Wassenaar

Plaats
Dorp en gemeente
Wassenaar
Haaglanden
Zuid-Holland

gemeente_wassenaar_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Wassenaar anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Wassenaar anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Wassenaar

Terug naar boven

Status

- Wassenaar is een dorp en gemeente in de provincie Zuid-Holland, in de regio Haaglanden.

- Wapen van de gemeente Wassenaar.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Wassenaar.

- Van de onder Statistische gegevens vermelde buurtschappen zoals zij in 1840 nog bestonden, is tegenwoordig alleen Den Deijl nog als buurtschap te beschouwen. Verder is er nog de buurtschap Maaldrift die, hoewel al in de 15e eeuw vermeld, in de Volkstelling van 1840 niet wordt genoemd. Rijksdorp staat soms als buurtschap te boek, maar is een villawijk, sinds de 14e eeuw al vermeld als hofstede, sinds de 17e eeuw een buitenplaats en rond 1920 getransformeerd tot villawijk. De naam stamt vermoedelijk van een persoon Rijk of Rik.(1) Naast Rijksdorp heeft de gemeente nog een aantal buiten de dorpskern gelegen wijken, met name Oud Wassenaar, Nieuw Wassenaar, De Kieviet en Kerkehout. Alleen de laatstgenoemde is voorzien van (witte) plaatsnaamborden. Tot slot valt onder de gemeente ook nog een klein deel van de grotendeels Katwijkse buurtschap De Pan.

Terug naar boven

Ligging

Wassenaar ligt NO van Den Haag, ZW van Leiden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Wassenaar 348 huizen met 2.706 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 146/1.292 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Den Deijl en Leijdschekant samen 41/287, Veenzijde en Haagkant samen 69/483, Duinkant en Smokkelbrug samen 50/350, Oostdorp 29/203 en Zeeduinen 13/91. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 11.000 huizen met ca. 26.000 inwoners.

- Wassenaar in cijfers.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Het dorp Wassenaar zag tussen 1910 en 1922 het inwonertal toenemen van 4.200 naar 7.000. In 1929 was dit gegroeid tot 12.000 inwoners. De landelijke gebieden rond het dorp, uitlopers van de duingronden, bossen, en landbouwgronden, waren zeer in trek bij de wat beter gesitueerde kooplieden, politici, en wetenschappers uit 'de grote stad'. De diverse oude buitenplaatsen zoals Duindigt, Groot Hoefijzer en Groot Haesebroek, die rond de dorpskern lagen en zich uitstrekten tot Leiden, Voorschoten en Den Haag, werden geleidelijk aan tot ontwikkeling gebracht. Projectontwikkeling 'avant la lettre', zou men kunnen zeggen. Zo verschenen ook de eerste grote, kapitale nieuwe landhuizen in het dorp." (bron: Buurtvereniging Groot Haesebroek & Oud Wassenaar)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp en deze gemeente, kun je terecht bij:

- Historische vereniging Oud Wassenaer.

- Stichting Historisch Centrum Wassenaar zet zich in voor het behoud van cultuurhistorisch waardevolle objecten in deze gemeente. Tevens beheert zij de Oudheidkamer. De collectie van de Oudheidkamer bestaat grotendeels uit lokale bodemvondsten. Veel voorwerpen stammen van het terrein van het in 1738 afgebroken kasteel Huis ter Weer, dat in de periode 1976-1982 werd opgegraven. Het betreft voornamelijk laat-middeleeuws materiaal en voorwerpen uit de 17e en 18e eeuw. Op Huis ter Weer en elders in de gemeente zijn ook talrijke vondsten uit de prehistorie gedaan, waarvan de belangrijkste permanent worden getoond. De Oudheidkamer heeft verder nog een bescheiden collectie oude gereedschappen, onder andere uit de bloembollencultuur en fraaie maquettes van enkele Wassenaarse landhuizen. Adres: Raadhuis De Paauw, Raadhuislaan 22. Het museum is gevestigd in het souterrain van dit gebouw, naast het Brandweermuseum. Geopend za/zo 12.00-16.00 uur en op afspraak. Tel. 071-5315918.

