Wijster

Plaats
Dorp
Midden-Drenthe
Drenthe

wijster_col_du_vam_1.jpg

In oktober 2018 is in Wijster op een deel van de stortplaats de Col du VAM gerealiseerd. Met een lengte van in totaal ruim 2 km en stijgingspercentages van 10 tot 15 procent is het een uitdaging voor wielrenners en mountainbikers.

In oktober 2018 is in Wijster op een deel van de stortplaats de Col du VAM gerealiseerd. Met een lengte van in totaal ruim 2 km en stijgingspercentages van 10 tot 15 procent is het een uitdaging voor wielrenners en mountainbikers.

Wijster

Terug naar boven

Status

Wijster is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Beilen.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Wiester. Een inwoner van dit dorp is een Wiesterse.

Oudere vermeldingen
1206 kopie 15e eeuw Wisnare, 1217 kopie Wisnere, 1348 Wijshoerne, 1557 Wijser, 1634 Wysshoorn, 1781 Wijshorn, 1844 Wijster, 1867 Wijsthoorn.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden. De -t- is later ingevoegd, de vorm met hoerne, = horn 'hoek', is waarschijnlijk door reïnterpretatie in aanleuning aan andere namen als Spehoerne (zie Spier) ontstaan. Voorgesteld is wîsknere* 'lieden in de weidestreek' (uit wisch 'natte weide' en het suffix -wari 'bewoners'), maar het Drents zou -sk- hebben behouden en vormen met -sk- zijn niet overgeleverd. De lange -î- weerspreekt de verklaring uit wisinharu*- 'goede zandige rug' en als alternatief stelt men voor: wîsen-hara* 'beboste hoogte langs de Wîsen*', een belendend stroompje, waarvoor zie Oosterwijzend. Men neemt aan dat de nederzetting is verplaatst en dat deze oorspronkelijk lag langs de Leek aan de noordrand van de Noordesch, waar archeologische resten uit de Romeinse en vroegmiddeleeuwse periode zijn gevonden.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Wijster ligt O van het dorp Spier, de A28 en het Nationale Park Dwingelderveld, ZZO van het dorp Beilen, ZW van het dorp Westerbork, W van het dorp Balinge, WNW van het dorp Mantinge, NW van het dorp Nieuw-Balinge, NNW van de dorpen Tiendeveen en Noordscheschut, N van de stad Hooogeveen, NNO van het dorp Fluitenberg en NO van het dorp Pesse.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft het dorp Wijster 48 huizen met 300 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 400 huizen met ruim 1.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

VAM/Attero
Het dorp Wijster is o.a. bekend van de VAM (Vuil Afvoer Maatschappij), die een groot bedrijfsterrein heeft in het buitengebied Z van de dorpskern. De VAM is opgericht in 1929, met als doel de bereiding van compost als bodemverbeteraar voor de schrale gronden van de jonge ontginningen die in de jaren twintig op gang kwamen. Tevoren was komen vast te staan dat door het gebruik van stadscompost de zogeheten ontginningsziekte effectief kon worden tegengegaan (die later een gebreksziekte bleek te zijn, een gevolg van een tekort aan sporenelementen, met name koper). De VAM sloot voor dit doel een contract met de gemeente Den Haag en de NS om al het Haagse huisvuil per spoor naar Drenthe af te voeren. Bij Wijster werd vervolgens op een deel van een 600 ha metend heidecomplex een grote compostfabriek gebouwd, waar in het najaar van 1931 de eerste trein met speciaal gebouwde vuilniswagons aankwam. Om het eindproduct te kunnen afvoeren, werd een ruim 3 km lang verbindingskanaal naar het Linthorst Homankanaal gegraven, het VAM-kanaal. Voor de aanvoer van vuilnis werd een 3,5 km lange spoorbaan aangelegd, als aftakking van de lijn Hoogeveen-Assen.

