Sluis (Ameide)

Plaats
Buurtschap
Vijfheerenlanden
Alblasserwaard
Utrecht

Sluis (5).JPG

Sluis is een buurtschap in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek Alblasserwaard, gemeente Vijfheerenlanden. T/m 1985 gemeente Ameide. In 1986 over naar gemeente Zederik, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

Sluis is een buurtschap in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek Alblasserwaard, gemeente Vijfheerenlanden. T/m 1985 gemeente Ameide. In 1986 over naar gemeente Zederik, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

sluis_ameide_collage.jpg

Sluis, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Sluis, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Sluis.JPG

In het 'centrum' van Sluis, niet ver van Ameide

In het 'centrum' van Sluis, niet ver van Ameide

Sluis (4).JPG

Daglonershuisje in Sluis, kan het nog worden opgeknapt? Dat zou mooi zijn.

Daglonershuisje in Sluis, kan het nog worden opgeknapt? Dat zou mooi zijn.

sluis_ameide_zouweboezem_welkombord_kopie.jpg

De Zouweboezem, N van Meerkerk, is een beschermd natuurgebied waar je niet zomaar kriskras doorheen kunt lopen, maar er zijn toch genoeg wandelpaden waarvanaf je het gebied goed kunt bekijken. En dat kunnen we je aanbevelen, want het is een paradijsje.

De Zouweboezem, N van Meerkerk, is een beschermd natuurgebied waar je niet zomaar kriskras doorheen kunt lopen, maar er zijn toch genoeg wandelpaden waarvanaf je het gebied goed kunt bekijken. En dat kunnen we je aanbevelen, want het is een paradijsje.

sluis_ameide_zouwe_plas_dras_kijkscherm_kopie.jpg

Natuurgebied Zouweboezem, ZO van buurtschap Sluis bij Ameide. Dit zie je door het kijkscherm: het plas-drasgebied van de Zouwe. Zo kun je de vogels begluren zonder ze te storen. Handig toch?

Natuurgebied Zouweboezem, ZO van buurtschap Sluis bij Ameide. Dit zie je door het kijkscherm: het plas-drasgebied van de Zouwe. Zo kun je de vogels begluren zonder ze te storen. Handig toch?

sluis_ameide_zouweboezem_overstekende_vogel_kopie.jpg

In natuurgebied Zouweboezem heb je geen last van overstekend verkeer. Alleen steken er wel regelmatig vogels over...

In natuurgebied Zouweboezem heb je geen last van overstekend verkeer. Alleen steken er wel regelmatig vogels over...

sluis_ameide_zouweboezem_pramen_rietsnijders_kopie.jpg

Natuurgebied Zouweboezem, de pramen van de rietsnijders, die zo te zien zojuist hun werk hebben gedaan en even aan het pauzeren zijn.

Natuurgebied Zouweboezem, de pramen van de rietsnijders, die zo te zien zojuist hun werk hebben gedaan en even aan het pauzeren zijn.

sluis_ameide_zouweboezem_faunapassage_kopie.jpg

Tegenwoordig doorsnijdt de A27 de Oude Zederik. Gelukkig is er een zogeheten duiker aangelegd onder de A27 die beide delen met elkaar verbindt. En: niet alleen waterdieren kunnen zich zo verplaatsen, maar ook landdieren, over de oeverstrook in de duiker.