- "In het gemeentearchief wordt zo'n 900 strekkende meter archief van de gemeenten Wassenaar en Voorschoten bewaard. Niet alleen de archieven van de gemeentelijke overheden en hun voorgangers worden hier beheerd, maar ook de rechterlijke, notariële en weeskamerarchieven, de doopregisters, trouwregisters en begraafregisters en een grote hoeveelheid archieven van kerken, verenigingen en stichtingen. Daarnaast beschikken wij over een uitgebreide collectie kaarten en tekeningen, boeken, foto's, plaatselijke kranten en documentatie. Een deel van het bronnenmateriaal van het Wassenaarse gemeentearchief is digitaal beschikbaar. Deze kun je op de website bekijken in de Digitale Studiezaal."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wassenaar heeft 321 rijksmonumenten.

- Wassenaar heeft 115 gemeentelijke monumenten.

- Een deel van Wassenaar is 'beschermd dorpsgezicht'.

- De Dorpskerk, Kievietkerk en Messiaskerk maken deel uit van PKN Wassenaar. Onder de link vind je nadere informatie over de geschiedenis van deze kerken.

- Molen Windlust.

- Zuidwijksemolen.

- De in 2011 gerestaureerde rosmolen / karnmolen staat op een privé erf en is niet te bezichtigen.

- Het rijksmonumentale koffiehuisje op Buurtweg 116 in Wassenaar, ook wel 'limonadekiosk' genoemd, is in 1908 gebouwd, bij de aanleg van de toenmalige Hofpleinspoorlijn. Er mochten enkel niet-alcoholische dranken als limonade, koffie en melk worden geschonken. Verspreid over het land stonden rond de eeuwwisseling meer dan 45 van deze houten gebouwtjes. Deze waren door de Scheveningse architect F.A. Koch (1864-1935) in chaletstijl ontworpen. In en rondom Den Haag stonden er zo'n 25. In Wassenaar staat het laatst bekende exemplaar. In 2018 is de Buurtweg heringericht in het kader van groot onderhoud, waardoor voor het koffiehuisje weinig plek overbleef. In november 2018 is het huisje daarom 27 meter verplaatst. Door de verplaatsing wordt het op de weg overzichtelijker en daardoor veiliger. Bovendien is er nu meer ruimte voor mensen die bij het koffiehuisje iets willen eten of drinken.

- Gevelstenen in Wassenaar.

- De Vleermuisbunker in Wassenaar, onderdeel van de Atlantikwall, is in 2014 gerestaureerd. De restauratie diende zowel het belang van natuur als cultuurhistorie: de bunker huisvest deels bedreigde vleermuissoorten, en dankzij de restauratie kunnen mensen weer worden rondgeleid door de bunker en het gangenstelsel, waardoor het verhaal van de Tweede Wereldoorlog waaronder de Atlantikwall, aanschouwelijk kan worden gemaakt.

- In Brandweermuseum Wassenaar vind je brandweermaterialen die voor een groot deel daadwerkelijk gebruikt zijn voor de brandbestrijding in deze gemeente. Het geeft een beeld van de wijze van brandbestrijding door de eeuwen heen, van de 17e eeuw tot heden. Het museum is gevestigd in het souterrain van Raadhuis De Paauw. Het museum is in 1923 opgericht door de toenmalige Wassenaarse brandweercommandant G.J. van der Mark. Het museum en de collectie heeft een turbulente geschiedenis van begin tot heden. Je kunt daarover meer lezen in het artikel over de geschiedenis van het Brandweermuseum in het tijdschrift Eén-Eén-Twee.

- Het in 2016 gerealiseerde Museum Voorlinden is gelegen midden in de natuurlijke omgeving van het gelijknamige landgoed. Omringd door het groen van de bomen, uitkijkend over het water en het uitgestrekte weiland, kan de bezoeker in alle rust genieten van de kunst. De architectuur van het nieuw gebouwde museumgebouw draagt actief bij aan de natuurbeleving binnen in het museum. Grote raampartijen bieden uitzicht op de omgeving en de museumzalen worden door een speciale dakconstructie verlicht met daglicht. Natuur, kunst en architectuur komen op deze manier harmonieus samen.

Het in moderne en hedendaagse kunst gespecialiseerde museum toont zowel monumentale installaties als meer ingetogen presentaties. De oppervlakte van het museum beslaat 6.000 m2 waarvan ruim 4.000 m2 voor tentoonstellingsruimte is gereserveerd. Verder zijn ondersteunende faciliteiten als een winkel, bibliotheek, auditorium, educatieruimte en restauratieatelier in het gebouw ondergebracht. In het naast het museum gelegen monumentale landhuis uit 1912 is het restaurant gehuisvest.

