Santpoort

Plaats
Dorp
Velsen
Kennemerland
Noord-Holland

Santpoort

Terug naar boven

Status

- Santpoort is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, gemeente Velsen.

- Het dorp is formeel (d.w.z. voor bijv. postcodeboek, gemeentelijke basisregistratie BAG en de plaatsnaamborden) verdeeld in de kernen Santpoort-Noord (postcode 2071) en Santpoort-Zuid (postcode 2082), maar in de praktijk wordt het doorgaans gewoon als één dorp met één plaatsnaam (zonder de achtervoegsels dus) beschouwd, ook in de lokale media. Vandaar dat wij ons bij die praktijk aansluiten en er ook maar één pagina voor hebben aangemaakt.

- Tot 1995 was er ook nog sprake van een gedeelte Santpoort-Zuid onder de gemeente Bloemendaal. In dat jaar is dat deel van postcode veranderd (2081 is 2061 geworden) en de plaatsnaam van dat gedeelte is veranderd in Bloemendaal. Ook de bijbehorende blauwe plaatsnaamborden (komborden) `Duinlustpark gem. Bloemendaal` en `Santpoort-Zuid gem. Bloemendaal` zijn vervangen door komborden Bloemendaal.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1389, 1427, 1575 Santpoort, 1460 Zantpoirt, 1573 Santport, 1848 Zandpoort, 1899 Sandpoort, Zandpoort.
-Noord: 1888 Sandpoort, 1901 Santpoort-Dorp, sinds 1959 -Noord.
-Zuid: 1888 Sandpoort-Station, 1901 Santpoort-Station, sinds 1959 -Zuid. De benamingen uit 1888 en 1901 slaan op de vermeldingen in de poststempels van het postkantoor aan het station. De buurtschap ter plekke heette tot 1959 Jan Gijzenvaart.

Naamsverklaring
Deze plaatsnaam is nog niet bevredigend verklaard. De duiding Sancta-porta* 'heilige poort' strookt niet met de oude vormen. De verklaring op basis van het Middelnederlandse port = poort 'haven etc.' als 'haven waar zand gehaald wordt' mist overtuigingskracht, omdat de tot dit doel gegraven zandvaarten uit latere tijd dateren. Problematisch is ook poort in de zin van 'in- of toegang', voor de verbinding door het duingebied naar Haarlem. Eventueel kan men nog denken aan een vanuit het klooster Egmond gegeven spotnaam, Middeleeuws Latijns porta in de betekenis 'gasthuis' (bij een klooster); de plaats lag aan een verbindingsweg en mogelijk was hier een onderkomen voor reizigers.(1)

Terug naar boven

Ligging

Santpoort ligt NW van Haarlem, tussen Nationaal Park Zuid-Kennemerland in het W en de N208 in het O.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Santpoort 37 huizen met 328 inwoners. Tegenwoordig heeft Santpoort-Noord ca. 2.800 huizen met ca. 7.000 inwoners en -Zuid ca. 1.300 huizen met ca. 3.200 inwoners. Totaal dus ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Beschrijving

Santpoort-Noord heeft een lange bewoningsgeschiedenis. Het oudste gedeelte is het centrum, dat wil zeggen de hoofdstraat en het gebied daaromheen. Het dorp wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van veel groen in en aan de randen. De bebouwing is voornamelijk laagbouw. Alleen aan de noordzijde van het dorp bevindt zich hoogbouw in drie lagen.

Santpoort-Zuid ligt ingeklemd tussen groen. In het noorden bevinden zich het Burgemeester Rijkenspark en het voormalige landgoed Spaarnberg. Aan de westzijde wordt het dorp begrensd door het duingebied. In het oosten liggen graslanden. In het zuiden sluit het dorp aan op Bloemendaal. De woningbouw in het dorp is tamelijk gevarieerd. Het noordelijke gedeelte kenmerkt zich door een zeer ruime opzet. De bebouwing wordt gevormd door twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande bungalows. In het zuidelijke gedeelte vinden we naast eengezinswoningen ook hoogbouw.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 2018 is festival Santpoort Jazz, Blues & Soul(food) (weekend begin september) er niet meer. Er zijn wel plannen om het festival nieuw leven in te blazen, maar die zijn anno medio 2019 nog niet concreet.

- Bij de Boemendaalsestraatweg in Santpoort-Zuid ligt een spoorwegovergang, beveiligd met lichtsignalen, een andreaskruis en een waarschuwingshek, maar zonder overwegbomen en overwegbellen. Dit heet in de spoorwereld een WILO (Waarschuwingsinstallatie Landelijke Overweg). De overweg is een particulier overpad. Dit is een oversteekplaats voor rechthebbenden zoals landeigenaren of mensen die recht van overpad hebben over het spoor. Het gaat hiet met name om veehouderij Sinneveld van de familie Sintenie, die land aan beide zijden van de spoorlijn heeft, en er daarom dagelijks frequent gebruik van maakt. In november 2018 is hier een fietser om het leven gekomen na een aanrijding met een trein. In 2008 heeft op dezelfde overweg ook al een dodelijk ongeluk plaatsgevonden.

Het beleid van ProRail (in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) is om niet volledig beveiligde overwegen zo veel mogelijk op te heffen, zeker als er een goed alternatief in de nabijheid voorhanden is, en slechts in uitzonderingsgevallen te beveiligen, omdat dat relatief zeer kostbaar is voor doorgaans weinig gebruikers (dat kost al snel richting een miljoen euro per overgang), mede omdat het landelijk om enkele honderden onbeveiligde en deels beveiligde overgangen gaat. In dit geval is er een beveiligde overweg tweehonderd meter van deze spoorwegovergang. Een parallelweg naar deze overweg bij station Santpoort-Zuid zou de oplossing voor dit probleem zijn. Grondeigenaren willen echter hun grond niet afstaan en vinden dat de overgang maar beveiligd moet worden. Gemeente en ProRail zetten zich er al lange tijd voor in om dit probleem definitief op te lossen. Voor nadere informatie zie de videoreportage met betrokkenen d.d. november 2018. Overigens is er nog een tweede, soortgelijke spoorwegovergang in het dorp die ook gesloten beoogt te worden. Over de stand van zaken anno december 2018 zie de brief van de betrokken minister aan de Tweede Kamer. Anno december 2018 lijkt alleen een onteigingsprocedure nog uitkomst te kunnen bieden, omdat bepaalde omwonenden geen grond willen afstaan voor de benodigde parallelweg. Rechtbank Haarlem oordeelt in april 2019 dat ProRail mag doorgaan met de aanleg van de parallelweg.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Santpoort-Noord heeft 22 rijksmonumenten. - -Zuid heeft 21 rijksmonumenten.

- Santpoort-Noord heeft 26 gemeentelijke monumenten. - -Zuid heeft 20 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Dorpskerk (Burgemeester Enschedelaan 67) dateert uit 1917. De kerk is voorzien van een imposante serie glas-in-loodramen. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Santpoort Velserbroek.

- Korenmolen de Zandhaas is een windkorenmolen, gebouwd in 1779. De molen is nog regelmatig in bedrijf. De verkoop van producten vindt plaats in een originele kruidenierszaak uit 1900 onder in de molen.

- Ruïne van Brederode vanuit de lucht gefilmd.

- Gemeentelijke Begraafplaats De Biezen.

- Gevelstenen in Santpoort.

- Ter gelegenheid van de 250e editie van de Kortebaandraverij (waarvoor zie verder bij Evenementen) is in 2009 het bronzen beeld De Draver door Hans Eysvogel onthuld. Dit beeld, vervaardigd door Yvonne Piller, is door Stichting Maria van Schuijlenburg aangeboden aan de inwoners van de gemeente Velsen.

- "Dankzij de inzet van velen blijft een groot kunstwerk aan de Bloemendaalsestraatweg in Santpoort-Zuid voor de toekomst behouden. Het kunstwerk is onderdeel van het bouwblok van de vroegere Dekamarkt. De bebouwing is in 2019 gesloopt. Bij de sloop is het kunstwerk zorgvuldig gedemonteerd. Het ruim twintig meter lange kunstwerk is midden jaren zestig gemaakt ter verlevendiging van de winkelplint van de supermarkt. Het is gemaakt door de befaamde monumentale kunstenaar René Albert Karrèr (1927-2013). Karrèr heeft voor het dorp een werk gerealiseerd met een vriendelijke, toegankelijke uitstraling. Het kunstwerk is samengesteld uit verschillende soorten natuursteen waarvan de onderdelen in reliëf verschillen. Daardoor ontstaat er een levendig lijnenspel. Die levendigheid wordt versterkt door de robuuste onvoorspelbare vormen waaruit het werk is samengesteld. Het is een werk met ‘grootse gebaren’ dat met recht monumentaal mag worden genoemd en van verre al zijn werking op de beschouwer heeft. Dit wandreliëf van Karrèr is een zeer geslaagd voorbeeld van naoorlogse monumentale kunst. Het werk heeft vanwege de zeldzaamheidswaarde grote betekenis in het algemeen en een grote kunst- en cultuurhistorische waarde voor de gemeente Velsen in het bijzonder

Met de sloop van de oude behuizing van de Dekamarkt dreigde het werk verloren te gaan. Dankzij de inzet en ondersteuning van de Werkgroep Monumentale Kunst (WMK) van de landelijke erfgoedvereniging Bond Heemschut, de betrokken projectontwikkelaar Dreef Beheer, Foekens Sloopcombinatie, de gemeente Velsen, de ChristenUnie en het CDA in de gemeenteraad van Velsen, de erven van de kunstenaar en een betrokkene vanuit Santpoort-Zuid kon dit kunstwerk worden gered. Tijdens de sloop is het in delen afgenomen. Een nieuwe bestemming voor het kunstwerk is nog niet gevonden. De WMK ontvangt graag op korte termijn reacties van belangstellenden in de gemeente Velsen die een goede plek of bestemming voor dit werk weten. Het kan bijvoorbeeld opgenomen worden in of herplaatst worden tegen de plint van een woningbouwcomplex of bedrijfsgebouw, binnen in een openbaar gebouw geplaatst worden of gebruikt worden als (afscheidings)wand in de openbare ruimte. Voor ideeën inzake herplaatsing van dit kunstwerk kun je contact opnemen met Norman Vervat, e-mail vervat2000@yahoo.com of tel. 06-19816319." (bron: Heemschut, oktober 2019)

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Vereniging Santpoorts Belang is opgericht in 1980 en stelt zich ten doel binnen de woongemeenschap Santpoort-Zuid het onderling contact tussen de inwoners te bevorderen, en in dat kader o.a. ontspannende, creatieve en culturele activiteiten te organiseren.

- Het pand 't Mosterdzaadje aan de Kerkweg 29 (Santpoort-Noord) is een voormalig kerkje uit 1887. In 1982 hebben Pim Reiding en Paula Blom het pand gekocht en het na restauratie bestemd voor concerten en exposities. Tweemaal per week vinden er klassieke concerten plaats en geregeld zijn er exposities.