Tegenwoordig doorsnijdt de A27 de Oude Zederik. Gelukkig is er een zogeheten duiker aangelegd onder de A27 die beide delen met elkaar verbindt. En: niet alleen waterdieren kunnen zich zo verplaatsen, maar ook landdieren, over de oeverstrook in de duiker.

sluis_ameide_vogels_oude_zederik_1.jpg

Rond de Oude Zederik/Zouweboezem kun je heel veel bijzondere vogelsoorten waarnemen. In de tekst worden ze vermeld en op de fotocollage zie je enkele ervan. (© Jan Dijkstra, Houten)

Rond de Oude Zederik/Zouweboezem kun je heel veel bijzondere vogelsoorten waarnemen. In de tekst worden ze vermeld en op de fotocollage zie je enkele ervan. (© Jan Dijkstra, Houten)

Sluis (Ameide)

Terug naar boven

Status

- Sluis is een buurtschap in de provincie Utrecht (t/m 2018 provincie Zuid-Holland), in de streek Alblasserwaard, gemeente Vijfheerenlanden. T/m 1985 gemeente Ameide. In 1986 over naar gemeente Zederik, in 2019 over naar gemeente Vijfheerenlanden.

- De buurtschap Sluis valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Ameide.

- Buurtschap Sluis heeft een 'bebouwde kom' en heet daarom blauwe plaatsnaamborden (komborden), met 30-km-zone.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De buurtschap Sluis ontleent haar naam aan de hier gelegen sluizen, waardoor de Vijfheerenlanden via de Zederik op de Lek uitwaterden.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Sluis rond de gelijknamige weg en rond het, vanuit Ameide gezien, begin van de Zouwendijk, O van het dorp Ameide, op de grens van de streek Alblasserwaard in het W en de streek Vijfheerenlanden in het O, en grenst in het N aan de Lek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap Sluis niet apart vermeld. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 30 huizen met ca. 80 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Voormolens
Door verhoging van de waterstanden in de Lek is men in 1566 genoodzaakt bij Sluis een getrapte bemaling - een zogeheten voorgemaal - te stichten. De vijf Heren van de Vijfheerenlanden besluiten om in de uiterwaard alhier van Hendrik van Brederode voor f 800,00 4 morgen land te kopen, die met een kade te omkragen en voor het opmalen van het water 6 voormolens te stichten.

Bolwerk en de Fransen in 1672
In 1672 hebben de Staatsen hier een 'bolwerk' opgeworpen, ter verdediging tegen de Fransen, die in dat jaar in ons hele land nogal hebben huisgehouden, zo ook in deze omgeving. Hier kun je lezen hoe de Fransen in 1672 Ameide en Sluis hebben geplunderd en in brand gestoken.

Sluismolen / Molen van Bor
De Sluismolen / Molen van Bor (windmolen, korenmolen) uit 1715 is in 1913 onttakeld. In 1972 is het restant afgebrand.

Zie verder de uitvoerige informatie over de geschiedenis van buurtschap Sluis o.a. betreffende het molencomplex, de schans en het stoomgemaal, op de site van Stichting Sluiserwaard.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Door de buurtschap Sluis loopt een karakteristieke S-bocht en de huizen staan wel erg dicht op de weg. Voor dijkverzwaring leek geen plaats te zijn, toch moest het gebeuren. Aanvankelijk leek de sloop van de huizen een goede optie. Maar de uitdaging om een enorme zware keermuur in de bestaande dijk te plaatsen was ook aantrekkelijk. Deze 5 meter hoge muur moest weer geplaatst op een enorme betonnen plaat van 6 meter doorsnede en 1,5 meter dik, 5 meter onder het dijkniveau. Onder deze te bouwen plaat - en de dijk - bevond zich echter een laag van 20 meter veen en daaronder dan weer zand. Om te zorgen dat dit veen niet langzaam verpletterd zou worden onder de betonmassa, werden eerst enorme stalen buizen door het veen in het zand eronder gedrild. De betonnen plaat werd dan op en om de top van de buizen geplaatst. Om met deze klus te beginnen moest eerst een damwand worden geplaatst, waarna de achterzijde (de helft van de dijk) tot 5 meter diep zou worden afgegraven.