In de jaren dertig groeit de compostproductie uit tot een hoeveelheid van 60.000 ton. Aanvankelijk wordt het grootste deel afgenomen door de ontginningsmaatschappijen. Naderhand groeit ook de afname door particulieren. In 1996 wordt een nieuwe composteringsinstallatie en een vuilverbrandingsoven in gebruik genomen, die tot de meest geavanceerde van Europa behoort (GAVI). De VAM is overgenomen door de firme Attero, die diensten levert voor het transport, hergebruik en eindverwerking van afvalstoffen van huishoudens en bedrijven. Bij Attero Wijster werken ruim 200 werknemers.

Zie verder:

- Geschiedenis van Wijster. Onder de link vind je onder het menu Geschiedenis nog veel meer verhalen uit de geschiedenis van dit dorp.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De Vereniging voor Volksvermaken (VvV) Wijster organiseert door het jaar heen vele evenementen en activiteiten in het dorp.

- 4x4 Feest (in 2020 voor de 5e keer). In 2016 organiserde Akkerbouw- en Loonbedrijf Fikkert, na een 'uit de hand gelopen grap', de 1e editie van het 4x4 Feest, een rit met obstakels voor vierwielaangedreven auto's op hun terrein aan de Vamweg in Wijster. Het was zo'n groot succes dat er wel een vervolg móest komen. Het parcours werd uitgebreid met o.a. een route door het bos. Het parcours gaat over grote blokken landbouwgrond met diverse obstakels, aansluitend op de landbouwgronden twee bossen waar ook voldoende uitdaging in zit om door te komen. Verder een rondrit van ca. 1,5 uur door Drenthe, grotendeels offroad en goed te doen voor een standaard vierwielaangedreven auto. Diverse standhouders met 4x4 materiaal, goed eten en drinken, en 's avonds een Schuurfeest met een live band. Voor een indruk van dit evenement vind je hier een reportage in tekst en beeld van 4x4 Feest editie 2019 en hier de videoreportage '4x4 Feest Drenthe 2019: modderig en moeilijk wippen maar machtig mooi', beide van de hand van Alex Miedema.

Over dat wipgebeuren licht Alex het volgende toe: "Het lastigste obstakel bij 4×4 Feest Drenthe editie 2019 was denk ik de wip. Niet veel mensen durven überhaupt die hindernis te nemen. Van de zeven dapperen die ik het wel zag doen, ging het bij niemand goed! Wielen er naast en veel te hard neerklappen waren geen uitzondering maar regel. Bij deze Disco (= Land Rover Discovery, red.) ging het wel op een heel vervelend moment mis, zodat de kraan er even bij gehaald moest worden om de auto zonder extra vervolgschade weer op het parcours te krijgen. De eigenaar was er vrij laconiek onder; nadat hij een rondje om de auto liep om de schade op te nemen zei hij “We spuiten hem gewoon weer bij en dan komt het helemaal goed”, waarna hij weer op volle kracht verder reed."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Op de VAM-berg, zoals de stortplaats in Wijster in de volksmond heet, is in oktober 2018 een fietsparcours gereed gekomen. Het parcours, genaamd Col du VAM, bestaat uit drie klimroutes en een afdaling. De routes zijn in totaal 2100 m lang en hebben een gemiddeld stijgingspercentage van 10%. Op de meest noordelijke route vind je aan het einde van het parcours een keienstrook, met een stijgingspercentage van 15%. DvhN-verslaggever Willem Dekker mocht zich op 17 okbober 2018, een dag voor de opening, alvast uitleven op 'het Dak van Drenthe', zoals de locatie ook wel wordt genoemd. Onder de link kun je bekijken hoe hij deze 'berg' bedwongen heeft.

