Putten

Plaats
Dorp en gemeente
Putten
Veluwe
Gelderland

putten_plaatsnaambord_kopie.jpg

Putten is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

Putten is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

gemeente_putten_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Putten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Putten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Putten

Terug naar boven

Status

- Putten is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.

- Wapen van de gemeente Putten.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Putten.

- De gemeente Putten omvat het gelijknamige dorp met daarnaast de buurtschappen Bijsteren, Diermen, Gerven, Halvinkhuizen, Hell, Hoef, Huinen, Huinerbroek, Huinerwal, Koudhoorn, Krachtighuizen, Kruishaar (deels), Steenenkamer en Veenhuizerveld. Dit zijn 14 buurtschappen in totaal.

Ten opzichte van de Volkstelling van 1840 wordt Norden niet meer als buurtschap beschouwd (boerderij Groot Norden is recentelijk afgebroken voor uitbreiding van het bedrijventerrein bij het station, en boerderij Klein Norden is verplaatst), en is voorheen buurtschap Nulde (die nu onterecht in atlassen staat als vermeende buurtschap 't Oever) tegenwoordig onderdeel van buurtschap Steenenkamer.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
855 kopie ca. 900 Puthem, 996 kopie 1480 Putte, 1031 kopie vervalst midden 12e eeuw Putten, 1131 kopie 12e eeuw Putta, midden 12e eeuw en 1294-1295 Putte.

Naamsverklaring
Geen samenstelling van put 'waterput' en het Oudnederlandse hem = heem 'woonplaats, woning', maar datief meervoud van put met de betekenis '(nederzetting) bij de put'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Putten ligt NO van Nijkerk, Z van Ermelo en grenst in het W aan het Nuldernauw en aan de provincie Flevoland (Zeewolde).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Putten 430 huizen met 3.331 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 148/964 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Norden 21/115, Bijsteren 15/44, Halvinkhuizen 15/131, Huinen 61/688, Gerwerden (= Gerven) 16/146, Hell 38/325, Diermen 41/310, Den Hoef 48/428 en Nulde 27/180. Tegenwoordig heeft de gemeente (= het dorp en de daaronder vallende buurtschappen) ca. 10.000 huizen met ca. 24.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tweede Wereldoorlog
In de nacht van 30 september op 1 oktober 1944 beschieten leden van de Puttense verzetsbeweging bij de Oldenallerbrug (ook wel Poorterbrug genoemd) tussen Putten en Nijkerk vanuit een hinderlaag een auto met daarin officieren van de Wehrmacht. Het is nog altijd onduidelijk waarom men deze verzetsdaad heeft uitgevoerd en in wiens opdracht. Bij het vuurgevecht komen een Duitse officier en een van de verzetsmensen om het leven. Twee van de inzittenden, korporaals, weten te vluchten en een andere officier vlucht zwaargewond naar een nabijgelegen boerderij, vanwaar hij de Duitsers inlicht.

Een dag later wordt een verschrikkelijke en buitensporige vergeldingsactie uitgevoerd. Ruim 100 woningen werden door Duitse en Nederlandse SS'ers in brand gestoken. Zes mannen en een jonge vrouw worden doodgeschoten. Op 2 oktober worden 659 mannen afgevoerd, in eerste instantie naar Kamp Amersfoort. In Amersfoort worden 58 mannen wegens gezondheidsredenen vrijgelaten. De overige 601 mannen worden op 11 oktober op transport gezet naar concentratiekamp Neuengamme. Tijdens dat transport springen 13 mannen uit de trein. Vanuit Neuengamme gaan de overgebleven mannen naar diverse 'buitenkampen' van dit kamp. Na de oorlog keren slechts 48 mannen terug. Van hen overlijden naderhand nog 5 mannen ten gevolge van de doorstane ontberingen. De meerderheid van de slachtoffers sterft door ondervoeding, slavenarbeid of aan in de kampen opgelopen ziekten. Voor de familie Bakker had de razzia van Putten wel bijzonder dramatische gevolgen. Rijndert Bakker en Aartje Bakker-van de Klok verloren bij de razzia hun zes zonen, twee schoonzonen en twee kleinzonen.

Terwijl na het einde van de oorlog overal in Nederland de bevrijding werd gevierd, werd in Putten na de vele overlijdensberichten de feestvreugde abrupt afgebroken. De gezinnen waren in rouw gedompeld en de praktische problemen werden duidelijk. Het laatste half jaar van de oorlog hadden de vrouwen, in de verwachting dat het maar voor een korte tijd zou zijn - de geallieerden stonden immers voor de rivieren -, zich weten te redden. Maar toen duidelijk werd dat de meeste mannen niet meer zouden terugkeren, moesten er voor vele problemen oplossingen worden gezocht. De gezinnen hadden hulp nodig. Een van de middelen waarmee hulp werd geboden waren pakketten met voedsel en speelgoed uit Amerika en Canada. Onder de link vind je daar een artikel over, met jeugdherinngeringen van Puttense kinderen uit die tijd, op Historiek.nl.

- Stichting Oktober 44 heeft ten doel het levend houden voor het nageslacht van de geschiedenis van de gebeurtenissen in Putten gedurende de bezettingsjaren 1940-1945, in het bijzonder de gebeurtenissen op 1 en 2 oktober 1944. Op hun site vind je o.a. uitvoerige verslagen van de gebeurtenissen in die dagen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Putten, kun je terecht bij de volgende instantiesen sites:

- "Het Puttens Historisch Genootschap (PHG) is een stichting die als koepel fungeert voor allerlei activiteiten op historisch gebied in en rondom Putten. Het PHG heeft zich tot doel gesteld bij te dragen tot: het vergroten, behouden en uitdragen van de kennis m.b.t. de geschiedenis van de gemeente; het behoud van het karakter van de gemeente. Om die doelstellingen te realiseren heeft het PHG een aantal werkgroepen ingesteld en twee musea opgericht. Deze laatste zijn ondergebracht in afzonderlijke stichtingen. De musea zijn: Historisch Museum De Tien Malen (Garderenseweg 97, op Landgoed Schovenhorst) en Museumboerderij De Mariahoeve (Kieftveldersteeg 1). Alle benodigde werkzaamheden worden uitgevoerd door vrijwilligers. Zij zijn actief bij: het beheer en promoten van de twee musea; het organiseren van bijzondere evenementen zoals het jaarlijkse Oogstfeest, de Ossenmarkt e.d.; het in groepsverband werken aan archeologische vondsten, publicaties, genealogisch onderzoek van Puttense families, dialect en folklore, kleding etc.; het verzamelen en in stand houden van: van “roerende monumenten”, objecten en gereedschappen; het herstellen en in stand houden van kerken- en klompenpaden; het bij de tijd houden van de Canon van Putten. Om de nodige activiteiten te verrichten zijn nieuwe vrijwilligers altijd welkom.

De verschillende stichtingen ontvangen geen structurele subsidies. Voor hun inkomsten zijn de musea voornamelijk afhankelijk van entreegelden. Om extra inkomsten te genereren organiseert het PHG regelmatig een markt voor tweedehands boeken. De markt is elke 2e en 4e zaterdag van de maand geopend van 10.00-15.00 uur. Locatie: Bilderdijkstraat 45, Putten. Heb je boeken die je voor dit goede doel kwijt wilt? Wij halen ze graag op. Een telefoontje naar E.Jansen (tel. 06- 51179335) of H. v.d. Zwaag (tel. 06-33205215) is voldoende om een afspraak te maken."

- Gemeentearchief Putten.

- Historisch Museum De Tien Malen geeft onder meer een beeld van de wijze waarop de mens in de loop der tijden het Puttens landschap heeft gebruikt, beïnvloed en beheerd. Aan de hand van foto's, tekeningen en kaarten maak je kennis met brinken, engen, kampenlandschappen, woeste gronden, ontginningen en maalschappen. Met deze maalschappen heeft de naam van het museum, 'De Tien Malen', iets te maken. In het museum wordt dit nader toegelicht.

- "De Mariahoeve in Putten is een voorbeeld van de boerderijen die na 1900 als paddenstoelen uit de grond kwamen. Gezinsbedrijven van een paar hectare bouwland voor het verbouwen van graan, aardappelen en voederbieten, koeien, varkens, kippen en een paard. Verder een grote moestuin en een kleine boomgaard. Door mechanisatie, schaalvergroting en specialisatie verdween dit type boerderij in het laatste kwart van de vorige eeuw even snel als het destijds verschenen was. Wat de Mariahoeve uniek maakt is dat ‘alles’ er nog is, zoals Maria het heeft nagelaten. De meubels staan nog op hun plaats, kleding en linnengoed liggen in de kasten en in de kelder staan nog de gevulde weckflessen. Samen met het verhaal dat de gids je vertelt kun je je een beeld vormen van hoe een boerenfamilie in de vorige eeuw leefde en werkte. Je kunt ons museum alleen bezoeken onder leiding van een ervaren gids, met een maximale groepsgrootte van 12."

- Op de site 'Historisch Geografische Atikelen' publiceert Peter Bijvank rapportages, artikelen en studies over het landschap rond Nijkerk en Putten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Putten heeft 97 rijksmonumenten.

- Putten heeft 19 gemeentelijke monumenten.

- Rijksmonumenten in het buitengebied van Putten.

- "Molen 't Hert, gelegen aan de rand van het centrum van Putten (Halvinkhuizerweg 1), dateert uit 1899 en herinnert aan de tijd waarin de korenvelden het beeld van de Puttereng bepaalden. Als een wachter stond de molen vroeger aan de ingang van het dorp, uitziende naar het ogenblik waarop het graan kon worden gedorst. De molen hoorde bij de Puttereng en vormde het sluitstuk van een jaarlijks terugkerend proces van zaaien, maaien, oogsten en dorsen. Levend van dezelfde wind die in de oneindige ruimte van de Puttereng het koren deed rijpen, wentelden de wieken zodat de miljoenen graankorrels door de molenstenen tot meel konden worden fijngemalen. Dat hele gebeuren van zaaien, maaien, oogsten en dorsen sprak tot de verbeelding van de Puttenaar. Van het verloop van die cyclus was hij afhankelijk. De boer had dan ook een grote eerbied voor het wonder dat zich elk jaar opnieuw in de Puttereng voltrok. Een wonder van de natuur. Een wonder van God, die wolken lucht en winden... wijst spoor en loop en baan... Het zaaien, maaien, oogsten en dorsen riep bij hem beelden op uit de Bijbel, een boek dat er vol van stond.

Tegenwoordig staat de Puttereng vol huizen. De molen staat er bij alsof hij vroegtijdig in de VUT moest gaan. Nadat de korenvelden verdwenen en andere apparatuur zijn taak overnam, draaien de wieken voornamelijk om te voorkomen dat de subsidies van overheidswege stil zullen gaan staan. De molen is monument geworden. Is gaan behoren tot het erfgoed van de vaderen, waard om bewaard te worden als herinnering aan de oogst, die in de wind ruist. Zowel de vroegere eigenaren (de gebroeders A. en G.W.A. van de Poll) als de gemeente Putten en de provincie moesten heel wat offers brengen om de molen te behouden en om hem in goede staat aan het nageslacht te kunnen overdragen. In 1981 moest het oude molenhuis in het belang van de verkeersveiligheid worden afgebroken. Enkele schuren, waaronder een eekschuur, konden blijven staan. In de molen werd vroeger namelijk niet alleen graan gemalen, maar ook eikenschors. De gemalen schors - eek genoemd - werd aangewend in de leerlooierij.

Onze groep vrijwilligers wordt gelukkig steeds groter. Een goede zaak. Elke zaterdag is Molen 't Hert geopend. Het 'Hert-team' zorgt er dan voor dat de molen niet alleen draait, maar ook een levend monument is en blijft. Bij voldoende wind wordt er gemalen. Verder doen we zelf zoveel mogelijk het onderhoud van de molen of geven rondleidingen. Samen zorgen wij ervoor dat 't Hert een molen is waar altijd wat te doen is. Kom maar eens langs! Ook als je van plan bent om ons sfeervolle team te versterken." (bron en voor nadere informatie zie de site van Molen 't Hert in Putten) - Zie deze pagina voor de bezoekmogelijkheden.

