dorp in al zijn facetten wordt beschreven. Onze onderzoekers spelen daar een belangrijke rol in. We staan ook open voor suggesties, want samen weet je meer dan alleen. Een leuk initiatief of een goede tip is altijd welkom. Heeft u nog tips?"

- Een genealoog, zo te zien aan zijn site en www-adres heet hij Sjacko Romeijnders, heeft bij de toenmalige gemeente een boekje over de geschiedenis van de oude gemeente Lith (t/m 1938 dus) te pakken gekregen. Vermoedelijk is het door een onderduiker in de oorlogsjaren getikt op een oude typemachine. Kennelijk heeft dhr. Romeijnders dat weer overgetikt, waardoor het nu via de link ook online is te lezen. Anno zomer 2020 ligt deze pagina/site eruit. Hopelijk slechts tijdelijk.

- Verhalen over de geschiedenis van Lith op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "In het centrum van Lith, met de Maas 'om de hoek', bevindt zich herstructureringsproject de Woonhoeve. Voormalig gemeenschapshuis de Hoeve en twee appartementen van woningcorporatie Mooiland worden vervangen door 15 goede en duurzame nieuwbouwhuurappartementen. De driekamerappartementen zijn geschikt voor jong en oud. De start van het project is eind 2020. Het wordt medio 2021 opgeleverd."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lith heeft 15 rijksmonumenten.

- Al rond 1200 moet hier van een kerk sprake zijn geweest. In 1671 wordt hier het uitoefenen van de katholieke godsdienst verboden en de RK kerk komt aan de protestanten. Spoedig hierna wordt er een RK schuurkerk gebouwd. In 1800 kunnen de katholieken hun kerk weer terugkrijgen, maar die was inmiddels verkleind en verbouwd en daardoor voor de katholieken niet meer geschikt. In 1843 komt er een nieuwe Sint Lambertuskerk, met pastorie. De kerk raakt beschadigd door 5 overstromingen tussen 1867 en 1883. Daarom wordt in 1900 de huidige, neogotische Sint Lambertuskerk gebouwd. De kerk is ontworpen door architect Caspar Franssen, een leerling van Pierre Cuypers. Bijzonder in het interieur van de kerk zijn de gebrandschilderde ramen (in het linkermenu onder de link vind je een uitvoerige beschrijving met afbeeldingen van alle gebrandschilderde ramen in deze kerk), het altaar en de kruisweg. - Beschrijving orgel Sint-Lambertuskerk. - Site RK Parochie Heilige Lambertus.

- Zoals in de vorige alinea vermeld, komt het gotische RK kerkje van Lith in 1671 in handen van de protestanten. Op 14 januari 1945 wordt de kerk verwoest door een Duitse V1. In 1953 komt de huidige Protestantse kerk gereed. - Beschrijving orgel Protestantse Kerk.

- Mariakapel.

- Bij de Lambertuskerk staat een Heilig Hart-beeld uit 1927.

- Molen Zeldenrust. In 1985 zijn de voegen van de molen vervangen door cementvoegen. Dit type voegen kan bij historisch metselwerk tot schade leiden. Ook vochtproblemen kunnen verergeren. Gevelspecialisten Sluiters & Tebarts hebben in 2015 de voegen vernieuwd, na eerst de oude voegen te hebben uitgehakt. Er zijn nu kalkvoegen gebruikt, omdat deze elastisch zijn en minder uitzetten. Ook het 'staande werk', de romp van de molen, is schoongemaakt.

