Staphorst

Plaats
Dorp en gemeente
Staphorst
Salland
Overijssel

gemeente_staphorst_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Staphorst anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Staphorst anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Staphorst

Terug naar boven

Status

- Staphorst is een dorp en gemeente in de provincie Overijssel, in de streek Salland.

- De gemeente Staphorst omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen IJhorst, Punthorst en Rouveen, en de buurtschappen De Leijen, De Lichtmis (deels), De Maat (deels), Halfweg, Hamingen, Lankhorst, Leenders (deels), Rollecate (grotendeels), Slingenberg (deels) en Westerhuizingerveld (deels). Dit zijn 4 dorpen en 10 buurtschappen in totaal.

- Wapen van de gemeente Staphorst.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Staphorst.

- Onder het dorp Staphorst vallen ook de buurtschappen De Leijen, Halfweg (grotendeels), Hamingen, Lankhorst, Leenders (deels) en Slingenberg (deels). In totaal zijn dit 6 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Stappest, Stappers.

Oudere vermeldingen
1217 / 1263 / 1283 kopie Staphorst, 1402 Staphurst, 1539 Stapporst.

Naamsverklaring
Betekent het Middelnederlandse stap 'trede, kleine verhevenheid, vonder' en horst 'begroeide hoogte'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Staphorst ligt Z van Meppel en grenst in het W aan de A28.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Staphorst 745 huizen met 4.054 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 317/1.666 (= huizen/inwoners), de dorpen Rouveen 311/1.635 en IJhorst 79/530 en de buurtschappen Hamingen 11/65, Hesselingen 11/72 en Den Hulst (deels) (= het huidige Punthorst) 16/86. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 7.000 huizen met ca. 17.000 inwoners, waarvan ca. 4.000 huizen met ca. 10.500 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Staphorst, kun je terecht bij de volgende instanties en site:

- "In 1960 werd door de gemeente Staphorst een commissie ingesteld, die zich o.m. zou bezig houden met het verzamelen van oudheidkundige gegevens en het beschrijven van de geschiedenis van de gemeente. Deze commissie stond bekend als ‘Oudheidkundige Commissie’ en bestond aanvankelijk uit 20 personen, maar hiervan waren er in 1978 door overlijden en vertrek nog maar 9 over. De heer J. de Wolde, een van de leden, stelde aan B en W voor om de Oudheidkundige Commissie op te heffen en een Historische Vereniging op te richten. En zo geschiedde.

De in 1980 opgerichte Historische Vereniging Staphorst had bij aanvang 20 leden. Na het officiële gedeelte van de eerste ledenvergadering in april 1980 zou de heer Drost enkele door zijn vader gemaakte films over de gemeente van voor 1940 vertonen. De belangstelling hiervoor was zo overweldigend, dat het bestuur noodgedwongen moest besluiten de ledenvergadering geen doorgang te laten vinden. Vanwege de grote belangstelling zijn uiteindelijk vier filmavonden gehouden, waardoor ruim 1.100 mensen werden bereikt. Het ledenaantal steeg daarmee gelijk al tot 241. Een jaar later waren het er al 850. De groei zette gestaag door. Inmiddels ligt het ledental nu al een aantal jaren op tegen de 1.600. Als je lid wordt van onze vereniging, voor slechts 13 euro per jaar, ondersteun je ons werk en krijg je 4x per jaar ons kwartaalblad ’t Olde Stapperst, plus een gratis boek naar keuze.

In de begintijd van de vereniging had zij geen eigen onderkomen. Het aanvankelijk kleine, maar al gauw snel groeiende (foto)archief stond in de studeerkamer van de voorzitter. Bestuursvergaderingen werden bij de bestuursleden thuis of in de Ds. Harmen Doornveldschool gehouden. Al gauw ontstond de behoefte aan een eigen onderkomen. Na enkele jaren zoeken konden wij in 1983 van de gemeente Staphorst de voormalige weverij op Gemeenteweg 38a huren. Hier heeft de vereniging een groot aantal jaren gebruik van kunnen maken. Omdat de gemeente het pand wilde verkopen, werd de huur per april 1995 opgezegd. Nieuwe huisvesting werd gevonden in de oude bibliotheek op Esdoornlaan 1 in Rouveen. De eigenaar hiervan, de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt, was bereid het pand tijdelijk te verhuren. Gezien de bouwkundige staat van het pand, was dit geen ideaal onderkomen. Daarom bleven wij zoeken naar een beter onderkomen.