Geen dijk zonder verrassingen... Wat bleek ? Op deze plek zat nog een sluis, diep verborgen in de dijk, en niet een maar wel drie. GeoDelft had die over het hoofd gezien. Daar kun je met die damwandplaten niet doorheen, want dat zijn stevige constructies. Op foto's is dan ook een golfpatroon te zien, onder iedere top zit een harde sluis. Er zijn al wat toppen uit de platen gezaagd. Netjes allemaal horizontaal afzagen was de enige optie. De wand werd er niet sterker op. De voorgevel van het dijkbewakingsgebouw op huisnr. 16 zakte 20 mm, maar goed nu stond de voorgevel weer recht. Dit vondt plaats op 12-6-2002. De achtergevel volgde de voorgevel maar gedeeltelijk. Er onstond daardoor een verassende scheur van ongeveer 3 cm breed in de zijgevel. Geen probleem, want met M20 tapeinden door de gevels en bevestigd aan blokken, intern verbonden door spanwartels zijn de gevels weer naar elkaar toegedraaid." (bron: Stichting Sluiserwaard)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Sluis heeft 1 rijksmonument: het kooikershuisje met rieten zadeldak uit 1e helft 19e eeuw op Zouwendijk 15.

- De buurtschap heeft 2 gemeentelijke monumenten, zijnde de 17e-eeuwse boerderij op Zouwendijk 1, en de woning uit 1700 op Sluis 4.

- Als gevolg van de aanleg van het Merwedekanaal (in 1881 ontstaan uit het vergraven Zederikkanaal) werd aan het noordwestelijke uiteinde van de oude Zederik, 50 m ten noorden van de aansluiting van de Zouwedijk aan de Lekdijk, in de jaren 1890-1893 van rijkswege een 'stoomwatermolen' gebouwd met machinistenwoningen. Twee stoomketels (en een reserve) en -machines moesten het met twee pompen uitgeruste centrifugaalpompgemaal aandrijven. De stoommachines hadden ieder een vermogen van 46 pk. Het gemaal 'Boezem van de Zederik' was aanvankelijk bedoeld om het overtollige schutwater van de sluis bij Vianen in het nieuwe Merwedekanaal weer op de Lek uit te slaan. Dit gebeurde door middel van persbuizen door de dijk en langs het dijkbewakingshuis, naar een kolk die uitmondde in de Lek. Van die kolk zijn nog resten bewaard gebleven. Later hield het Rijksstoomgemaal te Sluis/ Ameide, samen met het gemaal aan de Arkelse Dam de boezem van Zederik op het gewenste peil.

In 1945 is de functie van het gemaal opgeheven. Op 31 oktober van dat jaar is nameijk het Mr. Dr. Kolffgemaal bij Hardinxveld in gebruik genomen, dat het peil van de Linge en de Zederikboezem beheerst en uitslaat op de Merwede. Van het ensemble van het gemaal Boezem van de Zederik resteren alleen nog het hoofdgebouw (Sluis 19) en de machinistenwoningen. De machinerie is verdwenen. De kolenloods en de bijbehorende schoorsteen zijn in 1952 gesloopt. Het machine- en ketelgebouw is een uit baksteen opgetrokken gebouw op rechthoekige plattegrond tussen tuitgevels, waarvan het bovendeel is vernieuwd. Bij dit gebouw is een boogvormige kap van gegolfd gegalvaniseerd ijzer toegepast. In de gevels zitten getoogde ijzeren vensters en deuren met sierlijke bakstenen omlijsting. Het gebouw is nu in gebruik als opslagruimte en werkplaats. De naastgelegen dienst- of machinistenwoning (huisnr. 15) is ingrijpend gemoderniseerd. Het tegenovergelegen dijkbewakingshuis was nog tot 1958 in gebruik door het Dijkcollege van het Hoogheemraadschap van de Vijfherenlanden.

