Tilburg

Plaats
Stad en gemeente
Tilburg
Hart van Brabant
Noord-Brabant

tilburg_plaatsnaambord_kopie.jpg

Tilburg is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant.

Tilburg is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant.

NB gemeente Tilburg in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Tilburg in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Tilburg in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Tilburg

Terug naar boven

Status

- Tilburg is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant.

- De gemeente is in 1997 vergroot met het grootste deel van de gemeente Berkel-Enschot (met daarin het gelijknamige dorp; de buurtschappen Heukelom (verdeeld in Hoog-Heukelom en Laag-Heukelom) en Oisterwijkse Hoeven zijn toen naar de gemeente Oisterwijk overgegaan) en het grootste deel van de gemeente Udenhout (met daarin het gelijknamige dorp; het dorp Biezenmortel is toen naar de gemeente Haaren overgegaan).

Verder omvat de gemeente de buurtschappen Berkeind, Berkhoek, Brem, De Kouwenberg, De Kraan, Hazennest, Heikant (Berkel-Enschot), Heikant (Tilburg), Heuveltje, 't Hoekske, Klein Tilburg, Koningshoeven, Loonsehoek, Moerenburg, Molenstraat (deels), Quirijnstok, Rugdijk, Schoorstraat en Vijfhuizen. Dit geeft voor de gemeente een totaal van 1 stad, 2 dorpen en 18 buurtschappen.

- Onder de stad vallen de buurtschappen Berkeind, De Kouwenberg, Hazennest, Heikant, Klein Tilburg, Koningshoeven (deels), Moerenburg (deels), Molenstraat (deels), Quirijnstok, Rugdijk en Vijfhuizen. In totaal zijn dit 11 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Tilburg.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Tilburg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
709 kopie 1191 Tilliburgis, 1157 Tilborg, 1192 Tilburch.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk een samenstelling met het reeds in de Lex Salica genoemde tilli 'nieuw verworven land', etymologisch verwant met het Oudengelse tilja 'landbewerker' en tilian 'ploegen'. Het grondwoord is burg 'omheinde en versterkte woonkern, burcht'.(1)

Bijnaam
- Tilburgers worden ‘kruikenzeikers’ genoemd. Dit komt omdat de Tilburgse textiel- en in het bijzonder de wolindustrie, grote hoeveelheden ammoniak nodig had. De arbeiders namen daartoe een kruikje met urine van gezinsleden van huis mee. Gedichtje van de Brabantse dichter P. van Gorp: ‘Zie hier de befaamde kruik / die in Tilburg naar oud gebruik / wier volgedaan door groot en klein, / de kruik waar Tilburgers beroemd om zijn. / ‘t is een feit dat al die plassen, / ‘t beste middel was om wol te wassen’. Tegenwoordig wordt urine die Tilburgers tijdens de Tilburgse Kermis produceren, verwerkt tot grondstof voor kunstmest. Tijdens carnaval heet de stad Kruikenstad.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Tilburg grenst in het W aan Hulten, in het NW aan Dongen, in het N aan De Moer, Loon op Zand en Drunen, in het NO aan Biezenmortel, in het ZO aan de A65, Oisterwijk en Moergestel, in het Z aan Hilvarenbeek (bij het Safaripark De Beekse Bergen), Goirle en Riel en in het ZW aan Gilze, en ligt O van Rijen en Breda, ZO van Oosterhout, Z van Kaatsheuvel en Waalwijk, ZW van 's-Hertogenbosch, W van Boxtel, NW van Biest-Houtakker en Eindhoven en NO van Baarle-Nassau en de Belgische plaats Baarle-Hertog. De A58 loopt door het uiterste Z van de gemeente; in het uiterste ZO ligt Knooppunt De Baars (A58/A65). De stad (en hoofdplaats van de gemeente) beslaat de centrale en NW delen van het gemeentegebied.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Tilburg 2.444 huizen met 13.709 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 428/1.982 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Oerle 329/1.804, Broekhoven 27/159, Korvel 178/1.003, Laar 68/380, Berkdijk 106/647, De Reijt of De Reit 80/477, Hoeven 86/389, Hasselt 142/892, Stokhasselt 98/567, Westerheikant 194/1.172, Oosterheikant 182/1.284, Veldhoven 273/1.552, Loven (tot eind 19e eeuw nog verdeeld in Groot Loven en Klein Loven) 48/275 en Heuvel 205/1.126. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 95.000 huizen met ca. 215.000 inwoners. De gelijknamige stad (dus exclusief de kernen Berkel-Enschot en Udenhout) heeft ca. 90.000 huizen met ca. 196.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
In tegenstelling tot de stad als zodanig, die nog maar een korte historie heeft, is de plaatsnaam reeds zeer oud, en komt al voor in 709, als Tilliburgis, in een schenkingsakte aan St. Willebrord. Onder het hertogdom Brabant behoort Tilburg tot het kwartier Oisterwijk van de Meierij. In 1387 wordt de plaats hiervan afgescheiden en ontstaat de heerlijkheid Tilburg-Goirle. In 1803 komen beide weer alleen te staan en in 1809 krijgt eerstgenoemde plaats van Lodewijk Napoleon stadsrechten.

Herdgang en plaatse
"Tot ver in de 19e eeuw was in feite geen sprake van een 'stad' Tilburg. Het was een voormalige 'heerlijkheid', die bestond uit een verzameling verspreid liggende, agrarische buurtschappen of 'herdgangen'. Kenmerkend voor deze herdgangen zijn de driehoekige pleinen of 'plaatsen', met omringende agrarische bebouwing. Achter deze bebouwing lagen kleine akkercomplexen, verder weg lagen de gemeenschappelijke weidegronden, meest heidevelden waar schapen graasden. De herdgangen waren onderling verbonden door een netwerk van paden en stegen. De oude plaatse fungeerde als verzamelplaats voor het vee (herdgang = veedrift). De plaatse was gewoonlijk voorzien van een of meer waterpoelen, die dienden al drinkplaats voor het vee, als 'brandkuil' en 'wolspuule', voor het wassen van de ruwe schapenwol.

Uit de hoeken van de plaatse leidden uitgaande wegen naar de weidegronden van het vee. Door aaneenschakeling groeiden deze paden uit tot verbindingswegen tussen de herdgangen, waarlangs zich vaak enige lintbebouwing ontwikkelde. In de 15e eeuw werden acht Tilburgse woonkernen als herdgangen aangeduid: Oerle, de Reit, de Hasselt, de Hoeven, Loven, de Veldhoven, Heuvel en Korvel. Een eeuw later waren het er elf. Deze herdgangenstructuur vormde de basis waarlangs zich later het ruimtelijke proces van verstedelijking zou voltrekken." (bron: 'Toelichting bij het besluit tot aanwijzing van het beschermd stadsgezicht Wilhelminapark/Goirkestraat, uitg. Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) - de voorganger van de huidige Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) - , 2008)

Verstedelijking
Pas sinds eind 19e eeuw heeft de nederzetting zich echt tot stad ontwikkeld, door de textiel- en in het bijzonder de wolindustrie. Rond Tilburg liggen in die tijd nog grote heidevlakten waar schaapskudden grazen die hier de wol voor leveren. De explosieve groei van de textielindustrie leidt tot een snelle verdichting in de bebouwing. Achter de traditionele lintbebouwing van herenhuizen met diepe tuinen verrijzen hoge textielfabrieken met stoommachines.

