Voorburg

Plaats
Dorp
Leidschendam-Voorburg
Haaglanden
Zuid-Holland

ZH gemeente Voorburg in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

 Gemeente Voorburg in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Voorburg in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Voorburg

Terug naar boven

Status

- Voorburg is een dorp* in de provincie Zuid-Holland, in de streek Haaglanden, gemeente Leidschendam-Voorburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2001.

* Sommigen noemen/vinden Voorburg een stad, omdat de kern in de loop van de 20e eeuw sterk is gegroeid en verstedelijkt en tegenwoordig geheel is volgebouwd. Maar wij hebben de indruk dat de kwalificatie 'dorp' hier toch het meest gangbaar is, dus conformeren wij ons daaraan. De plaats is nooit formeel tot stad benoemd geweest. In de Volksteling van 1840 betitelt de gemeente haar kern zelf ook als dorp. De kwalificatie stad of dorp heeft sinds halverwege de 19e eeuw wettelijk ook geen betekenis meer en is sindsdien dus puur een gevoelsmatige kwestie van welke kwalificatie een gemeente of de inwoners het beste bij een bepaalde kern vinden passen.

- Wapen van de voormalige gemeente Voorburg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw Foreburg, 1198 Vorburg, 1573 Voerburgh, 1573 Voorborch.

Naamsverklaring
Samenstelling van burg 'versterkte plaats, burcht' en de waternaam Fore of Voor, waarvoor zie Veur. De nederzetting is gelegen op de plaats van het Romeinse Forum Hadriani (ca. 365 kopie 13e eeuw foro Adriani). Sommigen opperden de mogelijkheid dat in Voorburg nog Forum voortleeft.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Voorburg ligt Z en O van de stad Den Haag, NO van het dorp Rijswijk, N van de Haagse Vinex-wijk Ypenburg, NW van het dorp Nootdorp en de Haagse Vinex-wijk Leidschenveen, ZW van het dorp Leidschendam, WZW van het dorp Stompwijk en Z van het dorp Wassenaar.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gemeente en het dorp Voorburg 278 huizen met 2.216 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 17.000 huizen met ca. 41.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De stad Forum Hadriani
"In de ondergrond van Voorburg-West liggen de resten verborgen van Forum Hadriani, na Nijmegen (Ulpia Noviomagus) de tweede Romeinse stad van Nederland. In de bloeitijd, de tweede eeuw na Christus, leefden er zo’n duizend mensen, zowel Romeinen als Cananefaten, de lokale bevolking. Het stadje werd gesticht rond het jaar 70 na Chr., aan een in opdracht van de Romeinse veldheer Corbulo gegraven kanaal, dat de verbinding vormde tussen de Maas en de Oude Rijn. De naam Forum Hadriani - Marktplaats van Hadrianus - kreeg het pas toen de gelijknamige keizer rond het jaar 121 na Chr. deze streek bezocht. Hoe het daarvoor heette, is onbekend. Via het Kanaal van Corbulo konden de ‘castella’ (forten) aan de Oude Rijn worden bevoorraad. In 161 na Chr. werd de officiële naam Municipium Aelium Cananefatium (MAC), de hoofdstad van de Romeinse provincie der Cananefaten. Nadat de Romeinse soldaten zich hadden teruggetrokken uit de forten, waren ook de dagen van Forum geteld. Rond 300 na Chr. was het stadje grotendeels verlaten." (bron: Archeologische Werkgroep Leidschendam-Voorburg)

Heemkunde
"Het verleden boeit en intrigeert. Veel mensen zijn op zoek naar informatie over de geschiedenis van hun woonplaats, familie of gebeurtenissen van weleer. Daarover kan men lezen, maar men kan ook zelf onderzoek doen, of zich aansluiten bij een groep van gelijkgestemden. In veel plaatsen is een historische vereniging of archeologische werkgroep actief. In ons dorp is dat ook zo. In 1993 is de Historische Vereniging Voorburg (HVV) opgericht. Het doel van de HVV is het onderzoeken van de geschiedenis van het dorp, het bevorderen van de kennis van en de belangstelling voor deze geschiedenis en het bevorderen van het behoud van de resterende, tastbare herinneringen uit het lokale verleden. Toegankelijkheid en samenwerking staan bij ons hoog in het vaandel. Met het tijdschrift Historisch Voorburg en door het stimuleren van onderzoek beoogt de HVV de diverse aspecten van de Voorburgse geschiedenis te presenteren.