- Op de driesprong in buurtschap Sluis staat een monument, zijnde 3 brokstukken van de 3 respectievelijke sluizen die hier hebben gelegen. Voorheen verkeerde het in vervallen staat. Gelukkig is het recentelijk gerenoveerd. Dat geldt ook voor het naastgelegen, vernieuwde informatiepaneel. Er staat ook een luisterpaal, waar je door op een knop te drukken een verhaal kunt beluisteren over de bijzonderheden van dit gebied.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Purperreigerroute (10,5 km) is een ongemarkeerde wandelroute langs de Zouweboezem. Via de link kun je de folder met de routebeschrijving en wat er onderweg allemaal te zien is, inzien en evt. uitprinten om onderweg mee te nemen.

- Het gebied rond het riviertje de Oude Zederik (lokaal Zirk genoemd), ZO van de buurtschap Sluis bij Ameide, gelegen tussen deze buurtschap en Meerkerk, is rijk aan natuurschoon. De Oude Zederik of Zouweboezem is in 1370-1373 gegraven als opvang voor het overtollige water uit de polders in de Vijfheerenlanden. In het gebied wordt de griend- en rietteeltcultuur tegenwoordig op beperkte schaal uitgevoerd. Op deze wijze worden zowel de natuur- als cultuurhistorische waarden in stand gehouden.

In natuurgebied Zouweboezem komen in de zomermaanden o.a. de volgende bijzondere soorten broedvogels voor: purperreiger, bruine kiekendief, grauwe gans, kolgans, nijlgans, canadese gans, zwarte stern, waterral, blauwborst, rietzanger, snor en roerdomp. En incidenteel dodaars, zomertaling, porseleinhoen, watersnip en baardman. In de wintermaanden verblijven er de blauwe kiekendief en waterpieper. Opvallende soorten die bijna het hele jaar aanwezig zijn en de Zouweboezem als slaapplaats gebruiken zijn de spreeuwen, waarvan het aantal kan oplopen tot ca. 100.000 exemplaren. Bij de planten zijn het de volgende bijzondere meestal geel gekleurde soorten: de Oude en Nieuwe Zederik bedekkende witte waterlelie, gele plomp, op een enkele plaats de watergentiaan en in de volksmond geheten gandelsloten het groot blaasjeskruid, en in het rietland: gewone dotterbloem, gele lis, grote boterbloem, groot springzaad en moeraskruiskruid. Maar de mooiste planten zijn de wit gekleurde waterviolier, waterdrieblad en waterscheerling.

De Zouweboezem is goed te overzien vanaf de Zederikkade en de Zouwendijk. Ook is er een vogelkijkscherm geplaatst, dat te bereiken is vanaf de Zederikkade, via een 240 meter lang vlonderpad dwars door het bloemrijke rietland met een brug over de Nieuwe Zederik. Door het vogelkijkscherm heb je een goed zicht op een afgegraven graslandpolder ‘De Boezem’, een in 1994 uitgevoerd natuurontwikkelingsproject. In het rietland langs het in 2000 gerealiseerde vlonderpad, en in het mattenbies - grote lisdoddenmoeras met open water van ‘De Boezem’, heb je goed zicht op de vele vogelsoorten die in de Zouweboezem, eendenkooien en de rivier de Lek voorkomen. Ook vanaf het vlonderpad kun je goed de vogels observeren.

- De A27 snijdt de Zouweboezem in tweeën. Om te voorkomen dat de snelweg voor vogels een onneembare barrière is, heeft het Zuid-Hollands Landschap in de jaren tachtig elzen in de versleten grienden geplant. Vogels als de purperreiger en de roerdomp worden hierdoor gedwongen hoog over de bomen en dus ook over de weg heen te vliegen. Dit voorkomt verkeersslachtoffers.

