Zwartewaal

Plaats
Dorp
Brielle
Voorne-Putten
Zuid-Holland

zwartewaal_plaatsnaambord_kopie.jpg

Zwartewaal is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Voorne-Putten, gemeente Brielle. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1979.

Zwartewaal is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Voorne-Putten, gemeente Brielle. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1979.

ZH gemeente Zwartewaal in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Zwartewaal in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Zwartewaal in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Zwartewaal

Terug naar boven

Status

- Zwartewaal is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Voorne-Putten, gemeente Brielle. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1979.

- Wapen van de voormalige gemeente Zwartewaal.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Midden 13e eeuw kopie 1405 ten Zwarten Wale, 1342 Zwartenwale, 1503 Zwartewael, 1551 Zwarte Wale, 1565 Swartewaele, 1573 Swartewael, 1639 Swarte wael.

Naamsverklaring
Overdrachtelijk gebruik van een waternaam, een samenstelling van waal 'diepe ronde plas, gat ontstaan bij dijkdoorbraak' en zwart, naar de kleur van het water.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Zwartewaal ligt aan het Brielse Meer en het Hartelkanaal en ligt verder ZW van het Botlekgebied, het dorp Rozenburg en de stad Maassluis, ZO van het Europoortgebied en de stad Brielle, ONO van het dorp Vierpolders, NO van de dorpen Nieuwenhoorn en Nieuw-Helvoet en de stad Hellevoetsluis, NNO van het dorp Oudenhoorn, NNW van het dorp Abbenbroek en NW van de dorpen Heenvliet en Geervliet.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Zwartewaal, die slechts het gelijknamige dorp en de gelijknamige polder - begrensd door de Hoofddijk / Wouddijk / Molendijk - omvat, 140 huizen met 1.006 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- De Slag bij Zwartewaal op 5 juli 1351 was een onderdeel van de Hoekse en Kabeljauwse twisten.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "De Leefbaarheidsvisie Zwartewaal 2030 is vastgesteld met een uitvoeringsprogramma. Een van de activiteiten uit het uitvoeringsprogramma was het ontwikkelen van de gebiedsvisie Christinalaan. In samenwerking met Adviesbureau BVR is deze gebiedsvisie opgesteld, waarbij uit verschillende toekomstvisies voor de omgeving van de Christinalaan door het dorp en diverse betrokken partijen het model ‘Dorpshart’ is gekozen. Het plan houdt onder meer in dat er aan de Christinalaan een nieuw dorpshuis, een sporthal en een nieuwe school worden gebouwd. Ook beoogt men er de supermarkt een plek te kunnen geven. Alle gebouwen zijn gesitueerd aan een dorpsplein, waar de Zwartewalers alle gelegenheid hebben elkaar te ontmoeten. Er is plaats voor markten, braderieën en andere bijeenkomsten en gekeken wordt of er mogelijkheden zijn voor de vestiging van een kapper, fysiotherapie of iets dergelijks in het dorpshuis. De horeca blijft geregeld zoals het nu is. Om de ontwikkeling in het plangebied verder vorm te geven is er een klankbordgroep gevormd met ca. 15 deelnemers." (bron: gemeente Brielle) In november 2019 heeft de gemeente 5 miljoen euro voor het project Dorpshart uitgetrokken. De gemeente houdt beangstellenden op de pagina onder de link op de hoogte van de actuele ontwikkelingen m.b.t. het project, en je vindt er de relevante documentatie m.b.t. het project.

- "Een aantal recente ontwikkelingen in en rondom Zwartewaal is van invloed op de leefbaarheid van het dorp. Het betreft onder meer de windmolens die enkele jaren geleden aan de Nieuwesluisweg zijn geplaatst en de potentiële locaties langs de N57 en de Kanaaldijk die hier vanuit de provincie voor in beeld zijn, de beoogde verlegging van de spoorlijn door het Botlekgebied naar de Theemsweg en de herinrichting van de Groene Kruisweg. Het lijkt bij deze ontwikkelingen, dat inwoners het gevoel hebben daarop geen invloed te kunnen uitoefenen. Met een leefbaarheidsvisie krijgen de inwoners de gelegenheid om opgaven te agenderen en samen te werken aan de toekomst. Bijkomend doel van Visie Leefbaarheid Zwartewaal 2030 (verschenen in 2016, red.) is om samenhang in het beleid voor de leefomgeving te krijgen. Onderdeel daarvan is om duidelijk aan te geven wat de gemeente zelf doet en wat de verantwoordelijkheid is van anderen. Het gaat kortom over de rolopvatting die de gemeente heeft.