- In 1940 werd Seys-Inquart rijkscommissaris van het door de Duitsers bezette Nederland. Hij woonde tijdens zijn verblijf in Nederland op landgoed Clingendael in Wassenaar. Tussen Clingendael en het Haagse Landgoed Oosterbeek werd een commandobunker gebouwd. Na de Tweede Wereldoorlog maakte de Koninklijke Landmacht nog gebruik van de bunker, onder meer om verbinding te houden met Nederlandse troepen overzee. En tijdens de Koude Oorlog werd er rekening mee gehouden dat de Nederlandse regering hier in crisissituaties onderdak moest kunnen vinden. In juni 2018 laat het Rijksvastgoedbedrijf weten dat het de bunker van Seyss-Inquart wil verkopen. Voorzitter Ronald Klomp van Stichting WO2 Sporen vindt dat geen goed plan en zou graag zien dat het unieke object "een landmarkeringspunt wordt voor herdenken, onderzoek en educatie. Zoiets hebben wij nog niet in Den Haag". Het liefst ziet de stichting dat de bunker naar de Nationale Monumentenorganistie (NMo) gaat. Stichting WO2 Sporen heeft een rapport opgesteld om de politiek ervan te overtuigen de bunker niet te verkopen. De buurt zou het wel zien zitten om van het gebouw van Seyss-Inquart een museum te maken. Zo blijft de als stadsboerderij gecamoufleerde bunker, de laatste in zijn soort, behouden.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Duinrell is een attractiepark en camping, opgericht in 1935 met de openstelling van het historische landgoed Duinrell. Het attractiepark is een familiebedrijf, eigendom van en geleid door de broers Roderick en Philip van Zuylen van Nijevelt. In tegenstelling tot vroeger, toen voor veel attracties per attractie betaald moest worden, zijn de meeste attracties tegenwoordig inbegrepen in de entreeprijs (voor bijv. het subtropische zwemparadijs Tikibad moet apart worden betaald). Het grote buitenbad met ligweide is, indien geopend, wel vrij toegankelijk vanuit het attractiepark.

- Staatsbosbeheer heeft in 2009 het duingebied van Katwijk en Wassenaar onder handen genomen. De maatregelen moeten leiden tot directe verbeteringen van het duingebied, zoals vernatten, verschralen en het vergroten van de dynamiek. Door de begroeiing en de voedselrijke bovenlaag op de locaties te verwijderen, komt het schone zand te voorschijn en het grondwater dichter bij de oppervlakte. Daar krijgen de vele bijzondere planten en dieren die in het pioniersstadium van de duinen voorkomen en zeldzaam zijn geworden, weer volop ruimte. Ook is er een nieuw begrazingsgebied gekomen van 30 hectare, vlakbij de huidige begrazing in Berkheide.

- Direct ten zuiden van de kern Wassenaar ligt een groene zone met daarin de landgoederen De Paauw, Eikenhorst, Raaphorst en Ter Horst (laatstgenoemde ligt in de gemeente Voorschoten). De vier landgoederen zijn in 1838 aangekocht door prins Frederik der Nederlanden. Eikenhorst, Raaphorst en Ter Horst vormen gezamenlijk het Koninklijk Landgoed De Horsten. Prinses Beatrix is eigenaar van De Horsten. Op Eikenhorst wonen koning Willem-Alexander en koningin Maxima met hun gezin. In landhuis De Paauw is het raadhuis van Wassenaar gevestigd. Prins Frederik had de landgoederen gekocht voor de jacht. In het voormalige jachthuis is nu Theepaviljoen De Horsten gevestigd.

- Meijendel is een uitgestrekt waterrijk duin- en natuurgebied ten westen van zuidelijk Wassenaar en ten noorden van Den Haag / Scheveningen. Het is tevens waterwingebied en wordt beheerd door waterbedrijf Dunea. Meijendel heeft een omvang van ca. 2000 ha en vormt met het naastgelegen Hollands Duin het grootste aaneengesloten duingebied van Zuid-Holland. De naam Meijendel is ontstaan doordat in een vallei een boerderij gestaan heeft die genoemd werd naar de vele meidoorns die in de omgeving groeiden.