Ter viering van ons 25-jarig bestaan in 2018 hebben we besloten een bijzonder boek uit te geven. Het onderwerp zou ons aller Vliet betreffen. In nauwe samenwerking met de Voorburgse musea werd besloten tot een gezamenlijke uitgave. De redactie van "Historisch Voorburg" heeft samen met andere schrijvers (o.a. van onze zusterverenigingen in Leidschendam en Rijswijk) een indrukwekkend boek samengesteld. De Vliet heeft sinds mensenheugenis een grote rol in de ontwikkeling van het dorp gespeeld. Zowel voor het handelsverkeer over water en aan de oevers als aantrekkelijke woonplek voor welgestelden. Het boek telt liefst 352 bladzijden (onze dikste pil tot op heden telt 240 pagina's) en is rijk geïllustreerd. Een boek waarmee een jubilerende vereniging voor de dag kan komen. Het boek is getiteld: 'De Vliet langs Leidschendam en Voorburg, Van Vlietlanden tot de Hoornbrug'."

- De HVV heeft een chronologische lijst gepubliceerd met meer dan 1.000 gebeurtenissen uit de geschiedenis van Voorburg, van ca. 85 tot 2003.

- Museum Swaensteyn is het huis voor de geschiedenis, kunst en cultuur van de huidige gemeente. Het museum is gevestigd in het Notarishuis (Herenstraat 101), een van de oudste gebouwen in het Huygenskwartier. Het museum presenteert tenminste vier tijdelijke tentoonstellingen per jaar. Daarnaast is er in Museum Swaensteyn aandacht voor de Romeinen en Forum Hadriani en het bijzondere leven van Oranje-prinses Marianne. Museum Swaensteyn stelt zich ten doel de kunst en geschiedenis van de gemeente aan de hand van haar collectie te tonen voor een breed publiek. Het museum heeft een collectie waarin de geschiedenis van de gemeente wordt weerspiegeld. Daarbinnen zijn enkele zwaartepunten. Zo heeft het museum een kleine permanente expositie over het Forum Hadriani, een Romeinse stad die zich bevond op de plek waar nu Voorburg ligt. Daarnaast is er aandacht voor de persoon van prinses Marianne der Nederlanden (1810-1883), die in deze omgeving in verschillende huizen en op verschillende landgoederen heeft gewoond. Naast geschiedenis is er ook kunst. Het museum verzamelt werk van kunstenaars uit de gemeente van vroeger en nu. Kern van de collectie kunst wordt gevormd door werk van de Nieuwe Ploeg. De Nieuwe Ploeg was een lokale artistieke werkgroep uit de jaren 1951-1959.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Voorburg heeft 77 rijksmonumenten.

- Voorburg heeft 142 gemeentelijke monumenten.

- De (PKN) Oude Kerk of Martinikerk (Herenstraat 92) is een van de twee wijkkerken van de Protestantse Gemeente Voorburg. Rond 1200 werd een kleine zaalkerk gebouwd naast de woning van ambachtsheer Dirk van Voorburgh. Mogelijk stond er voorheen een houten kerkje, maar dat is nooit bewezen. De kerk werd gewijd aan St. Martinus en in 1275 was er een 'parochie van de Heilige Martinus'. Rond 1460 is de toren gebouwd, met een spits van twintig meter. De windwijzer heeft een staande leeuw. Iedereen in Nederland was katholiek tot de reformatie van Maarten Luther in de 16e eeuw. Rond 1575 sloot de Oude Kerk zich hierbij aan. Gemeenteleden werden in de kerk of op het kerkhof begraven. In de vloer zijn nog veel mooie grafzerken te zien. Tijdens de Franse tijd zijn enkele zerken met cement en een planken vloer bedekt, waardoor deze zerken goed bewaard bleven. Bij de restauratie zijn de zerken weer gevonden en schoongegemaakt. De laatste grote restauratie was in 1965-1968. Van 2008-2010 zijn de muren opnieuw gestuct. Het Marianne-orgel is geschonken door Prinses Marianne, die van 1848 tot haar overlijden in 1883 op buitenplaats Rusthof in Voorburg woonde. Zij was de voormalige echtgenote van Albert van Pruisen. Zij financierde ook de bouw van de pastorie.