De open akkers worden volgebouwd met eenvoudige woningen voor de massaal toestromende migranten. Dit gebeurt grotendeels op particulier initiatief. Fabrikanten, notabelen en beleggers hebben nagenoeg vrij spel bij de inrichting; een overkoepelend plan ontbreekt. De diverse bebouwde ‘eilandjes’ breien zich gaandeweg en op particulier initiatief aaneen. De rol van de overheid beperkt zich tot de aanleg van corridors en het bestraten van bestaande paden en particuliere achterstraatjes. Dit resulteert in een ad hoc ingericht stadsdeel met een prominente ruimtelijke en sociale segregatie. Met enerzijds een homogene bebouwing van twee- en soms drielaagse herenhuizen langs brede hoofdstraten, en anderzijds sterk gemengde, voorheen grotendeels industriële, bebouwing op de achterterreinen.

Natuurlijk heeft een grote stad als Tilburg veel bekende inwoners (gehad). Bijzondere vermelding verdient Petrus Norbertus Donders, bekend geworden als Peerke Donders (1809-1887), die in 1982 zalig is verklaard.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Tilburg, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Heemkundekring Tilborch is opgericht in 1969 en heeft in algemene zin als doel belangstelling te wekken voor de geschiedenis en het (im)materieel erfgoed van de stad en omgeving. Dit doen we door middel van contactavonden, lezingen, excursies, een maandelijkse nieuwsbrief, werkgroepen en acties tot het behoud van cultureel erfgoed. Leden hebben gratis toegang tot onze lezingen en nemen tegen een gereduceerd tarief deel aan de overige activiteiten. Op een constructieve manier werken we samen met Regionaal Archief Tilburg. Voor de vergaderingen van het bestuur en de bijeenkomsten van verschillende werkgroepen maken we in het archiefgebouw gebruik van een multifunctionele ruimte. De lezingen worden ook (meestal) daar gehouden."

- "Regionaal Archief Tilburg heeft als werkgebied de gelijknamige gemeente plus de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Dongen, Drimmelen, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk en Oosterhout. De studiezaal is iedere 2e zaterdag van de maand geopend. Heb je extra hulp nodig? We zijn iedere maandag t/m vrijdag van 19.00-22.00 uur bereikbaar via chat op onze website."

- Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed is in 1975 op initiatief van dr. Frans van Puijenbroek opgericht, met als oorspronkelijke doelstelling het behoud van het cultureel erfgoed van de stad in materiële zin. Sinds 1983 richt de stichting zich op het uitgeven van 'Tilburg. Tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur' en twee boekenreeksen: de Tilburgse Historische Reeks en de Tilburgse Bronnenreeks. Alle uitgaven worden gefinancierd door abonnementsgelden, incidentele sponsoring en door begunstigers die het publiceren over de geschiedenis van de stad een warm hart toedragen.

- Geschiedenis van Tilburg op Wikipedia.

- Verhalen over de geschiedenis van Tilburg op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Op Wiki Midden-Brabant vind je informatie over verleden en heden van Tilburg, Udenhout, Geertruidenberg, Raamsdonk en Raamsdonksveer.

- Het standaardwerk 'Tilburgse toponiemen in de 16e eeuw - Een tentatieve reconstructie en naamsverklaring' (J.R.O. Trommelen en M.P.E. Trommelen, ca. 500 pag., 1994) is uitverkocht. Via de link is het boek incidenteel nog tweedehands verkrijgbaar. - Via deze link is het boek ook online te lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- ProRail, NS en de gemeente hebben de afgelopen jaren Station Tilburg flink vernieuwd. Het station heeft onder meer een nieuwe entree gekregen aan de noordzijde, een 42 meter brede reizigerspassage, liften en roltrappen, een vierde perron, en twee nieuwe fietsenstallingen. Het project is in 2017 gereedgekomen.

- Het Wilhelminakanaal is bij Tilburg in 2015 en 2016 breder en dieper gemaakt om de bevaarbaarheid voor grote schepen te verbeteren. Ook zijn de sluizen II en III vervangen door één nieuwe sluis, zijn nieuwe damwanden aangebracht en natuurvriendelijke oevers aangelegd. Verder is er een zwaaikom aangelegd waar schepen kunnen keren. Bijzonder en innovatief is dat de sluisdeuren van composiet zijn gemaakt. Composiet is een vezelsterke kunststof die duurzaam, licht en onderhoudsarm is. De sluisdeuren hebben hierdoor bijna hetzelfde gewicht als water. Dat zorgt voor minimale wrijving voor de scharnieren en dat leidt weer tot minder slijtage. De sluisdeuren gaan twee- tot driemaal langer mee dan conventionele sluisdeuren. De sluisdeuren aan één kant van de sluis zijn met hun afmetingen van 6,20 meter (breed) en 12,5 meter (hoog) ’s werelds grootste composiet sluisdeuren.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Tilburg heeft 264 rijksmonumenten. - De gemeente heeft 293 gemeentelijke monumenten. - Hier vind je een kaarttoepassing waarop je de rijks- en gemeentelijke monumenten in de gemeente kunt vinden, met per pand/object een beschrijving van wat er zo bijzonder aan is ('redengevende omschrijving'). In de rijksmonumentenlijst vind je per object al de 'redengevende omschrijving' van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. In de lijst van gemeentelijke monumenten staan die er niet bij. Het mooie van de kaarttoepassing is dat je in de gemeentelijke monumentenlijst kunt zien welke gemeentelijke monumenten er zijn, en als je dan van een object meer wilt weten, kun je de toelichting via de kaart opzoeken.

- De historische structuur en kenmerkende bebouwing van de stadskern zijn overwegend goed behouden gebleven. Al met al is dat reden geweest om de stadskern van Tilburg in 2012 tot beschermd stadsgezicht te benoemen. In 2014 is ook een van de hiervoor reeds genoemde 'herdgangen' tot beschermd stadsgezicht verklaard, namelijk het gebied van Wilhelminapark en Goirkestraat. De kern van de vroegere herdgang de Veldhoven is nu het Wilhelminapark. Vrijwel alles op en aan het plein dateert van eind 19e eeuw toen het park werd aangelegd, met nog een paar restanten uit de tijd van de Veldhoven. De naam leeft nog voort in de direct NO op het Wilhelminapark aansluitende Veldhovenring.

- Tilburg op de kaart is een site met een interactieve kaart waarmee je bezienswaardigheden en anderszins cultureel erfgoed in de stad kunt bekijken.