- Natura 2000-gebied Zouweboezem bij buurtschap Sluis bestaat uit de Zouweboezem met open water, rietlanden en natte bosschages en de Polder Achthoven met extensieve graslanden, een dichte slotenstructuur en bospercelen. Het huidige boezemgebied is ontstaan door ruim zes eeuwen aan menselijke ingrepen, als essentieel onderdeel van het lokale watersysteem. De Provincie Utrecht heeft in 2019 het Beheerplan Natura 2000-gebied Zouweboezem opgesteld. In het plan staat welke maatregelen worden genomen om de bijzondere natuurwaarden van Zouweboezem te beschermen. Ook staat er in welke activiteiten er in en rond het gebied mogen plaatsvinden. De provincie vindt het belangrijk om de Zouweboezem te beschermen omdat er veel vogels leven, zoals de purperreiger, porseleinhoen, zwarte stern en krakeend. Ook is er een grote oppervlakte zeldzaam blauwgrasland. Dit is een belangrijk gebied voor broedvogels en drijvende waterplanten. Watervogels maken vooral gebruik van de beschutte open-water gebieden. De rietlanden worden onder andere gebruikt als slaapplaats door verschillende trekvogels.

De provincie Zuid-Holland heeft het beheerplan opgesteld in overleg met de Adviesgroep Zouweboezem. Deze bestaat uit direct betrokkenen, zoals beheerders, gebruikers, omwonenden, gemeenten, natuurorganisaties en waterschappen. Het beheerplan heeft een doorlooptijd van zes jaar. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben dit beheerplan definitief vastgesteld. Door een provinciale herindeling is de provincie Utrecht vanaf 1 januari 2019 bevoegd gezag voor dit beheerplan. Door de vorming van de gemeente Vijfheerenlanden kreeg de provincie Utrecht er in 2019 diverse natuurgebieden bij. Naast Zouweboezem liggen nu ook de gebieden Uiterwaarden Lek en Linge gebied en Diefdijk Zuid in de provincie Utrecht. (bron: Provincie Utrecht, april 2019)

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's m.b.t. de buurtschap Sluis.

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisaties: - Stichting Sluiserwaard beheert het buitengebied van de buurtschap Sluis. Doel is behoud van de rijke landschappelijke waarde, natuur, cultuur en historisch erfgoed. Vereniging de Vriendenkring ondersteunt Stichting Sluiserwaard actief en is er voor iedereen die het buitengebied een warm hart toedraagt en belang hecht aan behoud van natuur en landschapsschoon en de cultuurhistorische waarden. Lidmaatschap (gratis!) geeft toegang tot vele activiteiten zoals kamperen, fietsen, wandelen, kanoën, maaltijd aan de rivier op een vuur bereiden of gewoon vrienden maken in de kring.

- De in 2015 opgerichte Buurtvereniging Zouweboezem maakt zich sterk voor een duurzaam peil, en bescherming van cultureel erfgoed, landschap en biodiversiteit in de Zouweboezem bij buurtschap Sluis.

Reacties

(2)

U schrijft onder Landschap, natuur en recreatie: "- Rondom Sluis liggen verschillende kansen om het recreatieve potentieel van het gebied beter te benutten en te verbinden. Binnen de 'Gebiedsopgave Sluis - Ameide. Inspiratiedocument voor het verbinden van ruimtelijke en waterveiligheidsopgaven' (2016) is vooral gekeken naar potenties binnen het gebied. Dit is zeker nog geen concreet plan waarbij alle stakeholders en grondeigenaren zijn betrokken. Deze visie is dan ook vooral bedoeld om te inspireren en om kansen te identificeren."

Wat er in dit document staat dat zijn geen kansen, maar regelrechte bedreigingen van het kwetsbare gebied. Als opstellers hun licht opgestoken hadden bij de bewoners, hadden ze niet zulke domme meekoppelkansen geformuleerd.

Namens Buurtverening Zouweboezem

Dank voor uw reactie. Wat de omwonenden betreft geen goed plan dus. Inmiddels zijn we ook alweer vier jaar verder, dus zijn er inmiddels vast alweer actuelere ontwikkelingen geweest. Ik heb het rapport met de toelichtingen daarom verwijderd als zijnde verouderd. Ik hou wel in de gaten wat er daadwerkelijk gerealiseerd wordt en zal daar dan verslag van doen.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen