Spijk (Liemers)

Plaats
Dorp
Zevenaar
Liemers
Gelderland

spijk_de_rijn_komt_bij_spijk_nederland_binnen.jpg

De Rijn komt bij Spijk Nederland binnen, en niet bij Lobith (wat we op school altijd geleerd hebben), Tolkamer of Millingen aan de Rijn. Kijk maar op dit Spijkse tegeltje, daar staat het, dus is het zo. Hoe dat zit, kun je lezen onder het kopje Ligging.

De Rijn komt bij Spijk Nederland binnen, en niet bij Lobith (wat we op school altijd geleerd hebben), Tolkamer of Millingen aan de Rijn. Kijk maar op dit Spijkse tegeltje, daar staat het, dus is het zo. Hoe dat zit, kun je lezen onder het kopje Ligging.

Spijk (Liemers)

Terug naar boven

Status

Spijk is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Liemers, gemeente Zevenaar. T/m 1984 gemeente Herwen en Aerdt. In 1985 over naar gemeente Rijnwaarden, in 2018 over naar gemeente Zevenaar.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
908 kopie 10e eeuw Herispich, 1654 Het Spijk.

Naamsverklaring
Het Oudnederlandse spich = spijk 'in water uitstekend stuk land, landtong', in de oudste vermelding met heri 'heer, leger'.(1)

Terug naar boven

Ligging

- Spijk ligt ZO van Lobith aan de rivier de Rijn en grenst in het N, O en Z aan Duitsland.

- Meestal lopen grenzen tussen kernen en landen midden door een weg (of waterloop). Bijzonder is hier dat de verticaal lopende weg O van de dorpskern geheel Duits grondgebied is. De weg heet Spyker Weg. De huizen aan de Nederlandse kant, de W kant dus, liggen aan de Oude Kleefsepostweg (die fysiek dus niet bestaat). Het is daarmee, voor zover ons bekend, de enige plek waar Nederlandse burgers aan een Duitse straat wonen*. De weg heeft aan de Duitse kant een even nummering en aan de Nederlandse kant een oneven nummering. Je zou overigens verwachten dat de huizen aan de Nederlandse kant aan de Spijkerweg zouden liggen. Er is wel een Spijkerweg, maar die begint halverwege de Spyker Weg/Oude Kleefsepostweg en loopt vervolgens W om de dorpskern van Spijk heen.
* Iets soortgelijks, maar dan net andersom, doet zich voor bij het dorp Dinxperlo.

- Wij leerden op school dat de Rijn bij Lobith Nederland binnenkomt, maar zoals je op de plattegrond kunt zien, komt deze bij Spijk ons land binnen. Om het nog ingewikkelder te maken: ook inwoners van Millingen aan de Rijn zeggen dat de Rijn bij hen het land binnenkomt. Dat klopt in die zin dat de rivier daar voor het eerst helemáál Nederland binnenkomt. Tussen beide dorpen in loopt de landsgrens namelijk midden door de rivier en hoort het Z deel nog tot Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Spijk 16 huizen met 126 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 275 huizen met een kleine 700 inwoners.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 2012 heeft Spijk als experiment een eigen dorpsbudget om, naar redelijkheid, een deel van de gemeenschapsgelden naar eigen inzicht te kunnen besteden aan zaken die het dorp belangrijk vindt voor de leefbaarheid van de kern.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Spijk heeft 1 rijksmonument, zijnde de hijskraan met laad- en loskade bij Spijksedijk 31. "Soms zie je in het Liemerse landschap merkwaardige zaken staan. Het kraantje aan de Rijn bij Spijk bijvoorbeeld. Geen kraantje maar letterlijk een ‘electrische wagendraaikraan’, die toebehoorde aan de NV Hollands-Duitse Steenfabriek in het dorp. De steenovens zijn in 1995 gesloopt. De kraan raakte in verval. Er was niemand meer die er naar omkeek. Maar voor de inwoners hoort de kraan bij hun dorp, ze hebben immers hun bestaan te danken aan de steenovens. In 2006 hebben ze daarom subsidies vergaard bij de EU, de provincie, de gemeente Rijnwaarden en allerlei sponsoren. En zie: de kraan staat weer te pronken. De kraan mag een monument worden genoemd, want hij dateert uit 1928 en is destijds voor 14.200 gulden gebouwd om schepen te laden met gebakken stenen en voor de aanvoer van zand en steenkool. De kraan werkt niet meer, maar dat is niet erg. Wel is jammer dat het naastgelegen bronzen beeld de ‘steenovenarbeider’, gemaakt door Marga Breij uit Tolkamer, is gestolen. Het voetstuk staat er nog. Maar de inwoners lieten het er niet bij zitten en haalden geld bij elkaar om een nieuw bronzen beeld door Marga te laten maken. Zij maakte de mallen op vrijwillige basis. Het beeld staat sinds juli 2016 weer te pronken in het hart van het dorp, vastgezet in een blok beton van 5000 kilogram!" (bron: Liemers Museum)