- De Hasseltse Kapel of Kapel Onze Lieve Vrouw Visitatie (Hasseltplein 7) staat in de Tilburgse wijk en voormalige herdgang Hasselt. De kapel dateert van iets vóór 1536 en is daarmee het oudste religieuze monument van Tilburg. De kapel lag vanouds aan de uiterste noordrand van de stad, sinds 1960 ligt ze te midden van nieuwbouwwijken. Ze staat aan een driehoekig parkje, waarin zich sinds 1998 een bronzen Mariabeeld bevindt, vervaardigd door Charles Vergouwen. In 1972 is de kapel gerestaureerd en toen is ook de Stichting tot Beheer van de Hasseltse Kapel in het leven geroepen, waarin de parochie en de gemeente beide zitting hebben. Sindsdien wordt de kapel voor zowel religieuze als culturele activiteiten gebruikt.

"Voor wie op zoek is naar devotie en een moment van stilte. Voor wie een juweeltje van middeleeuwse bouwkunst wil bezoeken. Voor wie wil kennismaken met uiteenlopende kunstuitingen. Voor wie op zoek is naar een schitterende trouwlocatie. Voor wie komt genieten van een verrassend concert. Voor wie er zomaar even wil zijn... De Hasseltse Kapel in Tilburg is eerst en vooral een devotiekapel. Hier staat Maria centraal. De moeder van Jezus biedt troost, bekommernis, bemoediging, dankbaarheid en blijdschap. Iedereen kan bij haar terecht. Vrijwel elk moment van de dag zoeken mensen Maria op. Daarom is de kapel elke dag geopend. De kapel biedt plaats aan religieuze plechtigheden, met als hoogtepunt de meimaand, met vroege bedevaartmissen en een moederdagmis in de open lucht. Ze staat open voor huwelijksplechtigheden van katholieken en niet-katholieken. Ook culturele activiteiten passen prima in de sfeervolle en akoestisch bijzonder fraaie kapel. Door het jaar heen kunnen liefhebbers er een serie kleinschalige en verrassende concerten beleven. Behoudens afwijkende openingstijden in de meimaand is de kapel dagelijks geopend van 9.00 tot 19.00 uur. Iedere maandagmiddag wordt om 13.30 uur een rozenhoedje gebeden."

- Klooster Cenakel (Cenakel 1) is in 1908 gebouwd t.b.v. de “Congregatie van onze Lieve Vrouw der afzondering in het Cenakel”: een nieuwe loot aan een in 1822 in Frankrijk opgerichte kloosterorde, die naar alle omringende landen is uitgewaaierd. De aanleg van de verbinding N269 naar de Rijksweg Tilburg-Breda (de latere A58) is in 1970 aanleiding voor de congregatie om haar activiteiten hier te staken; essentiële elementen als ruimte, rust en stilte zijn niet meer voldoende gegarandeerd. Het klooster wordt overgedragen aan de gemeente, die het gebouw als onderdak laat dienen voor het Conservatorium en de Dansacademie. In 1996 verhuizen die naar de binnenstad. Wegens nalatigheid in het onderhoud verkeert het Cenakel dan in matige staat. Sloop líjkt daarom onontkomelijk.

Maar niet voor Paul Brands, voorzitter van het Tivolifonds, dat culturele projecten ondersteunt. Hij weet het bestuur ertoe te bewegen zich in te zetten voor dit voor hen megaproject van restauratie, renovatie en herbestemming van het Cenakel. De restauratie moet om financiële redenen noodgedwongen beperkt blijven tot de voorgevel en de linkervleugel (gezien vanaf de Kempenbaan). De overige vleugels worden evenals de bijgebouwen gesloopt. Daarmee wordt er plaats gemaakt voor een tweetal woontorens, naar ontwerp van Bedaux De Brouwer Architecten en in opdracht van WonenBreburg Tilburg. De dankzij het Tivolifonds schitterend gerestaureerde kapellen krijgen na oplevering de functie van culturele ontmoetingsruimten. Stichting Het Cenakel biedt sinds 1998 ruimte aan een scala aan culturele evenementen, variërend van klassieke en hedendaagse muziekuitvoeringen tot exposities van beeldende kunstenaars. Zie daarvoor verder het hoofdstuk Evenementen etc. (bron: Stichting Het Cenakel) - Beschrijving orgel Kapel Het Cenakel.

- Beschrijving orgel RK Sint-Dionysiuskerk of Goirkesekerk. - Beschrijving orgel Heikese Kerk. - Beschrijving orgel Jozefkerk. - Beschrijving orgel Maria Margaritakerk. - Beschrijving orgel Mariakerk Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen. - Beschrijving orgel NH Pauluskerk. - Beschrijving orgel Ursulinenkapel. - Beschrijving orgel Visitatiekapel van Fontys Hogeschool.

- De RK kerk van het Allerheiligst Sacrament in de wijk Armhoef (Ringbaan Oost 180) dateerde uit 1933 en was een ontwerp van architect Martinus van Beek. Het was een belangrijke interbellumkerk, architectonisch van belang, aldus de kenners. Toch heeft de gemeentenlijke Monumentencommissie geadviseerd de kerk niet op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen. In januari 2005 was er de laatste kerkdienst. In 2017 is de kerk gesloopt, op de - sinds 1992 spitsloze - toren na. De kopergroene spits was gesloopt wegens bouwvallig staat. Op de plek van de kerk zijn 12 woningen gerealiseerd. In de toren is een appartement gekomen. Men heeft geijverd voor een nieuwe spits op de toren. De gemeente wilde daar niet aan bijdragen, omdat een nieuwe spits op een particuliere toren geen overheidstaak is. Of de financiering daarvan desondanks toch nog gelukt is, is ons niet bekend.

- Mariakapellen.

- Een van de opmerkelijkste en controversieelste kunstwerken van Tilburg - er zijn zowel uitgesproken voorstanders als tegenstanders van - is het tien meter hoge Draaiend Huis op de Hasseltrotonde. Architect en beeldhouwer John Körmeling uit Amsterdam kreeg in 1999 de opdracht om iets te ontwerpen voor de Hasseltrotonde, die dateert uit 1959 en in de jaren tachtig is aangewezen als kuntslocatie. Het duurde 'even', maar in 2008 kwam daar dan het Draaiend Huis. Voor John was het een vrolijke manier om de eenheid in de buurt Hasselt te herstellen, nadat deze verstoord was door de bouw van de rotonde waarvoor huizen moesten wijken. De architect stelde voor dat er ook iemand in het huis zou mogen wonen, maar dat vond de gemeente te gevaarlijk. Toch kun je soms iemand in het huisje treffen, want John komt er af en toe met een bezem om het huis schoon te maken.