- Onderzoekers van de Universiteit Leiden gaan samen met drinkwaterbedrijf en natuurbeheerder Dunea in het project Terra-dunes uitzoeken welke rol bodem en bodemorganismen spelen in het herstel van natuurkwaliteit. Ze doen dat door al dan niet gesteriliseerde bodem te inoculeren met grond en zaden. Dunea is eigenaar van het terrein in Meijendel bij Wassenaar, waar de proeven zullen plaatsvinden. Natuurbeheerders zijn nu niet goed in staat de natuurontwikkeling in beschadigde duinen te sturen. Het nieuwe Leidse onderzoek gaat op zoek naar fundamentele inzichten in de rol van de bodem met alle organismen die erin leven op het leven boven de grond. Dit onderzoek biedt Dunea en andere beheerders nieuwe inzichten in het duinbeheer. Hiervoor werken onderzoekers van het Centrum voor Milieuwetenschappen Leiden en van het Instituut voor Biologie Leiden en Nederlands Instituut voor Ecologie, NIOO-KNAW samen met Dunea, dat grote duingebieden beheert en deze benut voor de productie van drinkwater.

Natuurbeheerders kunnen bodemleven gebruiken blijkt uit recent ecologisch onderzoek. Ze kunnen een gebied met weinig natuurwaarde - bijvoorbeeld een uit productie genomen akker - inoculeren met kleine hoeveelheden grond uit een natuurgebied dat al verder ontwikkeld is. Het daarin aanwezige bodemleven als schimmels, bacteriën en kleine insecten zorgt dat de natuurontwikkeling vervolgens sneller en beter op gang komt. Met name mycorrhiza - een ondergrondse samenwerking tussen schimmels en plantenwortels - blijken hierbij belangrijk. In het project Terra-dunes richten de onderzoekers hun aandacht op wat er ondergronds gebeurt tijdens de drie successiestadia in duinen: zand, gras en bos.

Het is voor het eerst dat onderzoekers de bodeminoculatietechniek gebruiken in een duinecosysteem. In het door Dunea beheerde Meijendel bij Wassenaar hebben ze een kaal stukje duin ter beschikking waar tot voor kort een gebouw stond. Hierop inoculeren ze verschillende onderzoeksveldjes met bodemorganismen, van verschillende successiestadia. Ook zaaien ze er een standaardzaadmengsel in van 20 plantensoorten. De onderzoekers gaan in het bijzonder letten op de rol van mycorrhiza, die ze aan sommige proefveldjes toevoegen. Het platform zal minimaal - vanaf medio 2018 - in ieder geval 3 jaar bestaan. Hierna verwachten de onderzoekers en Dunea het te verlengen voor minstens nog eens 10 jaar. (bron: Dunea en Universiteit Leiden, 21-6-2018)

- "20 jaar infiltratie van voorgezuiverd rivierwater uit de Afgedamde Maas laat geen negatieve effecten meer zien op de vochtige duinvalleien in het gebied Meijendel bij Wassenaar. De Wageningse studie in 2019 van Tom van Heusden onder begeleiding van prof. dr. Joop Schaminée toont dit aan. De kwaliteit van het duin is nog nooit zo goed geweest en bijzondere plantensoorten zijn terug van weggeweest. Dat was in het verleden wel anders. Eeuwenlange neerslag heeft onder de duinen gezorgd voor een natuurlijke zoetwatervoorraad. Tot 1955 kon het drinkwaterbedrijf hier ongestoord uit putten. Maar om over voldoende drinkwater te blijven beschikken, is vanaf 1955 het water in de duinen aangevuld met voorgezuiverd rivierwater. In eerste instantie was dat water uit de Lek (ingenomen bij Bergambacht) en vanaf 1976 uit de Afgedamde Maas. Met dat water kwamen ook - achteraf ongewenste - voedingsstoffen mee. Promotieonderzoek van wijlen Erik van Dijk toonde de negatieve invloed aan op de vochtige duinvalleien.