- Omstreeks 1685 ontvluchtten 200.000 protestanten, die zichzelf hugenoten noemden, Frankrijk. Bloedige vervolgingen dreven 35.000 van hen naar de Noordelijke Nederlanden. Daar vonden ze geloofsgenoten. In Voorburg vestigden zich relatief veel hugenoten, die aan hun Franse identiteit bleven vasthouden. Dat paste in de trend van verfransing in de Republiek der Nederlanden. Dit creëerde de voedingsbodem waarop in 1726 de Franse Kerk (Franse Kerkstraat 24) werd gebouwd. Ook Voorburgers die niet tot de hugenoten behoorden, voelden zich tot de kerkgemeenschap aangetrokken. Zij maakten er een gewoonte van om 'op z'n Frans' ter kerke te gaan. Zo werd de kerk een gebedshuis voor hugenoten én hun dorpsgenoten. Tot 1750 kende de kerk een grote bloei met een deftige uitstraling. De groei nam daarna in snel tempo af. In 1926, na precies 200 jaar, was het aantal leden zodanig afgenomen dat aan de Franstalige diensten een einde kwam. Het kerkje werd toen verhuurd aan de lokale Vereniging van Vrijzinnig Godsdienstigen. In 1941 voegden de paar overgebleven leden van de oorspronkelijke Franse kerk zich bij de Waalse kerk in Den Haag. Uiteindelijk is het kerkje in 1948 verkocht aan de lokale Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt.

- Molen De Vlieger in Voorburg (Essepad 3) is een grondzeiler. De molen is in 1621 gebouwd (als Binckhorstmolen), ten behoeve van de bemaling van de Veen- en Binkhorstpolder. De molen verving een molen uit 1461, die naar de mening van het Hoogheemraadschap van Delfland en de omwonenden op een slechte plaats stond. De nieuwbouw loste de problemen echter niet op, en in 1654 werd besloten een tweede Veenmolen te bouwen die de naam De Nieuwe Veenmolen kreeg. De Vlieger heeft tot ca. 1947 dienstgedaan als hulpgemaal en raakte daarna langzaam ingebouwd. In 1966 is het idee geopperd om de molen te verplaatsen, wat pas in 1989 is gerealiseerd. Tegenwoordig staat de molen nabij boerderij Essesteijn, waar hij op vrijwillige basis de Veen- en Binkhorstpolder bemaalt. De molen is van april t/m oktober op woensdag en zaterdag van 13:30-16:30 uur te bezoeken (of op afspraak). - Site van Molen De Vlieger.

- Oude Algemene Begraafplaats.

- Het is 1640. Constantijn Huygens is secretaris van stadhouder Frederik Hendrik en daarmee een van de hoofdrolspelers op het toneel van de Hollandse politiek. Om het drukke Haagse hofleven te ontwijken, laat Huygens naar eigen ontwerp de buitenplaats Hofwijck aanleggen aan de Vliet in Voorburg. Hier ontvangt hij zijn gasten en brengt hij zijn vrije tijd door met muziek, kunst, wetenschap en bovenal literatuur. Constantijn Huygens (1596-1687) is een van de grootste Nederlandse dichters van de 17e eeuw. In een van zijn bekendste gedichten, Hofwijck uit 1653, beschrijft Huygens zijn buitenplaats tot in detail.

Hofwijck is een van de belangrijkste monumenten uit onze Gouden Eeuw. Huis en tuin zijn aangelegd volgens de bouwprincipes van de Italiaanse renaissance: symmetrisch, met harmonieuze maatverhoudingen en een plattegrond die de vorm heeft van een menselijk lichaam. Hiervan bleef in de loop der tijden slechts het bovenlichaam bewaard, het onderlichaam ging verloren door de aanleg van het spoor. Wat behouden bleef, werd recent gerestaureerd en biedt nu weer dezelfde aanblik als in Huygens' tijd. In de historische vertrekken van het huis is museum Huygens' Hofwijck gevestigd. Kunstwerken, boeken, meubilair en gebruiksvoorwerpen voeren je binnen in de fascinerende wereld van Constantijn Huygens en zijn kring. Ook maak je kennis met zijn beroemde zoon Christiaan Huygens, de uitvinder van het slingeruurwerk en ontdekker van de ring om Saturnus. Hij bracht de laatste jaren van zijn leven op Hofwijck door.

- Buitenplaats Vreugd en Rust (1735) in Voorburg (Oosteinde 14) kent een lange geschiedenis in de Zuid-Hollandse landgoederenzone. Het park Vreugd en Rust, met daarop de nog altijd aanwezige historische bebouwing, is sinds 1917 in bezit van de gemeente en is nu een openbaar park. Dit Zocherpark, genoemd naar de befaamde architect Zocher, kenmerkt zich door de aanleg van grillige paden en slingervormige vijvers, een hertenkamp en theekoepels. Door het handhaven van de kilometers lange, ononderbroken zichtlijn in het landschap kon je vroeger vanaf het Voorburgse Vreugd en Rust het Haagse Huis ten Bosch zien liggen. De hierbij aangelegde kilometerslange groenstrook, de Loo-zone, is nog altijd intact.