Het aanleggen van het eerste deel van het fietspad is maar een deel van de grote plannen van de provincie. De rest van ‘het dak van Drenthe’ moet nog komen. "Het dak wordt nog hoger gemaakt en afgewerkt. In 2020 moet het stortdeel in ieder geval af zijn en dan kunnen we ook deel twee van het fietspad, het laatste deel, erop leggen. En dan is er een prachtig uitzicht. Ik denk echt dat het uniek is wat we hier gaan maken", vertelde gedeputeerde Henk Brink bij de feestelijke opening op 18 oktober 2018. Brink, die als eerste over de finish ging, heeft zich sterk gemaakt voor het fietsen op de VAM-berg in Wijster. Hij verwacht dat het een toeristische trekker wordt, niet alleen van letterlijk maar ook van figuurlijk formeet: "Dit is natuurlijk mooi voor Drenthe, maar hier komen straks ook fietsers uit heel het Noorden en andere provincies."

Wie te voet of op de fiets de top van de Col du VAM in Wijster bereikt, kan zich laten fotograferen bovenop een koelkast of magnetron of koelkast. In augustus 2019 is in informatiecentrum De Blinkerd namelijk een 3D vloerschildering onthuld. In de vloerschildering komen natuur, afval en duurzaamheid tot uiting. Het kunstwerk is een creatie van Leon Keer, die over de hele wereld bijzondere straattekeningen maakt. De vloerschildering op het hoogste punt van Drenthe is een van de 35 projecten waarmee Midden-Drenthe zich op de kaart wil zetten. In april 2019 is namelijk de aftrap gegeven voor het het culturele jaar, dat door gaat tot oktober 2020.

- Wandelroute De Blinkerd (5 km). Beklim de hoogste berg van Drenthe en geniet van het prachtige uitzicht. Aan de voet van de berg stroomt het Oude Diep. Het Drentse Landschap heeft de beek in oude luister hersteld.

- Wandelroute Westerhaar (5 km). Onderweg denk je in een bungalowparkje terecht te komen. Niets is minder waar. Vanaf het startpunt kronkelt een glad geschoren graspad het bos in. Het bos is nog jong. De bomen zijn hooguit vuistdik. Niet lang geleden groeiden hier aardappels en bieten. In de plas in het bos kwaken groene kikkers. Hoog boven ons hoofd zingt een wielewaal. Deze wandeling is een ontdekkingstocht. Natuur ontdekken op plekken waar je haar het minst verwacht.

- Het gebied tussen Wijster en Hoogeveen hoort niet tot de meest bezochte streken van Drenthe. Fietstocht 'De Blinkerd en het Oude Diep' (40 km) laat je ontdekken dat dit geheel ten onrechte is, want het blijkt een buitengewoon afwisselend gebied. Je komt op plaatsen waar nog écht iets te ontdekken valt. De tocht brengt je langs bijzondere terreinen van Het Drentse Landschap als de Boerveense Plassen, het Kremboongbos en Landgoed Vossenberg en laat je kennismaken met opvallende natuurontwikkelingsprojecten. De start is bij de parkeerplaats bij de kiosk aan het VAM-kanaal, bereikbaar vanaf de weg Wijster-Drijber (bij het bord De Blinkerd afslaan).

- Tussen 1989 en 2005 heeft afvalverwerker Attero rond zijn locatie Wijster ca. 100 ha grond beplant met bomen en struikgewas, om het zicht op het bedrijf te verminderen. Ook zijn enkele tientallen erven van boerderijen en woonhuizen beplant, om de uitkijk op de stortplaats en installaties weg te nemen. Om dit mogelijk te maken, zijn in goed overleg met omwonenden daarvoor gronden aangekocht en geruild. Tevens is er van de gelegenheid gebruik gemaakt om ook nieuwe natuur aan te leggen, evenals wandel- en fietspaden.