Ook stelde de kunstenaar voor om het huis te laten draaien met de snelheid van het verkeer, maar ook daarvan moest hij afzien. Nu draait het huis zo langzaam dat je het niet opmerkt als je er voorbij rijdt; in 53 minuten draait het huis de rotonde rond. Maar de mensen die de Hasseltrotonde regelmatig passeren zien hem wel steeds op een andere plek staan. Het kunstobject is controversieel omdat niet alleen de aanschaf veel geld kostte (500.000 euro), maar ook de kosten van onderhoud komen jaarlijks terug (ca. 10.000 euro), er zijn nog weleens kostbare reparaties nodig aan bijvoorbeeld een aandrijfas, en in 2019 moest 45.000 euro worden uitgetrokken voor groot onderhoud en extra versteviging van het huis. - In dit filmpje kun je het Draaiend Huis zien ronddraaien.

- TextielMuseum. In de Wollendekenfabriek 1900 - 1940 werken de machines nog allemaal. Op die manier is goed te zien hoe er vroeger werd geproduceerd. Veel is er ook te zien in het dynamische TextielLab. De bijzondere samenwerking met ontwerpers en kunstenaars leidt tot verrassende designproducten en kunstwerken van textiel. In het TextielLab zijn bezoekers getuige van wat ontwerpers, kunstenaars en architecten aan het maken zijn; het biedt een uniek kijkje in de ‘ontwerpkeuken’ die normaliter gesloten blijft. Door ter plekke te ervaren hoe samples en producten gecreëerd worden, word je als bezoeker deelgenoot gemaakt van het maakproces. Het TextielLab is bekend in Europa door de prototypes, autonome werken en exclusieve producties. Nationale en internationale modestudenten komen in het TextielLab om te werken aan afstudeeropdrachten, internationale ontwerpers ontwikkelen hun stoffen voor de nieuwste collecties, interieurarchitecten experimenteren met materialen en technieken en kunstenaars vinden inspiratie voor hun laatste creaties. Bekende ontwerpers zoals Hella Jongerius, Jan Taminiau, Studio Job en Scholten & Baijings, kunstenaars zoals Barbara Broekman, Reinoud van Vught, Jasper Krabbe en Teun Hocks en architecten zoals OMA hebben allemaal tijd doorgebracht in het TextielLab.

Het TextielMuseum is na stemrondes georganiseerd door de BankGiro Loterij, verkozen tot Museum van het Jaar 2017. Directeur Errol van de Werdt: "We zijn ontzettend trots dat we ons ‘Museum van het Jaar 2017’ mogen noemen en we onze museumdroom kunnen realiseren. Iedereen in het museum heeft zich vol overgave ingezet om deze prijs te winnen. We gebruiken het gewonnen bedrag (€100.000) om de bezoeker een totaalbeleving te bieden en onze twee werelden van werkplaats en museum nog beter met elkaar te verbinden: we willen een nieuwe publieksvriendelijke weefmachine aanschaffen, zodat de bezoeker een theedoek naar eigen ontwerp kan maken. Je komt ons museum binnen als bezoeker en gaat er uit als maker!"

- Het hart van elk museum is de verzameling. Toch is bij Natuurmuseum Brabant het verzamelen geen doel op zich. Kennis, waardering, verwondering: daar gaat het om. De schitterende collectie, bestaand uit vele tienduizenden voorwerpen is daar een heel goed hulpmiddel bij. Telkens kan voor nieuwe tentoonstellingen weer worden geput uit onze ‘schatkamer’. De collectie van Natuurmuseum Brabant bestaat uit opgezette dieren van alle soorten en maten, dieren ‘op sterk water’, gedroogde planten, stenen, mineralen, fossielen en oudheidkundige objecten. Het museum is ook zeer geschikt voor kinderen. Dat blijkt wel uit het feit dat Natuurmuseum Brabant in 2012, 2013, 2014 en 2015 is verkozen tot 'beste kidsproof museum van Brabant' en in 2015 zelfs 2e van Nederland is geworden, met maar 0,03 punt verschil met winnaar het Verzetsmuseum.

- Museum Kessels - Muziek Instrumenten toont de muziekinstrumenten van de fabriek van M.J.H. Kessels, die van 1896 tot 1956 langs de spoorlijn Tilburg - Breda stond (op het Van Gend & Loos terrein in de Spoorzone). Op het hoogtepunt werkten er ruim 360 mensen in de fabriek. Mathieu Kessels was een innovatieve fabrikant van muziekinstrumenten met een groot hart voor sociale aspecten van zijn medewerkers. Ook was hij componist, uitgever van bladmuziek, organisator van concoursen en oprichter van landelijke organisaties in de muziekwereld. Zijn fabriek produceerde vrijwel alle soorten muziekinstrumenten: koper- en houtblaasinstrumenten, strijk- en slaginstrumenten, piano’s, pianola’s, harmoniums en allerlei attributen voor muzikanten, fanfares en harmonieën.

Als stimulator van het Tilburgse en Zuid-Nederlandse muziekleven en als een van de vroegere grootste werkgevers van de stad maakt Kessels een belangrijk en authentiek deel uit van het cultureel erfgoed van Tilburg. Stichting Muziekinstrumentenmakersmuseum, kortweg Kessels, verzamelt, bewaart, rubriceert, beschrijft, conserveert en restaureert dit erfgoed, stelt het ten toon en verspreidt informatie erover in woord, beeld en geschrift. Vrijwilligers van het museum leiden je rond langs de tentoongestelde instrumenten, gereedschappen, machines, archiefstukken en tonen je de restauratiewerkplaatsen.

- Museum De Pont is vernoemd naar jurist en zakenman Jan de Pont (1915-1987), uit wiens nalatenschap in 1988 een 'stichting ter stimulering van de hedendaagse kunst' kon worden opgericht. Het museum is gevestigd in een voormalige wolspinnerij, die door het Amsterdamse bureau Benthem Crouwel Architecten is verbouwd tot een ruimte waar hedendaagse kunst optimaal tot haar recht kan komen. De monumentale oude fabriek met de grote, lichte zaal en de intieme 'wolhokken' vormt een prachtige omgeving voor de vele kunstwerken. De Pont is sinds 1992 voor het publiek geopend en kan dankzij het legaat van de stichter functioneren zonder gebruik te maken van overheidssubsidies of sponsoring. Het museum verzamelt niet in de breedte maar in de diepte, waarvoor een drietal grote tentoonstellingen per jaar de voedingsbodem leveren. Daarnaast worden er kleinere solo-exposities in de podiumzaal georganiseerd, die niet direct met de verzameling in verband staan.

- Gevelstenen in Tilburg.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "Stichting Straat organiseert sinds 2003 culturele evenementen omtrent Tilburgse straten en stadsgebieden. Middels een gevarieerd programma belichten we verleden, heden en toekomst van zo’n omgeving. Met aandacht voor o.a. architectuur, erfgoed, bewonersverhalen, monumenten, stadsnatuur, details in het straatbeeld etc. Sinds 2017 onderhouden Stichting Straat, Stadsmuseum Tilburg en Factorium Podiumkunsten een structureel samenwerkingsverband om nog doelgerichter te kunnen werken, en om een veelkleurig en spannend programma te presenteren. Die succesformule bestaat uit excursies, exposities, een boek, films/documentaires, alsmede een spectaculair slotweekend met dans, theater, muziek, zang en andere presentaties. Hierbij betrekken we ook lokale wijkcentra, ondernemers, culturele instellingen, verenigingen, gidsen, historici etc."