Biodiversiteit
Het voedselrijke water uit de Lek en neerslag van stikstof hebben ervoor gezorgd dat in het duin sommige planten sterk gingen domineren. Planten die van nature niet in zulke hoeveelheden in het kalkrijke duin horen. Hierdoor nam de natuurlijke biodiversiteit af. Het doorsijpelende kwelwater met voedingstoffen vanuit de infiltratieplassen had een negatief effect op de duinvalleien. In 1976 is Dunea gestart met de defosfatering in de Afgedamde Maas ter hoogte van Wijk en Aalburg. Door het toevoegen van ijzersulfaat wordt het fosfaatgehalte in het rivierwater sterk verlaagd. Deze verre voorzuivering heeft in hoge mate bijgedragen aan een verbetering van de kwaliteit van het water. Het kwelwater naar de vochtige duinvalleien bij Wassenaar was daardoor weer goed op orde.

Vergroten oppervlakte duinvallei
Het schone kwelwater heeft wel ruimte nodig. Daarvoor is het oppervlak aan duinvalleien vergroot. Dit kon door infiltratieplassen op te heffen en bestaande duinvalleien af te plaggen. Met afplaggen wordt bedoeld: het weghalen van de voedingsstofrijke toplaag. In overleg met o.a. Stichting Duinbehoud is vanaf 1996 in tien jaar tijd de magere 2 tot 3 ha uitgebreid naar ongeveer 65 ha. Een gezamenlijke financiering van de Provincie Zuid-Holland en Dunea heeft dit mogelijk gemaakt. In de winter van 1996 zijn als eerste de Kikkervalleien hersteld. Hiervoor is driekwart van een infiltratieplas opgeheven om ruimte te maken voor de duinvallei. Bovendien zijn omliggende duinvalleien, die te veel voedingsstoffen bevatten, geplagd.

Successie
De centrale vraag van de Wageningse studie van Van Heusden was: 'wat is de ontwikkeling van de soortensamenstelling en de bodem?'. Oftewel: komt de begroeiing en de bodem overeen met de verwachtingen na 20 jaar schoon kwelwater? Als doorsijpelende voedingsstoffen vanuit de infiltratieplas nog steeds een rol zouden spelen, dan zouden bepaalde planten weer zijn gaan woekeren en de in de duinvalleien bij Wassenaar thuishorende planten verdringen. Het onderzoek van Van Heusden toont aan dat het kwelwater, dat vanuit de infiltratieplassen richting deze duinvalleien stroomt, de ontwikkeling van de duinvalleien niet meer beïnvloedt. Een onderzoek naar de flora van de Kikkervalleien door Frans Hooijmans bevestigt dit resultaat. Sterker nog, het laat zien dat ook heel bijzondere soorten weer terug zijn gekeerd in Meijendel. Het betreft onder andere oeverkruid en dwergbloem. Deze soorten zijn 85 respectievelijk 185 jaar niet meer waargenomen in Nationaal Park Hollandse Duinen. Een verbluffend resultaat." (bron: Dunea, november 2019)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wassenaar (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Wassenaar. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Buurtvereniging: - "Buurtvereniging Groot Haesebroek & Oud Wassenaar omvat de bebouwde kom die begrensd is ten zuiden door de Stoeplaan en de Van der Oudermeulenlaan, ten westen door de Groot Haesebroekseweg, ten noorden door de Groot Haesebroekseweg, het eenrichtingsgedeelte van de Schouwweg en de Rust en Vreugdelaan en ten oosten door de Rijksstraatweg. Het doel van de vereniging is de behartiging van de gemeenschappelijke belangen van de bewoners van het werkgebied. Daarnaast organiseert de vereniging door het jaar heen diverse evenementen en activiteiten."

- Zorg: - Zorgboerderij Oliehoek.

- Veiligheid: - Politie Wassenaar. - Brandweer Wassenaar.

- Genealogie: - Het Wassenaarse register van de volkstelling van 1829 blijkt een schat aan informatie te bevatten, want per huisadres werden de volgende gegevens over alle inwoners vastgelegd: familienaam, voornaam, leeftijd, geboorteplaats, godsdienst en beroep. Ben je geïnteresseerd in de geschiedenis van Wassenaar of vraag je je af of je familie hierin voorkomt, dan kun je nu de gegevens uit dit register snel en makkelijk raadplegen. De Wassenaarse gegevens zijn namelijk door een vrijwilligster van het gemeentearchief, mevrouw Frens van Toor-van Buiren, ingevoerd in een computerbestand en daardoor nu via de link online te raadplegen.

Reactie toevoegen