- Op het hoogste punt van de Attero-stortplaats in Wijster is het opvallende informatiecentrum De Blinkerd gerealiseerd. Het is geopend van zonsopgang tot zonsondergang. Hier kun je zien hoe Stichting Het Drentse Landschap rond het Oude Diep - een kleine natuurlijke stroom, die langs het bedrijfsterrein loopt - nieuwe kansen geeft aan de natuur. Ook is er informatie over afvalverwerking bij Attero en de waterhuishouding van een beekdalsysteem. Vanaf De Blinkerd heb je een prachtig en uniek uitzicht over het Drentse plateau, de natuur aan de oostzijde en de bedrijvigheid aan de westzijde. Bij helder weer kun je de windmolens bij Coevorden zien en de contouren van Emmen. Verder heeft Attero grond beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de herinrichting van het stroomdallandschap van het Oude Diep.

- Landgoed Vossenberg O van Wijster wordt doorsneden door het oude Linthorst Homankanaal met zijn weelderig begroeide oevers. Het Drentse Landschap heeft er stapsgewijs naartoe gewerkt om de natuurwaarden op het landgoed te versterken. De kern van het landgoed is van belang als inzijggebied voor regenwater, dat in de graslanden langs de Niklaasbeek als kwelwater ten goede komt aan de plantengroei. Al met al is hier een bijzonder afwisselend natuurlandgoed ontstaan. - Wandelroute Landgoed Vossenberg (6,5 km).

Een bijzonder verhaal m.b.t. dit landgoed is het volgende: Rehana Udin was een paar maanden oud toen ze met moeder Freddij Bertha Hemmel, vader Sam Oedin en haar zus van 3,5 jaar oud als evacué vanuit Bennekom naar landgoed Vossenberg in Wijster kwam. Ze kregen er onderdak in een stookhuisje, dat tegenwoordig Piet Verdriet heet. Vader maakte maakte er tekeningen, moeder schreef er gedichten. Bart Schiphuis uit Burgum kreeg de twee boekjes met tekeningen en gedichten in 2012 van een oud-oom en -tante die destijds op het landgoed woonden. "Ik heb toen een belofte gedaan: Ik ga ervoor zorgen dat dit terugkomt bij de eigenaar of de erfgenamen. Hoe dan ook. Daar ben ik mee bezig en ik hou me aan de belofte." Na de oorlog trok het gezin naar Java. Daar werd de verhollandste achternaam weer veranderd in Udin. Daarom heeft zijn zoektocht maar liefst 6 jaar geduurd.

In 2018 heeft Bart Schiphuis de nog levende kinderen van het gezin getraceerd, waaronder de hiervoor reeds vermelde Rehana Udin, die in Frankrijk woont. Ze kwam in juli 2019 naar Wijster, waar Bart haar het huisje van destijds liet zien en haar de boekjes overhandigde. Ze was er uiteraard heel blij mee: "Ik heb nu meer dan een beeld. Mijn vader was niet zo'n verteller. Bart heeft heel veel dingen uitgezocht. Hij vertelt wat zijn oom en tante hier allemaal deden. Dingen die mensen hier in de buurt ook niet weten", aldus Udin. RTV Drenthe suggereert daarom of hier niet een boek over geschreven zou kunnen/moeten worden. Bart reagert daarop dat dat boek al 'in zijn hoofd zit', maar dat het 'alleen nog even geschreven moet worden'... (bronnen: Dagblad van het Noorden, 13-7-2019 en RTV Drenthe, 11-7-2019. Zie ook deze videoreportage van RTV Drenthe)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijster (online te bestellen).

Terug naar boven

Links / voorzieningen / verenigingsleven

- Algemeen: - Site van en over Wijster.

- Nieuws: - Het laatste nummer van Dorpskrant 'Wiester mien dôrp' - maandelijks, behalve juli en augustus - is via de link ook online te lezen. - Nieuws uit Wijster op Facebook.