Sinds 2003 zijn op deze manier de volgende straten en buurten in het zonnetje gezet: de Goirkestraat (2003), de Korvelseweg (2005), de lijn (Korte) Heuvel, Sint Josephstraat en Oisterwijksebaan en omgeving (2007), de Ringbaan (2010), de Koningswei (2011), het Wilhelminakanaal (binnen Tilburg) en de Piushaven (2013), de Besterd (2014), de Bredaseweg e.o. (2015), de Tuinstraat (2017), 'Tussen klooster, Kwetterie en kerk' (2018, betrekking hebbend op het gebied Oudedijk, Varkensmarkt, Veestraat, Nieuwstraat en Zeeheldenbuurt) en Berkel-Enschot (2019). Over ieder van deze projecten vind je op de site een pagina met nadere informatie.

- "Stichting Het Cenakel biedt ruimte aan een scala aan culturele evenementen, variërend van klassieke en hedendaagse muziekuitvoeringen tot exposities van beeldende kunstenaars. Niet in de laatste plaats door de prachtige akoestiek van de kapel en de aanschaf van een fraaie concertvleugel (Steinway model D) gaat Stichting Muziek Evenementen Tilburg op de uitnodiging in om de serie klassieke ‘koffieconcerten’ naar Het Cenakel te verplaatsen. Sindsdien is er in het seizoen elke tweede zondag van de maand een kamermuziekconcert in de kapel te beluisteren geweest. Het gereedkomen van de restauratie in 1998 - waarover je meer kunt lezen in het hoofdstuk Bezienswaardigheden - is ook voor Stichting De Link aanleiding geweest om de concertserie hedendaags gecomponeerde muziek voort te zetten in Het Cenakel. Sindsdien ontmoeten liefhebbers en professionals elkaar daar elke eerste en derde dinsdag van de maand om samen te genieten van een avontuurlijke concertervaring. Daarnaast is Het Cenakel in toenemende mate onderdak gaan bieden aan ensembles, koren en individuele musici die in eigen beheer concerten organiseren. Verder fungeert de kapel al vele jaren als vaste repetitieruimte voor het Tilburgs Vocaal Ensemble."

- Carnaval. - De openbare carnavalsevenementen in Kruikenstad*, zoals de stad tijdens carnaval heet, worden georganiseerd door Carnavalsstichting Tilburg.
* Waar die naam vandaan komt, kun je lezen in het hoofdstuk Naam.

- Wat is het Roadburn Festival (4 dagen in april)? We laten ze hierover zelf maar aan het woord: "Roadburn Festival has become Europe’s leading underground festival for psychedelic, avant-garde, doom or any other variation of leftfield sonic pleasures that push the boundaries of music." (hun site is alleen in het Engels...)

- Opvallend aan de MeiMarkt is dat die zaterdagavond om 22 uur begint en pas zondag om 17 uur eindigt. De hele nacht kan er dus worden doorgewinkeld. De markt met 750 kramen trekt meer dan 100.000 bezoekers. In hetzelfde weekend is ook het Tilburg Hap Stap Festival (in 2019 voor de 24e keer), waar restaurants hun specialiteiten presenteren aan het publiek.

- Marathon Tilburg (mei, sinds 2017) kent veschillende afstanden: Hele Marathon, Halve Marathon, 10 KM wegwedstrijd, 5 KM Cityrun, Kids run en Mini run. In 2019 is het evenement er niet, in 2020 hopelijk weer wel.

- De Tilburgse Kermis (gedurende 10 dagen eind juli) is al vele jaren een begrip in het hele land en trekt dan ook ca. 1,5 miljoen bezoekers uit het hele land. Met meer dan 200 attracties is het de grootste kermis van de Benelux. Een apart fenomeen binnen de Tilburgse Kermis is de Roze Maandag (zie ook Geschiedenis van de Roze Maandag), die uiteraard een bijbehorend 'roze' publiek trekt. Qua bezoekersaantallen is het de topdag (ca. 300.000 bezoekers).

- De CZ Tilburg Ten Miles (1e zondag van september) is een internationaal hardloopevenement in en rond het stadscentrum, voor profs en recreanten. "Dit evenement is door de jaren heen uitgegroeid tot een van de gezelligste hardloopevenementen van Nederland. Nationale en internationale topatleten, kinderen die rennen, tientallen orkestjes, een massa aan toeschouwers langs de weg in combinatie met het snelle parcours is wat dit evenement zo bijzonder maakt. Met de beste jaarprestatie in huis, eerste op de wereldranglijst (Haile Gebrselassie, 44.24, 2005), is dit een van de sterkste wegwedstrijden in Europa. Of je nu jong of oud bent, beginner of gevorderd, dit hardloopevenement is een feest voor iedereen. Een najaarsklassieker, een traditie en bovenal een weerzien met deze prachtige stad." De dag voorafgaand aan het evenement vindt er een wandeltocht plaats.

- Wandelsportvereniging WSV Hart Van Brabant organiseert op een zondag begin oktober in samenwerking met de Rotterdamse WandelsportVereniging RWV het Nederlands Kampioenschap Snelwandelen 50 kilometer heren en het Nederlands Kampioenschap 10 kilometer voor dames en ook het Belgisch Kampioenschap 20 km. Tijdens deze kampioenschappen zijn er ook mogelijkheden om 1 / 3 / 5 / 10 / 20 / 50 km te wandelen als prestatietocht, waarop ook goede prestaties zijn geleverd.

- De Internationale Loket.nl Warandeloop Tilburg (november) is een driedaags internationaal hardloopevenement. Het evenement kent ieder jaar zo’n 5.500 deelnemers en 12.500 toeschouwers. De bekendste onderdelen zijn de zondagse galawedstrijden. Daarnaast kent het event op zaterdag en zondag een uiteenlopend recreatief programma met scholierenlopen, een g-loop, nordic walking, een halve marathon, trimlopen over verschillende afstanden en een businessrun. Vrijdagavond vindt Warande by Night plaats, een fun run die helemaal in het teken staat van muziek, beleving en gezellig samenkomen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Kom naar Tilburg voor een onvergetelijke dag in het vreemdste dierenpark van Nederland. Ga eens een dagje vreemd... Hier sta jij oog in oog met meer dan 150 verschillende diersoorten en kun je echt van alles verwachten. Loslopende stinkdiertjes? Vliegende hondjes? Een wurgslang met twee koppen? Je kunt ze allemaal ontmoeten. Want een bezoek aan dit gezellige Brabantse dierenpark laat je de dierenwereld niet gewoon ´zien´, maar vooral ´beleven´. Enthousiaste verzorgers geven dagelijks uitleg over ‘hun’ dieren. Vreemd en onbekend maakt een dier immers vaak ook ‘onbemind’. Tijdens de demonstraties met een wurgslang en een vogelspin krijg je daarom zelfs de kans deze dieren even aan te raken. Op drukke dagen vliegen ook onze roofvogels los. Houd ook onze pagina met evenementen in de gaten. Scholen kunnen een educatief programma volgen, maar ook voor verjaardagen, bedrijfsuitstapjes of familiefeesten is een bezoekje aan Dierenpark De Oliemeulen, 'het vreemdste dierenpark van Nederland', een aanrader. - Diaserie dagje Oliemeulen door Loes Westgeest.