- Indrukwekkend is het sluizencomplex in de Maas NO van en vallend onder het dorp Lith*. De eerste sluis is in 1936 in gebruik genomen, tegelijk met de stuw (die het water 4 meter opstuwt). In 2002 wordt de tweede sluis in gebruik genomen. Sindsdien heet het totale complex de Prinses Máxima Sluizen. De zuidkolk heeft een lengte van 110 meter en een breedte van 14 meter, de noordkolk heeft een lengte van 200 meter en een breedte van 18 meter. De nieuwe sluis heeft een grotere capaciteit dan de oude sluis en is daardoor toegankelijk voor alle moderne scheepvaart. Bovendien is het er veiliger door geworden, omdat de beroeps- en recreatievaart sindsdien gescheiden kunnen worden geschut. De oude oorspronkelijke sluis is een toeristische attractie. Hoewel deze sluis al een aantal keer is vernieuwd, ziet deze er nog steeds zo uit als in de beginperiode, wat hem extra bijzonder maakt.
* Het stuw- en sluizencomplex, dat tussen 1932 en 1936 is aangelegd, was aanvankelijk een Lithoijense aangelegenheid. Pas na 1939, toen de gemeente Lithoijen werd opgeheven, kon worden gesproken van "de stuw bij Lith".

- Een schokker is een zeer oude oer-Hollandse schuit waarmee al vóór 1800 op de Zuiderzee wordt gevist. Oudere schokkers die niet meer geschikt waren voor de zware omstandigheden van de zeevisserij werden verkocht aan riviervissers, die deze gebruikten voor ankerkuilvisserij. Overbevissing, watervervuiling, normalisatie en afsluitingen door stuwen e.d. hebben er voor gezorgd dat er nauwelijks nog beroepsvissers bestaan op de Maas. Schokkers worden vooral gebruikt voor de palingvisserij, en die is sterk aan banden gelegd. Dit betekent waarschijnlijk dat op termijn de schokkers uit het beeld van Lith zullen verdwijnen.

Joop van der Zanden is een zoon van een vissersfamilie. Joops vader is op een schokker geboren. Joop heeft samen met zijn vrouw Yvonne het kleinschalige restaurant 'Bij ons op d’n Dijk' in Lith. Joop en Yvonne hebben een hechte band met het dorp en de Maas. Het is altijd een droom van ze geweest om een oude schokker op te knappen en in te richten als expositieruimte. In 2014 is deze droom gerealiseerd. Een meer dan 100 jaar oude schokker is gerestaureerd en ingericht als Museumboot De Schokker (gelegen nabij Lithsedijk 90). Via wisselende exposities aan boord kun je kennis nemen van de geschiedenis van de Maas, van het dorp en in het bijzonder natuurlijk van de riviervisserij.

- M.b.t. een wiel dat ter hoogte van de wijk Kapelse Wiel heeft gelegen doet een legende de ronde over een 800-jarige snoek, die zo groot was dat het water een meter zakte als het dier over de dijk in de Maas sprong, om na enkele dagen weer terug te keren. Dit monster figureert ook enkele malen in het boek Dorp aan de Rivier. In het dorp vind je een bronzen beeld van de kop van deze 'legendarische' snoek.

- Lith is een van de 4 dorpen in Nederland die 'woonpaden' hebben, en met 3 woonpaden (Engwijkpad, Brouwerspad en Putwijkpad) heeft dit dorp er de meeste. Dit systeem stamt uit de middeleeuwen. Het Engwijkpad is het voornaamste pad. De naam verwijst naar de 'eng', de hogergelegen gronden binnen de ring van paden, die in gebruik waren als groententuinen en boomgaarden. De paden lagen hoog, zodat men, wanneer de Maas de polders overstroomde, droog het centrum van het dorp en de kerk kon bereiken. Bij bruiloften en begrafenissen werd altijd de voordeuren van de huizen gebruikt, en ging men via het pad naar de kerk. De rijweg ligt aan de achterkant van deze boerderijen. Aan de achterkant hebben ze een grote schuurdeur, zodat men vanaf de rijweg (achterstaat), altijd rechtstreeks de boerderij in kon rijden. Het Engwijkpad heette vroeger overigens Vrouwenstraat. Daar vluchtte men heen wanneer de Maas weer eens overstroomde. Er zaten vroeger ook veel prostituees, die aan de schippers en hun bemanningen goede klanten hadden. Vandaar kennelijk deze vroegere straatnaam.

- Aan het Engwijkpad staat het kunstwerk 'Gekooide Tranen' van kunstenares Sylvia Dekker.

