Velsen-Zuid

Plaats
Dorp
Velsen
Kennemerland
Noord-Holland

Velsen-Zuid

Terug naar boven

Status

Velsen-Zuid is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, gemeente Velsen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Dit is het oude dorp Velsen. Pas in de jaren zestig verschijnt de plaatsnaam Velsen-Zuid op de kaarten, om het te onderscheiden van het dorp N ervan, N van het Noordzeekanaal, dat tot 1930 Wijkeroog heette en sindsdien Velsen-Noord.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Velsen-Zuid ligt aan de Z oever van het Noordzeekanaal en ligt O van de stad IJmuiden, NO van het dorp Driehuis, N van het dorp Santpoort, NW van de dorpen Velserbroek en Spaarndam, Z van de stad Beverwijk en ZO van het dorp Velsen-Noord. O van de dorpskern lopen de A22 en de A9 en zijn de Z ingangen van de Velser- en de Wijkertunnel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 is er nog sprake van het dorp Velsen, met 86 huizen en 862 inwoners. Tegenwoordig omvat het dorp Velsen-Zuid ca. 750 huizen met ca. 1.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Rond 1870 is het dorp Velsen 'doormidden gescheurd', door de aanleg van het Noordzeekanaal die midden door het dorp kwam te lopen. Het deel N van het kanaal ging later Wijkeroog heten, en later (sinds 1930) Velsen-Noord. Het zuidelijke deel bleef aanvankelijk Velsen heten. Latere verbredingen van het Noordzeekanaal, met name in 1905, 1939, 1950, 1963 en 1969, zorgden ervoor dat nog meer stukken van het dorp werden afgeknabbeld en in de golven verdwenen. Er zijn zelfs plannen geweest om heel Velsen-Zuid, zoals de dorpskern Z van het kanaal sinds de jaren zestig heet, af te breken en er een parkeerplaats van te maken. Gelukkig is dit door protesten van de inwoners niet doorgegaan. Inmiddels is het dorp een beschermd dorpsgezicht... - Reportage van journalist Ronald van den Boogaard over Velsen-Zuid in verleden en heden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Velsen-Zuid heeft 63 rijksmonumenten.

- Velsen-Zuid heeft 19 gemeentelijke monumenten.

- Beschrijving van de rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten in tekst en beeld, op de site van de gemeente Velsen.

- Omstreeks 700 stichtte Willibrord een kerkje in Velsen, toen nog Felison geheten, samen met dat van Heiloo en van Petten een van de eerste in Holland. De huidige Hervormde (PKN) Engelmunduskerk in het huidige Velsen-Zuid (Kerkplein 1) is gebouwd in de 10e, 11e of 12e eeuw. Het is een tufstenen eenbeukig romaans dorpskerkje. De toren is omstreeks 1200 aan de westgevel gebouwd en in de 14e eeuw verhoogd. Grafsteen van een der Heeren van Brederode en zijn gemalin, waarschijnlijk 14e-eeuws. Op de dekplaat onder gotische wimbergen met driepasversieringen in biddende houding de figuren van de Heer van Brederode en zijn vrouw. Het wapenschild is afgekapt. Mechanisch torenuurwerk uit circa 1920. Op een muur van de kerk zit vlak onder de daklijst een zandstenen zonnewijzer. Het orgel is in 1973 gebouwd door de firma D.A. Flentrop (Zaandam).

- Een monument met plattegrond verbeeldt de diverse 'amputaties' die het dorp in de loop der jaren, zoals beschreven bij Geschiedenis, heeft moeten ondergaan.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Landgoed Beeckestijn in Velsen-Zuid is sinds 2011 in beheer bij Natuurmonumenten. Buitenplaats Beeckestijn is met de gebouwen en het hele parkbos een rijksmonument. Het parkbos blijft toegankelijk voor het publiek. De huidige situatie vormt het uitgangspunt voor de kwaliteit van het beheer. Het hoofdhuis van de buitenplaats heeft wel een nieuwe bestemming gekregen. Hierin is het Nationaal Podium voor Tuin- en LandschapsCultuur gevestigd. Het initiatief daartoe is genomen door de eigenaren Natuurmonumenten en Vereniging Hendrick de Keyser. In de koetshuizen zijn horecagelegenheden gerealiseerd.

In april 2019 is de herstelde bloemenwaaier op Buitenplaats Beeckestijn officieel geopend. Door de jaren heen was de bloemenwaaier op Beeckestijn volledig verloren gegaan. Door archeologisch onderzoek zijn sporen van de oorspronkelijke versie aangetroffen en in 1998 is de bloemenwaaier gereconstrueerd. Bij de reconstructie is gebruik gemaakt van materialen en planten, gebaseerd op algemeen historisch bronnenmateriaal. Het plantschema is toentertijd eigentijds ingevuld. Natuurmonumenten heeft dat nu hersteld door beplanting aan te brengen uit de periode van de oorspronkelijke aanleg in de 18e eeuw. De beplanting is zo gerangschikt dat de bloei gedurende de seizoenen van binnen naar buiten verloopt. De groepjes planten zijn gecombineerd met een bodembedekker, zodat de bloemenwaaier ook de rest van het seizoen aantrekkelijk is.

De oorspronkelijke versie van de cirkelvormige bloemenwaaier is omstreeks 1745 door de toenmalige eigenaar Jacob Boreel Jansz. aangelegd om te pronken met zijn bijzondere plantencollectie. Ronde bloementuinen waren in deze periode vrij gebruikelijk, maar de vorm van de bloemenwaaier op Beeckestijn met zijn gedraaide bloembedden is uniek. Zo'n zeldzame bloemenwaaier is verder alleen te vinden op paleis Huis ten Bosch in Den Haag. Formeel aangelegde tuinen bevatten vaak symbolische verwijzingen. De gedraaide vorm van de perken zou hier een verwijzing kunnen zijn naar de wentelende zon. De bloemenwaaier van Beeckestijn is in 1778 ontworpen door Huybert van Straalen. Het herstel van de bloemenwaaier is onderdeel van het tienjarig versterkingsplan dat Natuurmonumenten in samenwerking met SB4 (Bureau voor Historische Tuinen, Parken en Landschappen) voor Beeckestijn heeft opgesteld.

- De in 1965 opgerichte Watersportvereniging IJmond (W.V.IJ.) heeft zijn thuishaven in recreatiegebied Spaarnwoude in Velsen-Zuid, waar het hele jaar door tal van activiteiten plaatsvinden. Door zijn ligging zeer gunstig gelegen om alle windstreken te verkennen. De W.V.IJ. telt rond de 300 leden en beschikt over 240 ligplaatsen voor bootlengtes tot 12 meter. Mede door de inzet van de leden met betrekking tot alle werkzaamheden op en rond de W.V.IJ. zijn de tarieven zeer prijsvriendelijk ten opzichte van omringende jachthavens en marina’s.

Reacties

(3)

Ik zou graag willen weten wanneer het restaurant de Heeren van Velsen te Velsen Zuid (Meervlietstraat 62) gebouwd is. Bij voorbaat mijn dank.

m.vr.gr.

Piet de Greef

Het ingetekende Noordzeekanaal op de kaart van Kuijpers uit ca. 1870 (zie daarvoor de pagina van Velsen) is niet het uiteindelijke kanaal geworden. In het IJmuider Zee- en Havenmuseum De Visserijschool wordt een zeer goed beeld geschetst van hoe het proces is verlopen.

Dank voor de aanvulling Hans! Voor de lezer: dat museum vind je hier: https://www.plaatsengids.nl/ijmuiden#geschiedenis

Reactie toevoegen