Uiteindelijk kwam de oplossing doordat wij het oude koetshuis bij de voormalige notariswoning op Gemeenteweg 85 konden herbouwen. Dit koetshuis was in de jaren zestig van de vorige eeuw vervangen door een simpele garage. Er werden plannen gemaakt en financiële bronnen aangeboord. Door bijdragen van gemeente Staphorst, Rabo en Ribo was de vereniging in staat om een prachtig onderkomen te bouwen. Dit is gebouwd in de stijl van het oude koetshuis. In september 2000 kon het gebouw feestelijk geopend worden door de onthulling van de naam: 'Het Koetshuus'. De vereniging beschikt hiermee over een prachtig onderkomen.

Geopend: Iedere laatste vrijdagmiddag van de maand van 14:00-16:00 uur. Tijdens de Staphorstdagen van 10:00 tot 16:00 uur. Wij hebben een archief met duizenden fysieke foto’s, dia’s, video’s en films. Een aantal vrijwilligers van de werkgroep Documentatie is bezig dit archief te digitaliseren, waardoor het gemakkelijker te raadplegen is. Een deel van de inmiddels gedigitaliseerde foto’s kun je bekijken op onze beeldbank. De nog niet gedigitaliseerde foto’s enz. kun je bekijken tijdens de fotokijkavonden in voor- en najaar en op afspraak. Zoek je een speciale foto, neem dan contact met ons op.

Activiteiten/ uitgaven
't Olde Stapperst. Al snel na de oprichting besloot het bestuur tot de uitgave van een kwalitatief goed kwartaalblad. Het kreeg als naam 't Olde Stapperst. Het eerste nummer verscheen in september 1980. Een inhoudsopgave van alle van 1980 t/m 2019 verschenen nummers vind je hier. Mededelingenblad. Het bestuur wil de leden ieder kwartaal ook informeren over allerlei zaken, die de vereniging betreffen (mededelingen, vragen, oproepen, uitnodigingen etc.). Hiervoor wordt al sinds 1980 gebruik gemaakt van het eenvoudig uitgevoerde ‘mededelingenblad’. Historische kalender. In het mededelingenblad van mei 1980 meldde het bestuur dat het van plan was om een historische fotokalender uit te geven. Hier werd aan toegevoegd dat de bestuursleden bereid zijn de uitgave van de kalender voor te financieren. Men had er blijkbaar veel vertrouwen in dat de kalender een succes zou worden. En terecht, naar later bleek. De historische fotokalender is nog altijd een succes.

Documentaires. Om de gebruiken rond een aantal werkzaamheden en gebeurtenissen, zoals die in het verleden plaatsvonden, vast te leggen, is een aantal documentaires gemaakt. Zo zijn met medewerking van een groot aantal enthousiaste vrijwilligers de werkzaamheden rond de hooioogst, de roggeoogst en de aardappeloogst vastgelegd. Een opvallende plaats wordt ingenomen door de documentaire ‘Wi’j kriegt de braandewien in ‘uus’, waarin de gebruiken rond ondertrouw en trouwen zijn vastgelegd. Boeken. In de loop der jaren heeft de vereniging als speciaal nummer van ’t Olde Stapperst een flink aantal boeken uitgegeven. Een deel hiervan is geschreven door individuele auteurs, zoals H. Hille, D. Kok en J.A. Rossing. Een ander deel was het resultaat van onderzoek door een werkgroep, waarvan de naam afhing van het onderwerp (Landennamen, Zuivel, Middenstand, Ambachten, Straatnamen). Alle boeken waren ook los te koop, maar een deel ervan is inmiddels uitverkocht. Een overzicht van de nog verkrijgbare boeken kun je vinden in de winkel. Film- en dia-avonden. Ieder winterseizoen organiseert de vereniging een aantal film- en/of dia-avonden. Voor deze avonden is altijd veel belangstelling. Actuele informatie hierover vind je in de Agenda."

- Museum Staphorst is gevestigd in een van de traditionele boerderijen waardoor dit dorp bekend is geworden. In de museumboerderij krijg je aan de hand van specifieke voorwerpen, sieraden en kleding een uitgebreide uitleg over het leven, de tradities en de gebruiken van de plaatselijke bevolking. De museumboerderij bezit een uitgebreide collectie plaatselijke volkskunst, sieraden en streekdracht. In het woongedeelte is het houtwerk nog voorzien van de oorspronkelijke kleur ossenbloed met hierop de appelbloesemmotieven. De in het zand liggende plavuizen zijn gelegd in een patroon wat kenmerkend was voor de rijke boer. De wanden zijn betegeld met 18e-eeuwse bijbelse voorstellingen en taferelen uit het boerenleven. De traditionele huwelijkscadeaus van de boer en boerin versieren de wanden evenals de bekende Staphorster vogelkooi die rijkelijk is voorzien van oude Germaanse motieven. Tot in 1995 zijn er op de weefgetouwen uit de 17e eeuw nog rokken voor de streekdracht geweven. Deze getouwen, evenals de complete inventaris, staan als stille getuigen van voorgaande generaties als wachters in de weefkamer.