- Belangenorganisatie: - "Dorpsbelangen Wijster is opgericht in 1969 en heeft als doel het behartigen van de algemene belangen van de inwoners en het behoud en waar mogelijk verbeteren van de leefbaarheid. Dit beogen wij te bereiken door het opzetten van projecten, overleg met de gemeente en het initiatief nemen voor of ondersteuning bieden bij het opzetten van voorzieningen. Men mag van ons verwachten dat wij de plannen van gemeente en provincie kritisch volgen en waar nodig opkomen voor de belangen van het dorp. Verder willen wij ons op positieve wijze inzetten voor de leefbaarheid van ons dorp. Dit doen wij door zelf voorstellen te doen om knelpunten op te lossen of door deel te nemen aan projecten die iets toe te voegen hebben aan de leefbaarheid. Ook andere verenigingen kunnen op onze steun rekenen bij het opzetten en uitvoeren van plannen of projecten. Als je de pagina's op onze site hebt doorgelopen en denkt dit goede doel wil ik wel steunen, dan kun je lid worden voor slechts € 5,- per jaar. Nu lijkt € 5,- per jaar niet veel. Toch kunnen wij veel doen met dit geld, denk bijvoorbeeld alleen maar eens aan de dorpskrant en de dorpssite."

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Weidehoek is al sinds 1968 een laagdrempelige ontmoetingsplaats voor inwoners en omwonenden van Wijster. De Weidehoek biedt meerdere voorzieningen voor de gemeenschap om de sociale contacten in het dorp te behouden en stimuleren.

- Onderwijs: - IKC Zuiderenk is een integraal kindcentrum met basisschool, peuteropvang (voorschools), kinderopvang en buitenschoolse opvang onder één dak. Al begin 19e eeuw kende Wijster een schoolgebouwtje. Hier werd hoofdzakelijk les gegeven tijdens de wintermaanden. Dit schooltje stond aan het Westeinde, de tegenwoordige Bruntingerweg. In 1838 werd het schooltje vervangen door nieuwbouw. Vanaf dat moment werd er het hele jaar les gegeven. Dit gebouwtje heeft tot 1881 als school dienst gedaan. Daarna is het nog gebruikt als verenigingsgebouw, voordat het in 1924 werd afgebroken.

In 1881 is in Wijster een nieuwe openbare school gebouwd. Die werd ook door de kinderen uit Spier bezocht. Deze school is in 1897 vergroot van twee naar vier klassen. Door de toename van het aantal leerlingen is de school in 1962 nogmaals uitgebreid. Maar omdat de school niet meer aan de eisen van die tijd voldeed, is het gebouw in 1976 gesloopt. In 1977 verrijst op dezelfde plek het huidige schoolgebouw. Vanwege de ligging bij de Zuideres krijgt de school bij de feestelijke opening de naam Zuiderenk.

- Jeugd: - Jeugdsoos Twick is een soos voor jongeren vanaf 16 jaar. Ze zijn bijna elke zaterdagavond geopend en organiseren door het jaar heen diverse leuke activiteiten.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Wijster heeft een sterke identiteit en de charme van een echte dorpsclub. De vereniging staat voor plezier in het voetbal. Ze koppelen de sportieve prestaties aan een gezellige "Wiesterse" sfeer.

- Zorg: - "Zorgboerderij Zorg en Vrij is er voor kinderen vanaf 7 jaar met psychische problemen, psychosociale en/of gedragsproblematiek, een aan autisme verwante stoornis, adhd en een licht verstandelijke beperking. De zorgboerderij is een plek waar kinderen en jongeren zichzelf mogen zijn, plezier en ontspanning kunnen beleven en mogen leren. We sluiten aan bij de mogelijkheden van de kinderen, daarnaast kijken we naar leermogelijkheden en ondersteunen en begeleiden de kinderen/jongeren hierin. De naam Zorg en Vrij is gekozen omdat er zorg en een invulling voor vrije tijd aangeboden wordt.

Daarnaast komt het woord zorgenvrij naar voren. Niemand is van zorgen vrij, maar door het bieden van ondersteuning en begeleiding en de mogelijkheid voor ontspanning en plezier kunnen zorgen wel minder zwaar aanvoelen. De boerderij is gelegen op een mooie en rustige locatie in Wijster. Er zijn verschillende dieren aanwezig. De paarden spelen een belangrijke rol op de boerderij. Daarnaast is er nog een hond, een poes, zijn er konijnen, cavia's, kippen, geiten en een koe. Natuurlijk is er ook een speeltuin, waar de kinderen zich ook prima kunnen vermaken."

- Duurzaamheid: - Medio 2020 wordt de mestvergister van de firma Rika Greenpark op bedrijventerrein Energie Transitie Park (ETP) in Wijster gerealiseerd. Het bedrijf gaat er met kippenmest groen gas opwekken. Aan de buitenkant komt het gebouw er uit te zien als een waterzuiveringsinstallatie: betonnen bakken met platte daken. De installatie wijkt af van de meeste mestvergisters in de regio. Dit is een Amerikaans model waarvan Rika Greenpark het eerste exemplaar in Europa bouwt. De mestvergister is volgens Mark van Seventer van Rika Greenpark speciaal ontworpen om de geur te reduceren: "Alles in het proces vindt bij deze mestvergister binnen de muren plaats. Zelfs het laden en lossen. Daarom is er minder stank in de omgeving." De warmte voor het vergistingsproces van de mest komt voor een deel van de nabijglegen afvalverwerker Attero en voor een deel van Noblesse, dat op hetzelfde terrein slachtafval verwerkt tot grondstof voor de diervoederindustrie.

"In Wijster zijn vier vergisters gepland. Daarom komt dit complex ook op een industrieterrein. Door de schaalgrootte kan ook beter en professioneler worden voldaan aan alle eisen wat betreft haalbaarheid en het woud aan regelgeving. Dat is voor kleinere vergisters bijna niet meer te doen", aldus Van Seventer. Omwonenden zijn kritisch, omdat ze jarenlang last hebben gehad van stank van buurbedrijf Noblesse. Van Seventer kan niet garanderen dat er nooit iets geroken zal worden, ondanks de hiervoor beschreven maatregelen om de stank zoveel mogelijk 'binnenshuis' te houden: "Bij het laden en het lossen van de mest is het risico het grootste dat er lucht vrijkomt. Maar wij zullen er zeker alles aan doen om 'goede buren' te zijn."

Pluimveehouders kunnen Rika Greenpark gratis pluimveemest leveren. Ze hoeven alleen de transportkosten te betalen en een bijdrage aan de administrieve kosten voor Stichting Groen Gas Wijster, die is opgericht om de communicatie, planning en logistiek tussen de pluimveehouders en vergister Rika Greenpark te regelen. De afvoer van vleeskuikenmest kost normaalgesproken circa 10 euro per ton en de afvoer van ongedroogde leghennenmest circa 15 tot 20 euro per ton. Naast het financiële voordeel is het voor pluimveehouders ook gunstig om deel te nemen vanwege de zekerheid van afzet, ook wanneer het vanwege dierziekteproblemen lastig is om mest af te zetten. Dit type vergister garandeert namelijk 100 procent hygiënisering. Andere argumenten zijn kans op verdere bedrijfsontwikkeling en verwerkingsplicht van een deel van het bedrijfsoverschot.

- Supermarkt: - Supermarkt Superrr in Wijster, waar mensen met een verstandelijke beperking, statushouders of een andere 'afstand tot de arbeidsmarkt' werkten, is in het voorjaar van 2020, na 12 jaar te hebben bestaan, gesloten. Alliade Zorggroep in Heerenveen, waar de winkel onder viel, heeft namelijk besloten alle acht winkels buiten Friesland te sluiten. Jacco Kleine heeft de supermarkt overgenomen en gaat de winkel vanaf oktober 2020 samen met zijn dochter runnen. De winkel gaat Supermarkt Wiester heten. Jacco heeft samen met zijn vrouw ook Snackbar Wiester. Ze bezorgen producten desgewenst gratis aan huis en er komt een koffiecorner om even gezellig bij te kletsen met buurtgenoten.

Reactie toevoegen