De gemeente en Stichting Mooi Voorburg hebben in 2020 het plan opgevat om het Zocherpark weer in zijn oude glorie te herstellen. Over de wetenswaardigheden rond het Zocherpark is in juni 2020 ook het boek 'Vreugd en Rust. Gastvrije buitenplaats met een park van Zocher' verschenen, dat is aangeboden aan commissaris van de koning Jaap Smit en wethouder Astrid van Eekelen. Jaap Smit: “Het is mooi om te zien dat deze parel in het snoer van landgoederen en buitenplaatsen in Zuid-Holland zo mooi in ere zal worden hersteld. Dit burgerinitiatief, geïnitieerd vanuit genoemde stichting, laat zien dat deze indrukwekkende groene oase ook in de 21e eeuw nog volop kan groeien en bloeien. Mede dankzij de voortvarende inzet van de gemeente en haar vele vrijwilligers kunnen mensen er zo van blijven genieten en kunnen zij op eigentijdse wijze kennis maken met de rijke historie.”

De eerste stappen om het park te herstellen zijn door de gemeente en de stichting reeds in 2020 gezet, in samenwerking met vele vrijwilligers en marktpartijen. Mede dankzij een subsidiebijdrage van ruim €200.000 van de erfgoedlijn Landgoederenzone van de provincie Zuid-Holland zijn de eerste resultaten al te zien. Zo is de historische Narcissenroute in ere hersteld, is een start gemaakt met de restauratie van onder meer de hekwerken, de entreepoort en de brug, worden de slootkanten, het eiland en de paden hersteld en is een tentoonstelling in Museum Swaensteyn en de uitgave van het boek mogelijk gemaakt. In deze video (maart 2020) wordt verteld wat er allemaal gaat gebeuren.

- Gevelstenen in Voorburg.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje over opgravingen van een nederzetting uit de Romeinse tijd in Voorburg d.d. januari 2010.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Voorburg (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Voorburg RK.

Reacties

(2)

U noemt deze plaats een dorp. Volgens mij heeft u dat fout. Voorburg is een stad met stadsrechten. Lange tijd geleden verkregen. Wellicht heeft u dat gemist.

Dan heeft dé specialist op stadsrechtengebied in ons land, dr. Joost C.M. Cox, in zijn promotie-scriptie over stadsrechten (https://www.universiteitleiden.nl/binaries/content/assets/geesteswetensc...) kennelijk ook iets gemist, want deze plaats komt daarin niet voor. Daarnaast heeft de term dorp of stad sinds halverwege de 19e eeuw wettelijk geen betekenis meer, dus sindsdien is het nog puur een gevoelsmatige kwestie of een gemeente of de inwoners een bepaalde kern een stad of dorp vinden. En daar conformeer ik mij dan aan. Er zijn ook steden die nooit stadsrechten hebben verkregen maar gezien hun grootte, voorzieningen en regionale verzorgingsfunctie redelijkerwijs als stad zijn te beschouwen en zich daarom - terecht - zo noemen. Almere, Apeldoorn etc. Maar ik heb de indruk dat Voorburg vandaag de dag doorgaans nog een dorp wordt genoemd, dus conformeer ik mij daaraan.

De gemeente noemt haar kern zelf een dorp in de Volkstelling van 1840. In dat jaar is het ook nog een bescheiden kerntje met nog geen 300 huizen! Ook de wiki betreffende deze gemeente (http://wiki.toenleidschendam-voorburg.nl/wiki/Voorburg) heeft het over een 'dorpsbestuur' anno 1828, wat men zeker 'stadsbestuur' genoemd zou hebben als uw stelling zou kloppen. En ook al zóu uw stadsrechten-stelling kloppen, dan wordt een stad die ooit stadsrechten heeft verkregen, nog niet tot in de eeuwigheid als stad beschouwd, wat u mt uw formulering wél lijkt te veronderstellen. Er zijn in dit kader tientallen plaatsen in ons land die ooit formeel een stad zijn geweest en gezien de huidige geografische en maatschappelijke situatie een dorp of buurtschap worden genoemd, bijv. het dorp Eemnes en de buurtschap Eembrugge. Kennelijk wilt u Eembrugge met haar paar handenvol huizen een stad noemen omdát het ooit stadsrechten heeft verkregen? Dan bent u de enige. Dus uw manier van redeneren gaat sowieso niet op. Voor nadere toelichting zie ook https://www.plaatsengids.nl/kennisbank/wat-een-plaats-en-welke-soorten-p.... Waarvan akte.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen