Schoonoord

Plaats
Dorp
Coevorden
Drenthe

Schoonoord

Terug naar boven

Status

- Schoonoord is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Coevorden. T/m 1997 gemeente Sleen.

- Buurdorp De Kiel is als klein dorp voor veel voorzieningen aangewezen op het grotere Schoonoord. Daarom worden ze soms wel gezamelijk als tweelingdorp beschouwd en beschreven. Maar De Kiel is nog wel degelijk een apart dorp met een eigen identiteit, met bijv. nog een eigen Dorpsbelangen, school en dorpshuis.

- Men woont 'op' en dus niet 'in' Schoonoord.

- Onder het dorp Schoonoord valt ook de buurtschap Kibbelveen.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Skonnerd, Schonnerd. Een inwoner van dit dorp is een Skonnerder of Schonnerder.

Oudere vermeldingen
1858 Schoonoord.

Naamsverklaring
Vervener Klijn (zie bij Klijndijk) heeft deze nederzetting gesticht en deze haar naam gegeven. Je kunt de naam in dit geval letterlijk 'vertalen'. Het is evenals bijvoorbeeld Schoonebeek een 'loknaam' die aan de beoogde aantrekkelijkheid van de plaats refereert.(1) Wellicht heeft Klijn zich laten inspireren door de naam van het nabijgelegen dorpje Schoonloo.

Terug naar boven

Ligging

Schoonoord ligt NW van Emmen en Sleen, W van Odoorn, Z van Borger, aan de provincialeweg Sleen-Rolde (N376).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In het stichtingsjaar 1854 woonden er in Schoonoord 30 gezinnen met in totaal 148 personen. Een jaar later waren dat al 65 gezinnen met in totaal 363 personen. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Als we de Groninger krant van 20 januari 1854 mogen geloven, is de stichtingsdag van ons dorp precies bekend: 16 januari 1854. In een artikel gedateerd 17 januari 1854 wordt namelijk gesteld: 'Eerst gisteren werd Schoonoord in het aanzijn geroepen'. Volgens de krant verzamelden enkele heren, timmer- en werklieden, voorzien van wagens met bouwmaterialen, zich midden op het Ellertsveld. Gerekend vanaf het centrum werd het kanaaltraject aangegeven, zodat kon worden begonnen met de bouw van de woningen op een ordentelijke manier. De eerste woning was al spoedig klaar.

Hoewel aanvankelijk helemaal niet duidelijk was dat de neergestreken bewoners zich definitief zouden vestigen, bleek dat in de praktijk wel het geval. Het dorp groeide en groeide en al snel was er een grote behoefte aan een kerk, een school en medische voorzieningen.* De eerste twee werden in 1856 gerealiseerd, al duurde het tot 1866 voordat er een echte (hervormde) kerk werd gebouwd. Een gereformeerde kerk volgde in 1873. Een vaste medicus op het dorp zou pas in de jaren twintig van de 20e eeuw verschijnen. In de tussentijd groeide het dorp: het postkantoor, telefoon, elektriciteit, een tramlijn en auto’s deden hun intrede.

Aanvankelijk was de lay-out van het dorp eenvoudig: een weg en een kanaal kruizen elkaar. De weg ten zuiden van de brug was de weg naar Sleen: de Slenerweg, de weg ten noorden van de weg naar Rolde en heette sinds 1957 Tramstraat. Parallel aan het Oranjekanaal waren vier wegen: de Kerklaan, de Havenstraat, de Brugstraat en de Oude Molenstraat. Rond 1937 ontstond de eerste bescheiden uitbreiding van het dorp aan de weg naar Zweeloo, tegenwoordig bekend als Sportparklaan. Na de oorlog zijn tussen deze woningen en de Brugstraat meerdere straten aangelegd met nieuwe woningen, gebouwd door de woningbouwvereniging. Rond 1966 is aan de noordkant van het dorp een tweede nieuwbouwwijk gebouwd, in het kwadrant Oude Molenstraat en Tramstraat. Schoonoord is een dorp met een bloeiend verenigingsleven: korfbal en voetbal zit de Schoonoorders in het bloed. Ook andere sporten worden beoefend." (bron: Alle Schoonoorders)

* "Landgenoten, 't Is u bekend dat er in Drenthe een nieuw dorp wordt aangelegd, dat den naam Schoonoord draagt. Misschien weet u niet dat daarin reeds 92 kinderen zijn, van 5 tot 12 jaren, die geen schoolonderwijs ontvangen. Evenmin zult gij weten dat deze nederzetting reeds 65 huisgezinnen telt, waarin tezamen 363 zielen, die niet dan op anderhalf uur afstands de openlijke godsdienstuitoefening bijwonen kunnen. Wat moet er van deze 363 zielen worden? Waartoe zullen die kinderen opgroeijen?"