- Spijk heeft 2 gemeentelijke monumenten, zijnde de RK Gerardus Majellakerk uit 1914 (Kerkstraat 32), en de naastgelegen pastorie op nr. 30.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Kermis (augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2012 is het wandelboekje 'Wandelen langs schoorstenen en tichelgaten' verschenen. De wandelroute loopt langs oude en nieuwe elementen die te maken hebben met de baksteenfabricage in Spijk, de industrietak die altijd een belangrijke rol heeft gespeeld voor het dorp.

- Stichting Steenbreek wil steden en dorpen aanmoedigen om zo innovatief en duurzaam mogelijk met groen om te gaan en heeft in dat kader de jaarlijkse Steenbreektrofee ingesteld. In 2019 hadden 10 kernen zich aangemeld voor de prijsvraag. De zevenkoppige jury nomineerde daarvan vier projecten. Het kleine dorp Spijk in de Liemers is de winnaar geworden. Inwoners hebben in 2019 onder meer de dorpskern aangepakt, voortuinen opgeknapt en een rustplek voor fietsers en wandelaars aangelegd. "Het dorp ziet er nu echt uit als een visitekaartje. We hebben samen zo veel mogelijk steen vervangen door groen en daar ben ik ontzettend trots op", aldus Guido Ariessen van Stichting Actief Spijk.

Vooral de rustplek aan de Oude Kleefsepostweg valt in de smaak. In juli 2019 woonden ruim 100 inwoners de officiële opening van het 'Uut Blaos Huukske' bij. De inwoners hebben er 15 fruitbomen geplant, wilde bloemen gezaaid, een waterpomp geslagen en een insectenhotel geplaatst. Er staat ook een schuilhuisje en een pergola met picknickbankjes. Daarboven wappert de vlag van de hiervoor genoemde stichting. Ook zijn alle gebouwen nu afgekoppeld van de riolering. Water stroomt nu rechtstreeks de natuur in, in plaats van in het riool. "Zo heeft ons kleine dorp laten zien wat je allemaal kunt bereiken met een aantal ambitieuze mensen", aldus Ariessen.

De tekst bij de nominatie luidde als volgt: "Stichting Actief Spijk heeft tot doel het bevorderen van de leefbaarheid van het dorp. In de afgelopen jaren is, als onderdeel van een samen met de inwoners en diverse organisaties opgesteld dorpsplan, een aantal projecten gerealiseerd die voor een verbetering van de leefbaarheid en sociale cohesie hebben gezorgd. Deze hebben een positieve impuls gegeven op de natuur wat betreft de biodiversiteit. Getracht is om het oude, onsamenhangende centrum met veel asfalt en weinig diversiteit in groen, om te toveren tot een multifunctioneel dorpshart waar de kwaliteiten van het omringende landschap (groen en water) en de geschiedenis (steenfabricage) in terug komen. Het vele asfalt is vervangen door bomen en veel(bloeiende) planten.

Waar nodig zijn straatstenen toegepast, gebakken in de plaatselijke steenfabriek. In het dorpshart is een wadi aangelegd voor de opvang van het hemelwater van alle grote, van het riool ontkoppelde, gebouwen (school, dorpshuis, kerk). Het onderhoud van het dorpshart wordt verzorgd door de inwoners, wat de saamhorigheid bevordert. Ook buiten het dorpshart is het asfalt verwijderd en vervangen door straatklinkers en (bloeiende) groenstroken. Aan de dorpsgrens is een verwaarloosd stukje land veranderd in een rustpunt voor wandelaars. Daar zijn ook fruitbomen aangeplant, waarvan de bezoekers de vruchten mogen plukken. De rest van het terrein kreeg een natuurlijke uitstraling met ingezaaide wilde bloemen en een vlinderbloemen mengsel." - In deze video lichten betrokkenen toe hoe dit initiatief in Spijk tot stand is gekomen en laten ze zien hoe het geworden is. Des te knapper is dat dit kleine dorp heeft gewonnen van de andere drie genomineerden die alle minstens 100x groter zijn dan dit dorp, namelijk Den Helder, Apeldoorn en Nijmegen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Spijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit het dorp van Stichting Actief Spijk op Facebook.

- Belangenorganisatie: - Stichting Actief Spijk zet zich in voor behoud en verbetering van de leefbaarheid van het dorp.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Spieker is de culturele en sportieve thuisbasis voor diverse verenigingen en andere groeperingen in Spijk. Het dorpshuis heeft naast een aangebouwde praktijkruimte voor huisartsen o.a. een vergaderzaal / oefenruimte, kantine, sportzaal, en kleedkamers met doucheruimtes. De sportzaal is niet alleen geschikt voor het beoefenen van diverse sporten (volleybal, korfbal, tafeltennis, badminton, zaalvoetbal etc.), maar ook voor bijeenkomsten, congressen, jubilea, recepties, (verenigings)feesten, lokale evenementen en thema-avonden tot maximaal 250 personen.

De kleinere zaal kan behalve als vergader- of oefenruimte ook gebruikt worden voor bijvoorbeeld workshops tot ca. 30 personen. In de gezellig ingerichte kantine kun je na het vergaderen of sporten nog even rustig genieten van een vers kopje koffie of een drankje. Voor de ondersteuning van activiteiten beschikken zij o.a. over sport- en spelmateriaal, een podium, internetverbinding, televisie, beamer en projectiescherm. Neem gerust contact op jouw wensen en hun mogelijkheden te bespreken.

- Onderwijs: - Basisschool Willibrordus moet na afloop van schooljaar 2019-2020 de deuren sluiten. De aanleiding voor dit besluit is dat de opheffingsnorm, die voor Spijk op 44 kinderen ligt, drie jaar op rij niet is gehaald. De bekostiging voor een zelfstandige school stopt dan. De Willibrordusschool zou daardoor in principe per 1 augustus 2018 worden gesloten. De fusie per 01-08-2017 met Basisschool De Tragellijn in Lobith heeft ervoor gezorgd dat de locatie nog wat langer open kan blijven. Door de fusiegelden is er namelijk budget beschikbaar gekomen om zonder basisbekostiging tot augustus 2020 open te kunnen blijven.

- Schuttersvereniging: - Schuttersvereniging EMM is een vereniging met een rijke historie. Waarschijnlijk is het de eerste vereniging ooit opgericht in het dorp. In 1898 vraagt George Cornielje toestemming aan de gemeente voor het dragen van sabels tijdens de komende kermis in augustus. Na de goedkeuring van de gemeente wordt op 6 september 1898 officieel Schuttersgilde Spijk opgericht ter ere van de inhuldiging van Hare Majesteit Koningin Wilhelmina. Omdat de oprichting ter ere van de kroning geschiedt, wordt door Hare Majesteit Koningin Wilhelmina aan de vereniging een zilveren Kroningsmedaille geschonken. Deze medaille is verwerkt in de huidige Koningsmedaille van EMM.

Schuttersgilde Spijk heeft slechts enkele decennia bestaan. In 1921 wordt zij opgevolgd door de vereniging met de zinspreuk “Eendracht Maakt Macht”. Deze vereniging is opgericht om de Spijkse kermis in goede banen te leiden. In 1977 is voor het eerst om het Koningschap geschoten. Inmiddels is de vereniging vele Koningen en zelfs 2 Keizers rijker. Eerder waren er al 2 vrouwelijke geweerdragers in de gelederen opgenomen, en tijdens het 100-jarig bestaan in 1998 werd het bestuur verrast door een optreden van de eerste lichting dames vendeliers. Eigenlijk ontstaan als een 'stunt' tijdens het jubileum, wist het bestuur de dames te overtuigen om lid te worden van het korps. In 1999 volgde de kroon op hun werk; ze werden Gelders Kampioen.

- Zorg: - In de dokterspost in het dorpshuis wordt dagelijks van maandag t/m vrijdag door een van de 5 huisartsen van Lobede een spreekuur gehouden op een zelfde manier als men van hen gewend is in het Gezondheidscentrum in Tolkamer. De patiënt moet wel eerst een afspraak maken, telefonisch, aan de balie in Lobede, of op de website van Lobede. Iedere huisarts zal, behoudens de vakantieperioden, op een vaste dag spreekuur houden. Patiënten hebben dan de keuze te wachten tot de dag dat de eigen huisarts aanwezig is of als men dat wenst zo snel mogelijk bij een andere arts een afspraak te maken. Alle huisartsen werken vanuit hetzelfde systeem en kunnen het dossier van iedere patiënt dus ook in Spijk raadplegen. Op dinsdag- en donderdagmorgen kun je hier van 08.00-8.30 uur ook terecht om bloed te laten prikken. In de toekomst zal de service waarschijnlijk nog worden uitgebreid met spreekuren van de praktijkondersteuners, die een belangrijke taak hebben bij de zorg voor chronisch zieken zoals patiënten met suikerziekte of hart- en vaatziekten.

Reactie toevoegen