- Gevelstenen in Putten.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "In Bosbad Putten heerst in alle seizoenen een heerlijk subtropisch klimaat, maar dit mag niet ten koste gaan van de aarde. Daarom is een actieplan gestart om het zwemparadijs gasloos te maken. De eerste concrete stap is de installatie van een HR (hoog rendement) warmtepomp in 2020. Hiermee is een investering van ruim 1,1 miljoen euro gemoeid. Door een garantstelling van de gemeente kan het Bosbad deze reuzensprong voorwaarts in duurzaamheid maken. Het Bosbad verbruikte voorheen ca. 350.000 m3 gas per jaar. De HR-warmtepomp brengt dit gasverbruik terug tot vrijwel nul. Eveneens in 2020 heeft het Bosbad een nieuwe wildwaterbaan gerealiseerd, die het energieverbruik doet stijgen. Maar dankzij de HR-warmtepomp zal de CO2-uitstoot ook dan niet stijgen ten opzichte van voorheen. Ten behoeve van de wildwaterbaan is een ondergrondse bufferkelder aangelegd, gevuld met 165.000 liter water, die nodig is voor een spectaculaire wildwater belevenis."

- Landgoed Schovenhorst heeft volgens eigen zeggen de mooiste bomentuin van Nederland. 150 jaar nadat de stichter van Landgoed Schovenhorst, mr. J.H. Schober, begon met de ontginning van een stuk heide is zijn werk uitgegroeid tot een prachtig decor voor diverse activiteiten. Enkele boompjes die hij uitplantte op zijn kwekerij zijn inmiddels meer dan 40 meter hoog. De majestueuze Mammoetbomen (Sequioadendron Giganteum) zijn de blikvangers van het Kleine Pinetum. Daarnaast hebben ook de Reuzenzilverspar (Abies Grandis) en de Douglas (Pseudostuga Meziesii) imposante afmetingen bereikt. Ook andere bomen zijn imposant, al hebben ze niet zulke grote afmetingen. Neem bijvoorbeeld de Reuzenlevensboom (Thuja Plicata) of de Cryptomeria Japonica: bomen van deze soort en deze afmetingen vind je verder niet in Nederland.

Alle bomen bij elkaar maken Schovenhorst tot een bijzonder landgoed, met naast het Kleine Pinetum, waar de eerste bomen zijn geplant rond 1850, ook het Grote Pinetum (1900), het Arboretum (1936) en het Driecontinentenbos (1967). In 2009 is hier een ruim 40 meter hoge uitkijktoren gerealiseerd. Op de toren staat een groot plateau met een diameter van 17 meter waarop bomen staan. Daarmee is het de hoogste bomentuin van Europa. Ook op weg naar boven in de toren is van alles te ontdekken over de natuur.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Putten.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Putten (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Putten. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Zorg: - "Woonzorgcentrum De Schauw is niet weg te denken uit Putten. Het heeft letterlijk en figuurlijk een belangrijke plek in het dorp. Het heeft een prachtige brasserie, die met succes dienst doet als wijkontmoetingscentrum. Je kunt er een hapje eten, biljarten of deelnemen aan een van de gezellige activiteiten die er worden georganiseerd. Gaat het thuis niet meer, omdat je veel verzorging en begeleiding nodig hebt? In De Schauw kunnen wij je dit bieden. Je kunt er verzorgd wonen in een appartement. Dit betekent dat het zorgteam 24 uur per dag nabij is om je waar nodig te ondersteunen. Ook zijn er in De Schauw drie woongroepen voor ouderen met dementie die intensieve verzorging en verpleging nodig hebben. Zo’n woongroep heeft alles weg van het wonen in een woonhuis met een riante, gezamenlijke huiskamer en eigen zit-slaapkamers. Kom gerust eens kijken in De Schauw tijdens een van de inloopuren. Je bent van harte welkom."

Reacties

(2)

Hallo Frank,
Op de website
https://www.ejvannorden.nl/Genealogie/Norden%20Genealogie%20Notities.html
staat veel informatie van de Puttense buurtschappen en omgeving (Ermelo en Nijkerk).
daar staat ook Norden dat ik abusievelijk bij Ermelo had geplaatst. Moet ik nu wijzigen in mijn systeem.
Ik stuur je t.z.t. wel wat foto's voor je website.
groetjes
Hans

Dank voor de link, die had ik ook net ontdekt. Voor mijn commentaar op Norden zie mijn reactie onder Ermelo.
Ik zal de naamsverklaringen van de deskundigen opnemen bij de buurtschappen van Ermelo en Putten, bij veel buurtschappen in het land moet ik dat nog doen.
Foto's welkom.
Gegroet,
Frank

Reactie toevoegen