- "Dorpskerk Dichtbij is een project van de Protestantse Gemeente Santpoort Velserbroek, gericht op vernieuwing. Het wil oog hebben voor de gemeenschap in het dorp en daar actief dan wel faciliterend aanwezig zijn. In dat kader wordt een breed scala aan activiteiten ontwikkeld, zowel in de publieke ruimte (bijv. de Santpoorter Dorpsgesprekken) als wat intiemer in bijvoorbeeld de Soep en Spirit-bijeenkomsten. We ontwikkelen nieuwe activiteiten om als kerk meer zichtbaar en van betekenis te zijn in het dorp, zoals: laagdrempelige diensten, waaronder meezingdiensten, vespers (bijv. Johannes-passion, keltische spiritualiteit, vespers in de 40-dagentijd); dorpsgesprekken in café Bartje Boven; lezingencyclus, bijv. over Chagall; Soep en spirit, gespreksavonden in kleine kring bij mensen thuis aan tafel; Lebjib, gespreksgroep voor 10-13 jarigen; eenmalige symposia over maatschappelijke thema’s zoals zorg en vluchtelingen; ondersteuning van de oprichting van Stichting Hartegoed, t.b.v. mensen die vanuit een hulpvraag behoefte hebben aan alternatieve vormen van geestelijk leven."

- "Stichting Cultuur in de Dorpskerk organiseert in de bijzondere ruimte en ambiance van de Dorpskerk in Santpoort uiteenlopende culturele evenementen. De akoestiek van de kerk is bijzonder geschikt voor vocale en instrumentale recitals, koorzang en andere concerten. Daarnaast is de multifunctioneel in te richten kerkzaal ook geschikt als tentoonstellings- en expositieruimte. De activiteiten van de stichting omvatten o.a. concerten met klassieke en populaire muziek, zoals het jaarlijkse koffieconcert van Harddraverijvereniging Santpoort en Omstreken, als onderdeel van het Santpoortse Dorpsfeest, Russische of Jiddische muziek met verteltheater, literaire avonden met muziek, zangkoren en jeugdorkesten.

Daarnaast organiseert de stichting ook filmavonden, fototentoonstellingen en kunstexposities, zoals de jaarlijkse Kunstlijn. Vanaf 2004 is er jaarlijks in het eerste weekend van november deelgenomen aan de in onze omgeving bekend staande “Haarlemse Kunstlijn”. Veel kunstliefhebbers maken dan een rondje Haarlem en bezoeken naast galerieën en expositieruimten in Haarlem ook een aantal kunstenaars en exposities in Santpoort. Daarbij is de Dorpskerk inmiddels een vaste trekpleister geworden. Het kerkgebouw is uitstekend geschikt voor brede exposities, zoals schilderijen, foto’s, beeldhouwwerken, sieraden en glaswerken."

- "Harddraverij Vereniging Santpoort en Omstreken organiseert elke 1e donderdag van augustus dé Kortebaanwedstrijd van de harddraverij (paardensport, in 2020 voor de 261e keer). Dit is een van de weinige plaatsen in ons land waar nog een kortebaandraverij wordt gehouden. In de smalle hoofdstraat wordt een wedstrijdbaan gemaakt van 300 meter. Als je een leuk uitje in Velsen wil doen of een gokje wagen, dan is dit de dag! Er wordt ook flink gegokt. Doorgaans gaat er rond de € 100.000 om.

Maar de Harddraverij Vereniging doet nog veel meer. Jaarlijks slaagt zij erin om eind juli / begin augustus een hele week feest te organiseren met tientallen evenementen, waar de kortebaandraverij een onderdeel van is. Dat is dus het Dorpsfeest Santpoort. Gedurende 8 dagen (zaterdag t/m zaterdag) organiseert de Harddraverij Vereniging meer dan 40 evenementen, groot en klein, voor allerlei doelgroepen. De Harddraverij Vereniging is er trots op dat alle evenementen gratis toegankelijk zijn. Dit komt grotendeels dankzij de pacht van de kermisexploitanten en de bijdragen van de sponsoren.