- Gevelstenen in Lith.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - CS De Zandhazen is opgericht in 1968.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Antoon Coolenwandeling 'Dorp aan de Rivier'. Deze verrassende route is met film en audiofragmenten ook te volgen via de website Dorp aan de Rivier. Anno zomer 2020 ligt deze site eruit. Hopelijk slechts tijdelijk, of weet iemand of deze site is opgeheven?

- Recreatieterrein en plas de Lithse Ham is ontstaan door zandwinning. Tijdens de baggerwerkzaamheden zijn restanten van een Romeinse tempel gevonden.

- Het 88 ha grote gebied de Lithse Kooi ligt Z van het dorp en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Het gebied omvat twee eendenkooien en een kooirestant.

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Lith, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lith (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Lith van de Dorpsraad op Facebook.

- Belangenorganisatie: - "Sinds 2011 wordt de vanaf dan voormalige gemeente door Dorpsraad Lith vertegenwoordigd in de gemeente Oss. De dorpsraad fungeert als adviesfunctie voor het college van B&W voor vraagstukken die specifiek de Lithse kernen en hun buitengebied aangaan. De dorpsraad zal hierbij zoveel mogelijk de bewoners en de leden van de kernraden betrekken en hen stimuleren een rol te spelen in hun eigen woon- en leefomgeving. Elke 2 maanden vindt er een openbare vergadering plaats, waarin er direct contact is met alle bewoners die daar behoefte aan hebben. Iedereen is welkom, ook ieders eigen inbreng, vragen en aandachtspunten zijn dan van harte welkom. Heb je vragen, informatie of een verzoek aan de Dorpsraad: laat het ons weten. Wij zijn bereikbaar via info@dorpsraadlith.nl."

- Dorpshuis / MFA: - "Gemeenschapshuis De Hoeve is in januari 2019 verhuisd naar het voormalige gemeentehuis van de oude gemeente Lith, dat door de gemeente Oss is omgebouwd naar multifunctionele accommodatie MFA de Snoeck. In de MFA zijn Basisschool De Meander, kinderdagverblijf HenHaan, de Bibliotheek, de GGD en De Hoeve gehuisvest. De Hoeve wordt geëxploiteerd door een stichting. Deze stichting stelt verenigingen, commerciële partijen en andere organisaties in de gelegenheid om, tegen betaling, activiteiten te organiseren of ruimtes af te huren. De prioriteit hierbij ligt bij activiteiten die worden georganiseerd door en voor groepen vanuit het dorp en de omliggende dorpen. Op onze site kun je lezen hoe het gebouw wordt geëxploiteerd en wat de voorwaarden zijn waaronder je een ruimte in het gebouw kunt huren. Klik op Plattegrond zalen om de indeling van De Hoeve te bekijken. In de Zaalagenda kun je de activiteiten volgen van de verenigingen die regelmatig gebruik maken van een ruimte in De Hoeve."

- Onderwijs: - "Basisschool De Meander in Lith is een katholieke school. We proberen op eigentijdse wijze de katholiciteit waar te maken. In alles wat de school doet, zegt ze iets over zichzelf, ze zegt hoe ze de maatschappij ziet, hoe ze denkt over mens en toekomst, wat waardevol in het leven is en wat niet. Begrippen als tolerantie en respect spelen bij ons een belangrijke rol. Dit komt tot uiting in het totale schoolgebeuren, het krijgt vorm binnen het onderwijs, in de omgang met elkaar. Daarmee is in feite gezegd dat onze school levensbeschouwelijke vorming als haar taak ziet. Dat wil dus ook zeggen dat er ruimte is voor andere geloofsovertuigingen. Elk schooljaar wordt een aantal catecheseprojecten behandeld. Daar waar mogelijk zijn deze projecten uitgangspunt voor de kindernevendiensten in de St. Lambertuskerk." - Hier vind je de missie, visie en kernwaarden van de school.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lith Hervormd en - idem Lambertus.

Reactie toevoegen