Slijkenburg

Plaats
Dorp
Weststellingwerf
Stellingwerven
Fryslân

Slijkenburg

Terug naar boven

Status

- Slijkenburg is een dorp* in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Weststellingwerf, en daarbinnen gelegen in het streekje de Westhoek.

* Pas in 1987 is deze nederzetting erkend als dorp (met eigen postcode, 8489).

- Vroeger was er O van Slijkenburg de buurtschap Blauwhof. De boerderij Blauwhof op die plek herinnert daar nog aan.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Slikenboarch.

Oudere vermeldingen
1398 gebouw: Slickenborg, 1573 Slijkenburg.

Naamsverklaring
Samenstelling van slijk 'doorweekte, inzonderheid klei- of veenachtige grond, aangeslibde grond' en burg 'statig huis'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Slijkenburg ligt aan de rivier de Linde en ligt verder ZO van de dorpen Bantega en Oosterzee en het Tjeukemeer, ZZO van de dorpen Echtenerbrug en Delfstrahuizen, Z van het dorp Langelille, ZW van de dorpen Scherpenzeel, Munnekeburen, Nijetrijne, Oldetrijne, Oldelamer en Wolvega, WZW van de dorpen Spanga en Oldemarkt, W van het dorp Ossenzijl, NW van de dorpen Kalenberg en Blankenham en de stad Blokzijl, NNW van de dorpen Kuinre, Luttelgeest en Marknesse, NO van het dorp Bant en de stad Emmeloord, O van de A6 en het dorp Rutten en OZO van het dorp Lemmer.

Het is het zuidelijkst gelegen dorp van de provincie Fryslân. Het dorp ligt op de provinciegrens met Overijssel. Een huis dat op het eerste gezicht bij dit dorp hoort ligt in Overijssel en valt qua adressering onder Kuinre. Het is daarmee formeel de noordelijkste woning op dat punt van Kuinre, maar omdat het dicht tegen het dorp Slijkenburg aan ligt wordt het daar in de praktijk soms toe gerekend.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp Slijkenburg 10 huizen met 68 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 15 huizen met ca. 35 inwoners, en is daarmee het kleinste dorp van de gemeente Weststellingwerf.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bij de vroegere ophaalbrug, formeel op grondgebied van Kuinre, is een tijdlang tol geheven. De ophaalbrug is in de loop van de 20e eeuw vervangen door een vaste brug. In 1580 is in de monding van de Linde de Slijkenburgerzijl gebouwd. Tot de bouw in 1702 van de Schoterzijl was het voor Fryslân de belangrijkste uitwateringssluis op de Zuiderzee. Daarna is die functie van de Slijkenburgerzijl vervallen. In 1672 is in Slijkenburg een schans van de Friese waterlinie gebouwd die het gehele dorp omsloot. Deze schans diende ter verdediging van de zuidwestelijke aanvoerroute van Fryslân richting Leeuwarden, tegen de oprukkende troepen van de Bisschop van Münster.

School en schoolfonds
In 1511 is in Westerlauwers Friesland de floreenbelasting, een grondbelasting, ingevoerd. De belasting werd van de huurwaarde van de grond geheven, die werd uitgedrukt in florijnen of goudguldens. Deze belasting is officieel in 1806 afgeschaft, maar verviel pas volledig toen in 1833 de grondbelasting werd ingevoerd, die op het kadaster werd gebaseerd. In 1511 is ook het Schoolfonds Slijkenburg opgericht. Boeren rond dit dorp en buurdorp Spanga, zogeheten floreenplichtigen, droegen belasting af, die in een fonds kwam voor onderwijs in de streek. Dat betrof alleen de boeren van hoger gelegen percelen, de rijke boeren. Op de veengrond was armoede. Maar die mensen moesten ook onderwijs krijgen. Vandaar dat fonds. Het dorp was toendertijd de toegangspoort tot het zuiden, waar al langer onderwijs door vooral de kerk werd bekostigd.

Van de floreenbelasting kreeg Slijkenburg een school. Er werden leraren aangesteld. En ook het hout van de kachel van de school werd ervan betaald. De school heeft in 1934 de deuren gesloten omdat er te weinig leerlingen meer waren. De kinderen uit het dorp gaan sindsdien naar school in het Overijsselse buurdorp Kuinre. Het schoolgebouw bestaat nog. Het vorige schoolgebouw, uit 1808, is in 2018 afgebroken.

Bijzonder is dat Schoolfonds Slijkenburg ondanks de invoering van nieuwe belastingstelsels en de leerplicht, waardoor het zijn nut eigenlijk al lang heeft verloren, vandaag de dag nog altijd bestaat. Het fonds wordt tegenwoordig gevoed door rente en door de opbrengst van ruim drie hectare land die wordt verpacht. Dat levert jaarlijks ongeveer 1600 euro op. De twee perceeltjes zijn naar het schijnt in de Napoleontische tijd door twee vrouwen aan het fonds nagelaten. In de omgeving staan de percelen bekend als het Schoolkampje en Schoolakker. Het geld wordt tegenwoordig uitgegeven aan de verenigingen en overgebleven scholen in de Grote Veenpolder. Aanvragen voor de jeugd gaan voor. Zo kreeg de basisschool in Munnekeburen in 2019 nog 700 euro voor een kas. Ook de accordeonvereniging kon weer op een bijdrage rekenen. Ook aan de avondvierdaagse, Sinterklaas en aan een nieuwe klok voor de klokkenstoel van Spanga is in het verleden geld gegeven. En dankzij de steun van het fonds had Slijkenburg eerder dan omliggende dorpen elektriciteit.

In de jaren zeventig legde de gemeente Weststellingwerf, waarvan volgens de traditie de burgemeester en gemeentesecretaris vandaag de dag nog de voorzitter en secretaris zijn van het bestuur, de vraag voor of Schoolfonds Slijkenburg nog wel in stand gehouden moest worden. De wethouder vroeg zich af of het nog zin had, maar de floreenplichtigen zeiden in meerderheid: het fonds mag niet verdwijnen. Er is al zoveel tastbare geschiedenis van de Grote Veenpolder verdwenen, dat men dit stukje cultuurhistorie, dat vroeger van groot praktisch belang is geweest, zoals hiervoor beschreven, toch graag in ere wilde houden. En dat vinden ze nog altijd. Enige verjonging van het bestuur is wel welkom, stellen de broers en bestuursleden Henk en Jette Donker. Veel tijd kost het niet; nauwelijks meer dan een dag per jaar. Jette, anno 2019 72 jaar, stopt er in 2020 mee en een ander bestuurslid moet stoppen omdat hij naar elders - buiten de Grote Veenpolder - verhuist. De historie die met het fonds is verbonden moet behouden blijven, vinden de bestuursleden. "Het is ook belangrijk dat de jeugd weet hoe alles hier is ontstaan. Het zou mooi zijn als wat jongere mensen over de drempel stappen. Het hoeft geen grote club te zijn. Een paar die de schouders er onder zetten. Het mag niet doodbloeden", aldus bestuurslid Henk Donker.

- Voor nadere informatie over de geschiedenis van dit dorp zie de pagina Geschiedenis van Slijkenburg.

- En hier kun je uitvoerige herinneringen lezen van Trijntje van der Lende aan haar tijd in Slijkenburg, in de jaren dertig van de 20e eeuw, met veel interessante informatie over inwoners, lokale instanties en beroepen in vroeger tijden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Voormalige lagere school.

- Windmotor Slijkenburg? (de link die wij hier vroeger van hadden, werkt niet meer. Vooralsnog kunnen wij hier geen nadere gegevens meer over vinden).

Reactie toevoegen