- Staphorst is o.a. bekend als het laatste dorp waar - tot 1998 - nog met melkbussen werd gewerkt. Zie daarvoor de videoreportage over de laatste 'melkbus-boeren' van Nederland.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Staphorst heeft als plaats 189 rijksmonumenten.

- Molen De Leijen.

- Haarmolen / Molen Agtersmid te Staphorst / Halfweg.

- Molen Museumboerderij Staphorst.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Stichting Wandel Organisatie Staphorst (S.W.O.S.) is in 2005 begonnen, met het organiseren van een Avondvierdaage, op verzoek van de gemeente, die dat een goede zaak vond om mensen te stimuleren tot meer bewegen. En dat is vandaag de dag nog altijd van belang. De S.W.O.S. heeft een trouwe schare vaste deelnemers. Daar zijn ze dankbaar voor en trots op. Jaarlijks organiseren ze naast de Avondvierdaagse in mei (waar je kunt kiezen uit de afstanden 5 en 10 km) ook nog de Reestdaltocht in maart en een wandeltocht in september. Bij beide evenementen kun je kiezen uit de afstanden 10, 20, 30 en 40 km.

- Triathlon (begin mei).

- De 4 Mijl van Staphorst (prestatieloop, eind augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Natuurbeschermingsvereniging IJhorst-Staphorst e.o. is al sinds 1957 actief bezig de natuur te beschermen in haar werkgebied. Door de diversiteit aan biotopen in dit gebied komen er veel verschillende planten-, vogel- en vlindersoorten voor. De ca. 700 leden zetten zich in voor behoud en waar mogelijk verbetering van de natuur in de breedste zin van het woord." Verenigingsblad De Scharrelaar verschijnt 4x per jaar. Via de link zijn oudere nummers vanaf 2005 ook online te lezen. In een van de nummers van 2018 verwoordt voorzitter Clarien Cornelisse mooi wat het doel van de vereniging is: "Ik ben Clarien Cornelisse, getrouwd met Paul. We hebben vier kinderen, die inmiddels het ouderlijk nest hebben verlaten, voor studie en werk. In 2016 zijn we vanuit Bussum verhuisd naar Punthorst. We wonen daar in een klein boerderijtje, met kat, hond, kippen, en inmiddels ook een koe met een kalfje. Verder hebben we een grote moestuin, waar we jaarrond van eten. De natuur heeft altijd mijn grote interesse gehad. Niet alleen omdat ze schitterend mooi is, maar ook vanwege haar kracht en haar volmaaktheid. In de natuur heeft alles een reden en wordt niks verspild. Elke dag opnieuw kun je je verbazen over hoe mooi alles in elkaar past.

Helaas staat de natuur onder grote druk en is het hard nodig dat veel mensen zich inzetten om dat wat ons rest aan natuur goed te beschermen en te versterken. Het mooie is dat de natuur een enorm herstelvermogen heeft. Als wij een ‘zetje’ geven, dan werkt ze zelf mee aan haar herstel. Ik verheug me erop om samen met de 700 leden van deze vereniging verder te werken aan het inventariseren en beschermen van de natuur. Met de werkgroepen, waar veel kennis aanwezig is. Maar waar ook versterking nodig is. En met de jeugd, die regelmatig meedoet aan allerlei activiteiten. En met de vele vrijwilligers, zonder wie er helemaal geen vereniging mogelijk zou zijn. Er is veel werk aan de winkel! En er zijn vele handen nodig. Kom dus vooral meedoen! Ik hoop je te ontmoeten op de volgende contactavond. Clarien Cornelisse, voorzitter."

- Een eeuw geleden waren elzensingels net zo typisch Nederlands als klompen. Nu behandelen we deze boompjes langs de sloot als erfgoed. Tot aan de ruilverkaveling was het gebied rond Staphorst / Rouveen bijkans overwoekerd met elzen. Nu moet flink worden geïnvesteerd om deze karakteristieke singels te onderhouden, herstellen en zelfs opnieuw aan te leggen. Een samenwerkingsverband van de provincie Overijssel, de gemeente en netwerkbeheerder Tennet heeft anderhalf miljoen euro opgeleverd voor herstel van de elzen. In 2010 is hiermee bijna 50 kilometer aan elzensingels hersteld.