De vereniging is ook apetrots op het vernieuwde kermisterrein aan de Hoofdstraat. Tijdens de editie 2017 kon men reeds ervaren dat de verhuizing van alle attracties naar het veld meer ruimte geeft in het winkelgedeelte, waardoor de doorstroom naar de kermis beter is geworden. Bovendien heeft de kermis er een brede hoofdingang bij, naast Tankstation Trovato. En er is ruimte voor grotere attracties. Naast de bekende kramen van Poffertjes, Nougat, Oliebollen, Kamelenrace, Suikerspin, Ballen gooien, Touwtje Trek, Schietsalon, Pusher, American Skeeball, American Whip, Autoscooter, Beach-Jumper, Apollo Jackpot, Holycrane, Draaimolen en Rollo zijn er in 2018 ook nog eens de Mega-Polyp, Break Dance, Speed Booster, Happy Farm Funhouse, Jumbo Carrousel en de Magic Mouse Familieachtbaan!

Op het Ramsis Podium speelt iedere avond een andere live band. Tijdens de feestweek is er ook het Santpoortse Kroeglopertoernooi (schaken, in 2020 voor de 9e keer). En het Rondje Zandhaas (met afstanden van 5 t/m 40 km), dat zijn naam dankt aan Korenmolen De Zandhaas, die sinds 1779 het dorpsgezicht van Santpoort bepaalt. Elk jaar gaan alle afstanden zoveel mogelijk langs de molen, die tijdens de wandeltocht tevens te bezichtigen is. Een ander vast onderdeel is dat de afstanden ook elk jaar langs een karakteristiek gebouw in het dorp worden uitgezet. De medaille van dat jaar wordt gewijd aan dat gebouw."

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op Schaatsbaan Santpoort-Noord.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In april 2019 is station Santpoort Noord als eerste Buitenpoort in Nederland geopend. Buitenpoorten zijn spoorwegstations die direct aan natuur- en recreatiegebieden liggen. Deze stations vormen de toegangspoorten naar de natuur. Het station grenst aan Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Deze Buitenpoort betreft een pilot van een half jaar. In deze periode wordt onderzocht wat de reis van de stad naar het buitenleven en de inrichting van het station en de omgeving aantrekkelijker kan maken. Enquêteurs delen op het station enquêtes uit aan vertrekkende reizigers. Dit moet inzicht geven in de waardering van het stationsgebied en dient als input voor de inrichting van andere Buitenpoorten. Ook kunnen reizigers online feedback geven via de NS-app 'En? Hoe is je reis?'

Van station Santpoort Noord naar Nationaal Park Zuid-Kennemerland is een nieuwe wandelroute ontwikkeld die het station verbindt met de entrees van het Nationaal Park. Ook wordt het stationsgebied voorzien van natuurfotografie op het perron en in de voetgangerstunnels en is er direct buiten het station een informatiepaneel te vinden over bezienswaardigheden en wandel- en fietsroutes in de directe omgeving. Buitenpoorten is een initiatief van NS, provincie Noord-Holland, Metropoolregio Amsterdam, gemeente Velsen, Nationaal Park Zuid-Kennemerland en Natuurmonumenten. Daarnaast wordt samengewerkt met ProRail, Spoorbouwmeester, lokale ondernemers, organisaties en bewoners. (bron: Provincie Noord-Holland, 26-3-2019)

- Speeltuin Santpoort heeft een rijke geschiedenis. Er zijn diverse speeltuinen van diverse pluimage aan voorafgegaan. Zo was het decennialang uit den boze dat RK kindertjes met 'neutrale' kindertjes zouden spelen. Daar kwam maar narigheid van, aldus de pastoor. Vandaar dat er naast de neutrale speeltuin in 1946 ook een RK speeltuin kwam. Voor een uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van de speeltuinen in het dorp zie de link.