De naam Oliemeulen heeft te maken met het prachtige gebouw dat in 1979 zo veel mogelijk in oorspronkelijke stijl is gerestaureerd. De oudste vermelding van een oliemolen op deze locatie dateert van 1648. Rond 1880 werd de rosoliemolen in de boerderij vervangen door een windmolen, die echter in 1925 door een zware storm werd verwoest. De molenstenen van de oorspronkelijke oliemolen zijn bewaard gebleven en stijlvol verwerkt bij de diverse uitgangen van het gebouw. De boerderij staat op de rijksmonumentenlijst en is eigendom van de gemeente Tilburg.

- Aan de westelijke rand van Tilburg wordt gebouwd aan de wijk Koolhoven. Binnen deze wijk stroomt de Donge, een traag stromende laaglandbeek waar herinrichting gaat plaatsvinden als ecologische verbindingszone en voor de Kaderrichtlijn Water. Op verzoek van de gemeente en Waterschap Brabantse Delta bekijkt adviesbureau Eelerwoude de mogelijkheden voor een doorstroommoeras in deze stedelijke omgeving. De term doorstroommoeras wordt in Nederland gebruikt als verzamelnaam voor allerlei diffuse afvoersystemen, ongeacht of het gaat om door grondwater of door grond- en oppervlaktewater gevoede systemen.

Een belangrijk kenmerk van een doorstroommoeras is dat het gaat om een hydrologisch systeem dat vooral gevoed wordt door grondwater. Dergelijke doorstroommoerassen zijn heel waardevol door de grote diversiteit aan plantensoorten. Op een historische kaart van Tilburg van begin 20e eeuw is te zien dat in het verleden al sprake was van een moerassige laagte in Koolhoven. Tijdens het veldwerk gedurende de droge zomerperiode van 2018 zijn kwelverschijnselen aangetroffen en bijzondere plantensoorten die wijzen op kwel, zoals Paddenrus en Holpijp. Dat geeft aan dat het gebied potenties heeft.

In de huidige situatie is de Donge in Koolhoven een bovenloop waar het beekwater traag stroomt door het geringe hoogteverschil. Het peilregime is onnatuurlijk omdat in de zomer een hoger waterpeil aangehouden wordt dan in de winter. De beek is op dit moment overgedimensioneerd en ligt deels diep ingesneden in het beekdal, met stuwen. In de afgelopen zomerperiode viel de beek grotendeels droog. Bij beekherstel is het belangrijk de overgang van land naar water te verbeteren, bijvoorbeeld door beekbodemverhoging en versmalling van het profiel waardoor de beek meer zichtbaar wordt en voor vissen passeerbaar. Van belang is dat door een constante aanvoer van grondwater sprake is van een permanent natte situatie. Voor de Donge in Koolhoven zou nader onderzocht moeten worden of dit mogelijk is. Verder onderzoek moet uitwijzen of de omstandigheden in en om de Donge in Koolhoven geschikt zijn voor het realiseren van een doorstroommoeras. Maar ook als dit niet gerealiseerd kan worden, ziet Eeelerwoude zeker kansen voor ontwikkeling van waardevolle natte vegetaties binnen deze ecologische verbindingszone: bijzonder voor een stedelijke omgeving. Bovendien ligt ook veel winst in het vasthouden en bergen van water. (bron: Nieuwsbrief Eelerwoude, 17-12-2018)

- Bosgebied Noorderbos en Zandleij is gelegen aan de noordzijde van Tilburg, ten oosten van de snelweg A261 en ingeklemd tussen de Udenhoutseweg en de Burgemeester Bechtweg. Het is een circa 162 hectare groot bos, aangeplant op voormalige vloeivelden. Het Noorderbos is een plek waar de kans op natuurlijke kolonisatie van de boomkikker groot is. Dit gebied ligt namelijk dichtbij De Brand, een van de historische leefgebieden van de boomkikker. Bovendien vormt het Noorderbos een belangrijke schakel in een ecologische structuur richting Huis ter Heide ten westen van de N261. Begin 2018 is het Noorderbos omgevormd tot leefgebied voor de boomkikker. Er zijn vijf voortplantingswateren aangelegd, en over honderden meters is landhabitat ontwikkeld of geoptimaliseerd.

Terug naar boven

Beeld

- Slideshow oude ansichtkaarten van Tilburg deel 1, en idem deel 2.

- Diaserie wandeling door oud-Tilburg door Loes Westgeest.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tilburg (online te bestellen).

- Boekje over het Tilburgs dialect (1985).

- Het Woordenboek van de Tilburgse taal is sinds 2010 online. Het dialectenwoordenboek komt uit een unieke verzameling van Tilburger Wil Sterrenborg, die 30 jaar lang alles verzamelde over de Tilburgse toal. De verzameling bestaat uit het Tilburgse alfabet, unieke Tilburgse schetsen, lessen over spelling en Tilburgse anekdotes.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Tilburg. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Nieuwssite Tilburgers.nl. - Wijkkrant Noord. - Nieuws uit Stokhasselt op Facebook.

- Wijkorganisaties en wijkwebsites: Buurtraad Armhoefse Akkers (dat op de site 'dorp in de stad' wordt genoemd), Wijkraad De Blaak, Wijkorganisatie De Ring, Wijkraad Goirke - Hasselt - Bouwmeesterbuurt, Wijkcentrum Koningshaven, Wijkbestuur Korvel / Westend / Sint-Anna, Bewonerscomité Korvelseweg, Wijkraad Loven-Besterd, Wijkraad Noordhoek, Wijkorganisatie Noordraad Heikant-Quirijnstok, Wijkraad Oost, Wijkraad Reeshof, Wijkraad Theresia, Wijkraad Tilburg 3 West (de Reit, Wandelbos en het Zand), Wijkvereniging Zorgvlied, Facebook-groep Tilburg Zuid (postcode 5022), Wijkraad Zuiderkwartier (= Trouwlaan, Uitvindersbuurt en Oerle).

- Amateurkunst: - Art-fact is het servicepunt voor amateurkunst in de gemeente Tilburg, voorheen Stichting Amateurkunst (STAK). Sinds 1995 levert Art-fact actief een bijdrage aan de instandhouding en ontwikkeling van een gezonde infrastructuur voor amateurkunst in de gemeente. Om dit te realiseren stimuleert Art-fact initiatieven op het terrein van amateurkunst met speciale aandacht voor vernieuwende activiteiten. Dit doet zij onder andere door financiële bijdragen te verstrekken, informatie te geven en te adviseren.