- Ook de van 2004 tot 2008 uitgevoerde groenprojecten 'Boeren planten bomen' en 'Bossies an de Diek' van de gemeente Staphorst zijn succesvol geweest. Met de twee projecten wilde de gemeente het dorp en het buitengebied weer voorzien van streekeigen boom- en struiksoorten of ouderwetse hoogstamfruitbomen. "Als gevolg van veranderingen in het gebruik van de erven is veel van de oorspronkelijke beplanting zoals fruitbomen en hagen verdwenen. Maar je ziet het steeds meer terugkomen", zegt gemeentelijk medewerker groenbeheer Suzan Brand. Veel inwoners van de 'Diek' maar ook van het buitengebied, hebben van de regeling gebruik gemaakt om met subsidie hun erf weer met streekeigen bomen en struiken te beplanten.

- Ieder jaar in maart geven wilde narcissen weer kleur aan veel tuinen in Staphorst en Rouveen. Deze gemeente is een van de weinige plekken in Nederland waar deze soort nog te vinden is. Net als de klederdracht en de karakteristieke boerderijen, hoort de wilde narcis hier bij het straatbeeld. Om te voorkomen dat deze soort uit de tuinen verdwijnt, heeft Landschap Overijssel samen met Natuurbeschermingsvereniging IJhorst-Staphorst e.o. en de gemeente in 2017 een Bollenbank opgericht. In de Bollenbank kunnen bollen, waar bij de herinrichting van tuinen geen plek meer voor is, tijdelijk worden opgeslagen om deze later op een andere geschikte locatie weer een plaats te geven. Zo wordt voorkomen dat bollen verloren gaan. Ook wordt binnen de bollenbank geëxperimenteerd met het vermeerderen van bollen en het opkweken van narcissen uit zaad. Zo kunnen bewoners met een daarvoor geschikte tuin de bollen een nieuwe plek geven en kan de soort aan de streek weer de prominente plek in het straatbeeld in gaan nemen. Iets waar ook de gemeente zich sterk voor maakt, onder andere door bij het beheer van bermen, waar de wilde narcissen nog spaarzaam groeien, rekening te houden met de soort.

Van oorsprong groeide de wilde narcis in Overijssel in beekdalen en aan de randen van veengebieden. Omdat de mooie lichtgele bloemen al vroeg in het voorjaar bloeien, werd de plant in het verleden vaak uitgestoken om vervolgens in de tuin te worden aangeplant. Op de oorspronkelijke groeiplaatsen is de soort tegenwoordig verdwenen, maar in tuinen in de regio komt de wilde narcis nog voor. Ook in de tuinen staat de soort echter steeds meer onder druk. Door herinrichting en modernisering van tuinen en erven, en de opkomst van steeds meer gekweekte populairdere varianten, verdwijnt de wilde narcis uit steeds meer tuinen. De Bollenbank moet ervoor zorgen dat de soort voor de streek behouden blijft.

- "In april 2020 is het bestuur van Waterschap Drents Overijsselde Delta akkoord gegaan met plannen voor de herinrichting van gebieden in de gemeente Staphorst. Het gaat om de Vledders en Leijerhooilanden, Spoortippe en Punthorst. In de Vledders en Leijerhooilanden verbetert het waterschap het waterbeheer en in samenwerking met Landschap Overijssel wordt dit gebied nog natuurlijker en ecologisch waardevoller gemaakt. Een belangrijk onderdeel van de natuurontwikkeling is het grondwaterpeil. Voor vegetatie is een hoge grondwaterstand belangrijk. Het waterschap heeft nauwkeurig onderzocht of een verhoging haalbaar is en wat de consequenties voor het gebied zijn. Op basis hiervan wordt het peil ten oosten van de Streitenvaart, die dwars door het gebied loopt, gemiddeld uiteindelijk in stappen met 40 cm verhoogd tot 1.20 m+NAP. Het gemaal Vledders in de Streitenvaart dateert uit de jaren zestig en wordt vervangen.