Met deze oproep uit 1855 in de Provinciale Drentsche en Asser Courant probeerden drie predikanten en een aannemer geld in te zamelen voor een school annex kerkgebouw in Schoonoord. Deze werden gerealiseerd in een voorheen leegstaande houten loods. Behalve het school- en kerkgebouwtje bestond het dorp aanvankelijk vooral uit plaggenhutten die zich in een lintbebouwing langs kanaal en weg uitstrekten. De nederzetting groeide snel uit tot een compleet dorp met kerken, scholen, winkels, etc. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de woningbouw flink op gang en heeft het dorp zich aan beide zijden van het Oranjekanaal ontwikkeld tot een kern met een modern zorgcentrum en allerlei maatschappelijke voorzieningen.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Schoonoord, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en literatuur:

- "Stichting Historisch Schoonoord en Omstreken is sinds mei 2016 een officiële stichting en was daarvoor al geruime tijd actief op de (besloten, red.) Facebookgroep 'Historisch Schoonoord'. Wij richten ons op het verzamelen en vastleggen van de geschiedenis van het dorp en omstreken op een zo breed mogelijke manier, door publicaties, lezingen en andere initiatieven. Tevens willen we voorwerpen bewaren die te maken hebben met de geschiedenis van het dorp. We hebben sinds 2015 een groot aantal 'inloopscandagen' gehad in het Ellertsveld en op het openluchtmuseum, waar mensen met hun eigen (liefst oude) foto's en documenten langs kwamen om ze te laten inscannen. Op die manier hebben we inmiddels al meer dan 1000 foto's verzameld. Veel van het ingescande materiaal is te vinden op onze website 'Alle Schoonoorders' (waarvoor zie het hoofdstuk Beeld, red).

Op de inloopscandagen (in februari 2019 was het al voor de 11e keer!, red.) hebben we ook al diverse contacten gelegd met andere inwoners die bezig waren (en zijn) met de historie van het dorp. Onze stichting was mede betrokken bij de opzet van de tentoonstelling 'Alle Schoonoorders' in het openluchtmuseum Ellert en Brammert. We publiceren vier maal per jaar (voorlopig alleen digitaal) een kwartaalblad onder de naam 'Aold Skonnerd' voor onze donateurs. Secretariaat: Borgerzijtak 17, 7874 TB Odoornerveen, e-mail foto@alleschoonoorders.nl. Steun de stichting door begunstiger te worden door overmaking van een minimum bijdrage van €10,- per jaar op rekeningnummer NL71 RABO 0310129699 t.n.v. Stichting Historisch Schoonoord en Omstreken. Wel graag woon- en e-mail adres vermelden i.v.m. toezending nieuwsbrief e.d." Daarnaast zou de site 'Historisch Schoonoord' in ontwikkeling zijn, "die uit moet groeien tot een website waar al onze activiteiten op kunnen worden geplaatst", maar anno begin 2020 is deze nog maagdelijk leeg...

- Ook de al langer bestaande Historische Vereniging 't Ellertsveld (p/a dhr. A. Gerbers, Slenerweg 88, 7848 AK Schoonoord, tel. 0591-381491, e-mail gerbers@inn.nl) houdt zich bezig met het bestuderen van de geschiedenis van dit dorp.

- Het boek 'Kroniek van Schoonoord' (uitg. Historische Vereniging 't Ellertsveld) omvat informatie over de periode 1854-1954 en is verschenen ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van het dorp in 2004.

- Enkele artikelen over het verleden van Schoonoord plus een aantal mooie oude, kenmerkende foto's en ansichtkaarten m.b.t. het dorp in vroeger tijden, op de dorpssite.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schoonoord heeft 4 rijksmonumenten.

- Hervormde (PKN) kerk (Kerklaan 15). De huidige hervormde kerk aan de Kerklaan 15 was de opvolger van de 'loods-kerk' en is gebouwd in 1866. De hervormde kerk en de gereformeerde kerk zijn gefuseerd tot PKN-gemeente. Op termijn zal een van beide panden worden afgestoten en hopelijk een alternatieve herbestemming krijgen.

- Gereformeerde (PKN) kerk De Wijngaard (Kerklaan 35).

- De Molen van Schoonoord (Tramstraat 22) is het restant van een stellingmolen.

- Hunebed De Papeloze Kerk.

- Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van Schoonoord in 1954 zijn een aantal plaggenhutten en veenhuisjes nagebouwd op een stuk heideveld. Dit is uitgegroeid tot Openluchtmuseum Ellert en Brammert. Het dorp is bekend van de sage van de reuzen Ellert en Brammert. In openluchtmuseum Ellert en Brammert kun je beleven hoe de mensen in de streek rondom Schoonoord een eeuw geleden woonden en leefden. De plaggenhut neemt daarbij een centrale plaats in. In het museum vind je verder een Saksische boerderij, een schaapskooi, een tolhuis, een nagebootst hunnebed, een schooltje, een keiklopperij, smederij, houtzagerij, een veenderij, een miniatuuur kalkoven en een gevangenis. De oude dorpsherberg dient als restaurant. In de kinderboerderij is een kippenverblijf opgenomen met Drentse hoenders van verschillende kleurslagen, zoals die vroeger overal in Drenthe op de boerenerven voorkwamen.

In de expositieruimte zijn geologische verzamelingen van mineralen, ertsen, gesteenten en fossielen ondergebracht. In een schuur liggen andere herinneringen uit het verleden: een oude bomenzaag, een collectie turf- en kolenkachels, een kapperszaak, schoenmakerij, een verzameling landbouwgereedschappen- en wertuigen en weegtoestellen. De reuzen Ellert en Brammert staan als blikvangers bij de ingang van het museum. In de holwoning van de beide rovers wordt de legende gedeeltelijk driedimensionaal uitgebeeld.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Stichting Dorpsactiviteiten Schoonoord (in de volksmond bekend als DAS) is een groep ondernemende jongeren die samen als doel hebben het dorp leefbaar te houden en op de kaart te zetten. Met veel plezier organiseren zij door het jaar heen verschillende activiteiten voor jong en ouder, zoals een spooktocht, een zomerweekend, een oktoberfest en vele andere leuke evenementen.

Terug naar boven

Beeld

- 'Het gebeurde in Schoonoord' is een Facebookpagina, bedoeld voor iedereen die foto's of andere informatie over het dorp wil plaatsen en bekijken. Foto's van lang geleden zijn welkom, maar ook van 'gisteravond'. Want ook wat gisteren is gebeurd, is al geschiedenis!

- Op de website 'Alle Schoonoorders' zijn heel veel oude foto’s van personen en gebouwen uit het dorp en omgeving te vinden. Dit is het resultaat van verschillende scandagen die Stichting Historisch Schoonoord sinds 2015 heeft georganiseerd. "Deze website is voor (oud-) inwoners van ons dorp en de buurkernen De Kiel, Kibbelveen, Wezuperbrug, Odoornerveen, Voshaar, Zweelerveld en andere voormalige plaatsen in de buurt zoals Ellertsveld en De Voshaar, die op ons dorp zijn gericht. Drie oud-Schoonoorders te weten Henk Timmer, Jaap Hekkema en Cor de Graaf hebben de handen ineen geslagen en willen door middel van deze site per straat (oude) foto’s van huizen publiceren. Datzelfde geldt natuurlijk ook voor de families. Alle afbeeldingen met betrekking tot gebouwen en personen zijn welkom. Op Facebook beheert Jaap de pagina 'Historisch Schoonoord'. Veel (oud-) Schoonoorders zijn daar inmiddels lid van, maar Facebook heeft als nadeel dat systematisch zoeken niet mogelijk is.

Hoe komen we aan de foto’s? Uit verschillende verzamelingen zijn in de afgelopen jaren al afbeeldingen van Schoonoord en omgeving op Facebook geplaatst. Veel afbeeldingen betreffen ansichtkaarten die sinds 1904 van het dorp zijn uitgegeven. Maar de meeste families hebben wel een aantal oude foto's van voorouders of van de huizen waar die voorouders woonden. Soms hangen de foto's aan de muur en worden ze gekoesterd, soms liggen ze in kasten of op zolders. Vooral in die laatste situatie is de kans groot dat ze verloren gaan als niemand meer weet wie op de foto staat of waar woning stond. Dat is jammer, omdat anderen wellicht wél weten wie de afgebeelde personen zijn of welke gebouwen staan afgebeeld. Het gaat ons niet in de eerste plaats om het bezit van de oude foto’s. Het gaat meer om de afbeelding op zich. Daarom hebben we sinds 2015 diverse scandagen georganiseerd, waar we door mensen meegebrachte foto's direct hebben gedigitaliseerd. Tevens hebben we zoveel mogelijk gegevens over de foto's genoteerd. De originelen zijn direct aan de eigenaren teruggegeven. De afbeeldingen worden bewerkt en - voor zover de eigenaren toestemming hebben gegeven - uiteindelijk op de site gepubliceerd."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schoonoord (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Schoonoord. - Nog een site over dit dorp, opgezet en onderhouden door Joop en Wilrike van Kleef.

- Onderwijs: - Basisschool De Slagkrooie.

- Muziek: - Schoonoords Volkslied.

Reactie toevoegen