- Kringloopwinkel Noppes (Narcissenstraat 6) zorgt voor "een tweede kans voor mens en milieu". In hun missie verwoorden ze dat als volgt: "Noppes is een actieve en assertieve organisatie die grof huisvuil beperkt door hergebruik te stimuleren, met een balans tussen mens, milieu en rendement, in professionele kringloopwinkels, die worden ingezet als middel om het arbeidsvermogen te ontwikkelen van minder kansrijken op de arbeidsmarkt."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Santpoort (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - Stichting Santpoort is opgericht in 1976. Aanleiding was het toenmalige gemeentebeleid t.a.v. de bouw- en saneringsplannen in het dorp. Een aantal verontruste dorpelingen stak de koppen bij elkaar, nadat gebleken was dat adviezen, bedenkingen en protesten tegen de voorgenomen besluiten t.a.v. het woonmilieu bij de gemeente geen gehoor vonden. De stichting heeft ca. 400 donateurs en heeft als doel de waardevolle cultuurhistorische elementen in de bebouwing en het landschap in en rond het dorp te beschermen, en waar mogelijk te herstellen.

Dit uit zich in twee richtingen: de stichting bevordert in brede zin monumentenbeleid van de overheid en particulieren. Dit doet zij door historisch onderzoek en zij rapporteert hierover in verschillende situaties. Zo geeft de stichting jaarlijks 'De Zandpoort', uit dat historisch getinte artikelen bevat. Daarnaast bevordert de stichting het monumentenbeleid van allerlei instanties door actief mee te denken of door bezwaar aan te tekenen in die gevallen waar een monument of cultuurhistorisch element bedreigd wordt. En de stichting zet zich in voor het beschermen en versterken van het landschap en de ruimte in en rond Santpoort. Zij doet dit door nieuwe plannen voor gebouwen in de ruimste zin des woords en voor infrastructurele projecten kritisch te beoordelen en zonodig actie te ondernemen om tot aanpassing van de plannen te komen. Maar ook worden er eigen initiatieven genomen om betere bescherming te creëren door actief mee te denken bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld bestemmingsplannen, beheerplannen e.d.

- Onderwijs: - "Het schoolconcept van de in seizoen 2019-2020 gestarte Schoolwerkplaats in Santpoort is vernieuwend, bestaande uit elementen van de Vrije School, Ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO), Dalton en succesvolle concepten zoals Laterna Magica (Amsterdam), de Wittering (Rosmalen) en de Verwondering (Monnickendam). De hoofdpunten waar wij het verschil in willen maken zijn: onze leerlingen bewegen elke dag; we werken op basis van thema’s, wat betekent dat vakken gecombineerd worden aangeboden; naast onze instroomklas (groep 1) en uitstroomklas (groep 8) hoeft een klas niet te bestaan uit kinderen uit dezelfde leeftijdscategorie. We zijn een reguliere, door de overheid gefinancierde, school. We willen dat een kind op elk gebied op zijn eigen niveau kan werken. Onze uitgangspunten: kind centraal; meesterlijke leerkrachten; ouders als partner; rijke en uitdagende leeromgeving; motiverend onderwijs; educatief partnerschap; open zorgstructuur."

- Sport: - Bij Santpoortse Sportvereniging Dschen Dui kun je terecht voor de sporten Karate, Aiki-Jutsu, Jiu Jitsu, Kiaido, Tai Chi, Pencak Silat, Judo en Yoga.

- Schaakclub Santpoort.

- Duurzaamheid: - Elke 2e zaterdagmiddag van de maand (13.30-16.00 uur) is er Repair Café in 't Brederode Huys in Santpoort. Het doel is duurzaamheid te bevorderen en buurtgenoten gelegenheid te bieden elkaar in een ongedwongen sfeer te ontmoeten. Veel vrijwilligers-reparateurs zitten klaar om te kijken of datgene wat je aanbiedt nog te repareren is, zoals fietsen, sieraden, klokken en horloges, elektrische apparaten, computers, mobiele telefoons. Gooi iets niet zomaar weg, wie weet kan het nog gerepareerd worden. Kom langs en je hebt in ieder geval een gezellige middag. Het kost niets, een donatie mag wel!

Reactie toevoegen