- Factorium Podiumkunsten is een instelling voor kunsteducatie met als werkgebied de gemeenten Tilburg en Goirle. Ze bieden een groot scala aan lessen, cursussen en workshops op het gebied van de podiumkunsten: muziek (pop, jazz, wereldmuziek, licht en klassiek), dans, theater en musical. Ruim 6000 cursisten volgen jaarlijks een of meerdere cursussen.

- Reuzen: - Sinds 2006 kent de gemeente 3 opmerkelijke nieuwe 'inwoners': de reuzen van Berkel-Enschot, Udenhout en Tilburg. Ze treden regelmatig op als ambassadeurs van deze woonplaatsen en zijn als echte burgers ingeschreven en zelfs gedoopt. Reuzen als deze worden al eeuwen gemaakt en drukken de identiteit uit van de gemeenschap waar ze vandaan komen. Tijdens verschillende regionale, nationale en internationale evenementen treden zij gezamenlijk op als vertegenwoordigers van de gemeente, zoals de Carnavalsoptocht en Koningsdag in de stad, de Reuzenoptocht Leuven, het Kasteelfeest Udenhout, de Bergse Reuzendag en de Federatiedag Bergen op Zoom (ja er is zelfs een heuse Reuzenfederatie die de belangen van de 29 Nederlandse Reuzen behartigt). De afzonderlijke reuzen geven uiting aan de verscheidenheid van de eigen woonplaats. Door altijd samen op te treden, tonen ze de eenheid die zij onderling vormen. Op 28 december 2011, onnozele kinderendag, zijn verdernog twee "kleine reusjes" geboren: Koosje en Koosje. Zij zijn op 30 april 2012 in het zonovergoten Leipark gedoopt en ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.

- Welzijn: - De Ipad Inloop Zuiderkwartier helpt mensen op weg die problemen hebben met hun Ipad of andere tablet.

- Duurzaamheid: - "De beschikbaarheid van elektriciteit vinden wij allemaal vanzelfsprekend, maar stroom opwekken uit fossiele bronnen als aardgas en steenkool geeft veel milieunadelen én leidt nu al tot voelbare klimaatverandering. Windenergie is daarom nodig voor de omschakeling naar duurzame energieopwekking in Nederland en daarmee ook in onze eigen regio. De leden van 11 energiecoöperaties in de regio Hart van Brabant hebben als burgers gezamenlijk het initiatief genomen om, samen met Energiefonds Brabant, te komen tot een windmolenpark in Tilburg. De vier windmolens leveren straks net zoveel duurzame elektriciteit als 7.500 huishoudens verbruiken. Dat geeft ineens een flinke hoeveelheid minder CO2-uitstoot. Daarmee ook minder negatieve gevolgen voor ons klimaat en het zorgt ook nog eens voor een betere luchtkwaliteit voor ons allemaal. In april 2019 zijn de bouwwerkzaamheden van start gegaan. Wanneer alles volgens planning verloopt, draaien eind november 2019 de turbines van Burgerwindpark De Spinder." De windmolens worden geplaatst op een open terrein tussen de afvalstortplaats van Attero en de waterzuivering van Waterschap De Dommel.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tilburg Vredehof.

Reacties

(19)

Een rommelige stad, maar daardoor nog niet minder interessant. Overal zijn nog sporen van een ver verleden zichtbaar, vaak (ruw) doorbroken door de stadsvernieuwing van de vorige eeuw (met name in de jaren zestig en zeventig). Het misschien wel meest treffende voorbeeld is de Hasseltrotonde, onderdeel van het ringbanenstelsel. Deze deelt nu de Hasselt in tweeën, met de Hasseltstraat ten zuiden en de Hasseltse kapel ten noorden van de rotonde. Mensen uit de tijd van het (toen nog intacte) lintenstelsel zouden zich nu dan ook hopeloos vastlopen. Midden op de rotonde staat het kunstwerk 'Draaiend Huis' van John Körmeling. Dat is écht een huis, maar dan onbewoond. Door 98% van de Tilburgers schat ik zo in, wordt het Draaiend Huis verafschuwd. In werkelijkheid is het een ode aan het oude Tilburg, aan de tijd dat de bebouwing nog ononderbroken was.

De Hasseltse kapel is meteen een van de oudste monumenten van de stad. Het gelijknamige plein is een stille oase op een steenworp afstand van de drukke rotonde. Vanuit de Hasseltstraat moet het torentje van de kapel nog wel te zien zijn als de bomen kaal zijn. Ik ga dat de komende winter eens bekijken ;)

Zeker. Dank voor de tips! Mijn voorkeur is om bij veel plaatsen telkens een of enkele onderwerpen toe te voegen, in plaats van bij weinig plaatsen in een keer veel toe te voegen, zodat de periodieke toevoegingen een beetje evenredig worden verdeeld over de plaatsen die nog niet af zijn, en zo eind van dit jaar alles toch redelijkerwijs af moet kunnen zijn. Ik heb hier nu de Hasseltse Kapel, het Cenakel (ook bij Evenementen etc.) en het Draaiend Huis toegevoegd.
Als primair tekst-man vergeet ik nog weleens dat je sommige objecten inderdaad beter buiten het groen blad-seizoen kunt bezoeken, als je er een foto van wilt maken, omdat het groen dan niet het uitzicht belemmert.

Ja, soms is het een voordeel en soms een nadeel. In de Goirkestraat - die je op deze pagina ook terecht vermeldt - heb ik het liefst dat de bomen kaal zijn. Want dan zie je die ene fabriekschoorsteen tenminste nog naast de vele fabrikantenvilla’s. In de bossen: liever blad aan de bomen ;)

Ja, het hangt inderdaad van de situatie af. Dank voor de impliciete tip van de Goirkestraat. Want ik dacht laat ik dat document eens doorkijken of ik daar nog een interessante alinea uit kan peuteren. Want hierboven ontbrak bijv. nog een stukje over het voor Tilburg zo specifieke en kenmerkende herdgang-gebeuren. Laat dat daar nu net in staan! Dus dat is ook weer geregeld. :-)

De kern van de Veldhoven is nu het Wilhelminapark. Dat nu dus ook alweer beschermd stadsgezicht is. Vrijwel alles op en aan het plein dateert van eind negentiende eeuw toen het park werd aangelegd. Met nog een paar restanten uit de tijd van de Veldhoven. Opmerkelijk genoeg bestaat de straatnaam 'Veldhovenring' nog wél; de naam 'Veldhoven' is iets uit het verleden. In Tilburg, althans ;)

Dat is een mooie functionele aanvulling op dit onderdeel. Dank. Ik heb het hierboven toegevoegd.

Dit is trouwens wel een handige link mocht je meer te weten willen komen over de beschermde monumenten en stadsgezichten. Met inzoomen op straatniveau en rapporten van alle monumenten. Handig ook om achter de bouwjaren te komen en wannéér de status van monument is ingegaan. Helaas wel alleen gemééntelijke monumenten, volgens mij:
http://www.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=9775218b28594dac92...