Het open en rustige gebied wordt nu gekenmerkt door grasland en her en der wilgengroei, kleine houtwallen en bosjes. Mede door de sterke toestroom van kwelwater uit de ondergrond en de kwaliteit van het grondwater kunnen we hier prachtige natuur terugbrengen. De Streitenvaart krijgt een betere uitstraling door een natuurlijke oever aan de oostzijde. Aan de noordzijde van de vaart komt een waterpartij omzoomd door een rietkraag die het thuis kan zijn voor onder andere watervogels. Vanaf de randen kan het gebied worden ‘beleefd’ met en mooi doorzicht en is informatie aanwezig. In de Spoortippe en Punthorst verbetert het waterschap het watersysteem door onder meer 18,5 km watergangen te verbreden. Hierdoor kan overtollig water in natte perioden beter worden afgevoerd. Door het plaatsen van stuwtjes kan water in droge perioden juist beter worden vastgehouden. Langs de Beentjesgraven leggen we een waterberging aan van 4 ha om hier bij veel regen tijdelijk water te kunnen parkeren. Deze waterberging wordt geschikt gemaakt voor de aanleg van een zonnepark. Voor alle plannen geldt dat 2020 wordt besteed aan de verdere voorbereiding en dat naar verwachting de werkzaamheden in 2021 van start kunnen gaan." (bron: Waterschap Drents Overijsselse Delta, 28-4-2020)

- "In 2010 heeft de gemeente Staphorst het verzoek bij de provincie ingediend om een inrichtingsplan te maken conform de Wet inrichting landelijk gebied (Wilg). In 2013 heeft Gedeputeerde Staten het inrichtingsplan vastgesteld, om daarna het sterk versnipperde gebied te kunnen herverkavelen. Hierdoor kunnen de boeren in het gebied hun bedrijfsvoering optimaliseren. De herverkaveling maakt het ook mogelijk om op onderdelen de waterhuishouding te verbeteren en grond vrij te ruilen voor de aanleg van een fietspad. De provincie Overijssel is hoofduitvoerder van dit landinrichtingsproject. Het projectgebied beslaat een groot deel van het buitengebied van de gemeente.

Kavelaanvaardingswerken. Met alle partijen die betrokken zijn bij de kavelovergang worden afspraken gemaakt over de uit te voeren kavelaanvaardingswerken. Kavelaanvaardingswerken zijn werkzaamheden bedoeld om kavels in redelijke mate vergelijkbaar te maken. Iedere belanghebbende heeft namelijk recht op een toedeling van percelen, die naar grootte, vorm, ligging van het maaiveld en ontwateringstoestand in redelijke mate vergelijkbaar zijn met de ingebrachte percelen (gelijke aard, hoedanigheid, gebruiksbestemming). Om dit voor elkaar te krijgen kunnen verschillende werkzaamheden worden uitgevoerd, zoals het graven en dempen van sloten en greppels, egalisatie van percelen, inzaaien, aanleggen of verplaatsen van toegangsdammen. De gesprekken met agrariërs over de kavelaanvaardingswerkzaamheden zijn anno 2020 bijna afgerond." Bron en voor nadere informatie zie de site over de Landinrichting Staphorst op de site van de Provincie Overijssel.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Staphorst (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Staphorst.

- Nieuws: - Neejs an De Diek is sinds 2014 de digitale krant betreffende de kernen in de gemeente Staphorst.

- Jongeren: - KOC Rouveen / Staphorst e.o. organiseert kalverkeuringen voor de jeugd in haar werkgebied.

- Sport: - Wieler Toerfiets Club (WTC) Staphorst-Rouveen is in 2005 opgericht uit de behoefte aan een vereniging waar je samen kunt fietsen, samen kunt trainen, informatie kunt krijgen en eventueel nóg beter kunt worden. De vereniging heeft ruim 260 leden en richt zich op alle fietsliefhebbers, van beginnende fietser tot gevorderde renner, van fietsers met een racefiets of met een mountainbike; iedereen is welkom voor een wekelijkse fietsronde en trainingen. Ook is er een ‘dikkebanden’ groep. Zowel op de weg als in het bos worden er verschillende groepen gemaakt wat betreft snelheid, zo is er altijd een groep die bij jouw tempo past. Naast het fietsen worden er door en voor leden diverse activiteiten georganiseerd. Denk hierbij aan het gezamenlijk deelnemen aan tochten in de regio, workshops, clinics, lezingen en nog veel meer.

- De in 1967 opgerichte Ponyclub De Vlugge Viervoeters (VVV) Rouveen e.o. heeft ca. 45 rijdende leden. De lessen worden gegeven in de manege van de Landelijke Rijvereniging in Staphorst.

- Ondernemen: - Ondernemersvereniging Staphorst - Rouveen (OSR) behartigt de belangen van ondernemers in de gemeente in de meest brede zin. Door het jaar heen houden ze regelmatig acties waarmee ze aankopen in de gemeente willen stimuleren. Nog belangrijker is dat ze een gezamenlijke stem hebben naar officiële instanties en gezamenlijk optreden naar buiten, als spreekbuis en vertegenwoordiging van de ondernemers.

- Zorg: - Zorgboerderij Pro Faktoor.

Reactie toevoegen