Dank voor de tip, ik heb hem erbij gezet. Met een kaartlagenmenu rechtsbovenin kun je bepaalde lagen aan- en uitzetten, waaronder rijksmonumenten. De 'redengevende omschrijving' zit er per gemeentelijk monument ook bij. Mooi!

Weliswaar slechts een klein detail, maar weinig mensen zullen weten dat bijvoorbeeld Stadhuisstraat 15 een gemeentelijk monument is. Wat ze waarschijnlijk wél zullen weten, is dat in dat pand vroeger het stamcafé van Guus Meeuwis gevestigd was. Vagant heette het toen. De naam van zijn band was dan ook ‘Guus Meeuwis & Vagant’, bekend van onder meer het nummer ‘Per Spoor (Kedeng Kedeng)’. Thans heet het café Van Horen Zeggen.

Dat is een mooi verhaal voor wie iets heeft met deze zanger en/of met Tilburg. Ik bedacht net dat een toegevoegde waarde is van de combinatie gemeentelijke monumentenlijst + kaarttoepassing, dat men door eerstgenoemde kan 'scrollen' en als men dan van een object meer wil weten, kan men die in de kaarttoepassing opzoeken. Zo kan men gerichter te werk gaan. Dat heb ik er net als hint bij gezet.
Zojuist een 'horrorverhaal' uitgewerkt qua straatnaambebording en -naamgeving en inconsequentheden en onlogica daarin, op https://www.plaatsengids.nl/vriezekoop, n.a.v. een reactie van iemand onderaan die pagina, want ook die pagina was nog maar een beginnetje, en nu niet meer. :-)

Ja, daar zou je wel hoofdpijn van kunnen krijgen. Ook híer heeft OpenStreetMap het dus weer juist en Google Maps niet. Grappig trouwens dat oud-tafeltennisster Bettine Vriesekoop nog die spelling van 1840 ‘gebruikt’.

Overigens wordt op de plaatsnamenpagina van Volkoomen.nl (waar zou de info die ze daar gebruiken vandaan komen, van een oud geschrift of zo?) gesproken over ‘Freso’. Ik neem aan dat daarmee dezelfde ‘persoon’ wordt bedoeld als Vrieso?

Ik ben zelf nog nooit in die omgeving geweest; wél ten noorden van de Westeinder Plassen. Zo leer je weer eens wat ;)

Die spelling is wel plausibel, omdat de plaatsnaam in die tijd zo werd gespeld, en achternamen, nadat ze eenmaal zijn gekozen, in tegenstelling tot plaatsnamen tot medio 20e eeuw, niet meer van spelling wijzigen. Dank voor de impliciete tip weer van een achternaam die met een plaatsnaam te maken heeft, want als ik zoiets detecteer vermeld ik dat er ook altijd bij, met een link naar de familienamenbank, waarin staat hoe vaak de naam voorkomt en in welke omgevingen. Dus ik heb daar nu ook een alinea aan gewijd op de pagina Vriezekoop.

En toen ik eenmaal op de pagina Leimuiden zat, omdat het stukje over de tolboom ook daar hoort, kwam ik weer van het een op het ander - dat heb je op het internet als van alles letterlijk en figuurlijk aan elkaar wordt gelinkt (handig is o.a. dat als ik een Facebookpagina like, hij suggesties geeft voor verwante pagina's) - waardoor ik en passant de pagina Leimuiden ook heb geupgrade, bijna verdubbeld, van 3.000 naar 5.500 woorden. Heeft die meneer die kennelijk een reportage over Leimuiden gaat maken, wat meer huiswerk om dat samen te vatten. ;-)

Mooi, die Familienamenbank! Ik heb zoiets ooit eerder gezien, maar daarna nooit meer kunnen terugvinden. Mogelijk is dit die site maar dan in een andere gedaante en onder een andere url. De naam ‘Van Tilburg’ blijkt in West-Brabant trouwens vaker voor te komen dan in Tilburg zélf ;)

P.S.: Wat die meneer Koomen en zijn naamsverklaringen betreft; die zal dat wel uit allerlei boeken en sites halen. Risico daarbij is dat er door de jaren heen sprake is van voortschrijdende inzichten, mede omdat soms nog 'nieuwe oude vermeldingen' met soms andere spellingen in archieven worden ontdekt, en verklaringen op grond daarvan kunnen wijzigen. De enige echt betrouwbare bron op dit gebied vandaag de dag is degene die ik op mijn site citeer (en waar ik ook permissie voor heb), omdat die als een der zeer weinigen 1) zowel geschiedkundig-taalkundig (voor alle Europese talen!) áls historisch-geografisch (voor de toenmalige situatie ter plekke!) zeer goed onderlegd is (beide competenties heb je namelijk nodig in deze discipline, velen bekijken dit te eenzijdig vanuit een van beide disciplines) en 2) inzicht heeft in alle mogelijke oude vermeldingen met hun spellingen die tot heden bekend zijn.

Mij staat ook bij dat er ooit een databank was op dit gebied die er anders uitzag en/of met andere url. Dit is in ieder geval dé huidige versie.

Je laatste constatering is wel plausibel. Ik stel me namelijk zo voor dat iemand naar elders verhuisde, vaak in de nabije omgeving, in dit geval bijvoorbeeld Udenhout, en dan wellicht in de praktijk van zijn nieuwe plaatsgenoten al die naam kreeg, zoals "Klaas van Tilburg", om hem te onderscheiden van andere Klaas-en in het dorp met dezelfde voornaam. Zoals mensen in de praktijk wellicht ook al naar hun beroep werden genoemd, "Klaas Bakker", voordat beide categorieën rond 1800 besloten er dan ook maar hun officiële achternaam van te maken, toen men daar iets voor moest kiezen i.v.m. de intrtoductie van de Burgerlijke Stand.

Wat ik wel altijd apart heb gevonden, en nu nog, dat men in Nederland spreekt over Klaas van Tilburg (met een kleine ‘v’ dus) en in Vlaanderen over Johan Van Vlaanderen (met een grote ‘v’).

Ja, inderdaad. Je zou verwachten dat de spellingsregels op dit gebied in beide landen gelijk zijn. Het Vlaams is weliswaar een eigen variant, maar ik zou op dit gebied geen verschil verwachten. Ik ken de achtergrond daar niet van.

Ik meen ooit gelezen te hebben dat het met een Franse invloed te maken heeft. Maar kan ook ík er niet over zeggen.

Hier wordt inderdaad door iemand die Franse invloed bevestigd: https://groups.google.com/forum/#!topic/nl.taal/pa_wNdwdhSA.

Dan zal ik het misschien dáár wel ooit gelezen hebben ;) Overigens zijn er ook weer uitzonderingen, zoals bijvoorbeeld de Nederlandse oud-bokser Arnold Vanderlyde en de Vlaamse oud-voetballer Kevin van Dessel.

Reactie toevoegen