De inwoners hebben bepaald welke thema’s zij relevant vinden voor de toekomst van Zwartewaal, hebben de belangrijkste opgaven benoemd en hebben geadviseerd over de uitvoering. Het is uiteindelijk aan de gemeenteraad om de visie en de bijbehorende leefbaarheidsagenda vast te stellen en aan het college om handen en voeten aan de uitvoering te geven. Enerzijds als trekker van bepaalde projecten, anderzijds door andere partijen te stimuleren om zich voor een project in te zetten."

- De plek van de voormalige kerk De Ankerplaats aan de Wilhelminalaan is in 2015 herbestemd door de bouw van ca. 16 woningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zwartewaal heeft 3 rijksmonumenten.

- De Protestantse (PKN) Martinuskerk (Schoolstraat 5) vindt in de 12e eeuw zijn oorsprong op een terp. In zijn eerste vorm was het een houten kapel. Rond 1330 begon men aan de stenen kerk, die pas in 1400 gereed kwam. Ingebouwde toren uit 1597. Vanaf 1461 hoorde deze katholieke kerk tot het Bisdom Utrecht. Na de reformatie werd het een Hervormde kerk. Het valt op dat de kerk op een vreemde plaats achter de huizen staat. In de late middeleeuwen stonden er boerderijen ten westen van de kerk, aan de Brielse Maas, die toen nog in open verbinding met de zee stond, alleen gescheiden door de Maasdijk. Door de vele dijkdoorbraken concentreerde de bewoning zich later op een veiliger plek, langs de oevers van de ‘Hollemare’, een kreek die in de huidige haven uitmondt. De kerk maakt tegenwoordig deel uit van de Protestantse Gemeente Tweestromenland (die de dorpen Zwartewaal, Abbenbroek, Geervliet en Heenvliet omvat). In de maanden juni t/m augustus is de kerk iedere vrijdagmiddag tussen 13.30 en 15.30 uur te bezichtigen. Vrijwilligers vertellen je dan over de geschiedenis en bezienswaardigheden van deze kerk. Het orgel is in 1902 gebouwd door de firma Bakker & Timmenga.

- Z van Zwartewaal, aan de Hollemaarsdijk, staat de romp van een poldermolen uit 1723, gebouwd om de ontwatering van de polder te verbeteren. Oorspronkelijk stroomde het overtollige water bij eb vanzelf naar zee, maar met name in de 16e eeuw stagneerde deze natuurlijke afwatering door stijging van de zeespiegel en inklinking van de veenbodem. De introductie van de windmolen bracht uitkomst. De molens pompten het water uit de polders naar een boezem (een tijdelijke opslag), waarna het via spuien werd geloosd in zee. Ook de Holle Mare heeft als boezem gefungeerd.

- Monumenten in Zwartewaal in relatie tot de Tweede Wereldoorlog.

- Gevelstenen in Zwartewaal.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - In 1973 is carnavalsvereniging CV De Hobbelende Bierviltjes opgericht. Aan de bar, onder het genot van de nodige spirituele drankjes, in Dorpshuis De Gaffelaar, de Residentie van de vereniging, onder de bezielende leiding van Henny v.d. Zanden. Iemand die als voorheen Brabander wist wat Carnaval was en het wel aandurfde om dat ook uit te dragen in het kleine dorp Zwartewaal. Op 4 november 2016 hebben ze het 44-jarig jubileum nog gevierd (in de carnavalswereld rekenen ze voor jubilea in eenheden van 11 jaar). Helaas hadden ze in april 2019 een nare mededeling voor het dorp, die wij hierna samenvatten: "Wij hebben hele lange weken vergaderen achter de rug en zijn tot de conclusie gekomen dat wij niet meer als vereniging verder kunnen gaan. Na afloop van het seizoen hebben er weer 6 leden opgezegd wegens onder meer gezondheidsredenen, en we zijn nu gewoonweg met te weinig mensen om nog verantwoord door te kunnen gaan.

Wij hebben alle opties besproken, doorgenomen en bekeken. We hebben al te weinig mensen om een podium te vullen, een middag en/of avond te kunnen draaien en dan hebben we het nog niet eens over de functieverdeling en eventuele opbouw. Nogmaals betreuren wij het zeer om dit nieuws te moeten mededelen. Maar helaas zit het er voor ons niet meer in. Gaan wij nog wel door met de carnaval? Wij kunnen met trots zeggen dat we met de leden die wij nog hebben een doorstart maken als Carnavalsgroep, onder de naam CG De Blijvertjes. Hoe origineel! Bij de overgebleven leden zit het carnaval gewoon te zeer in het bloed. Wij vinden carnaval te leuk om te moeten laten vallen. Wij hopen dan ook graag nog op avonden van andere verenigingen te mogen feestvieren, en willen dan ook nog graag alle uitnodigingen ontvangen. Zelf zullen wij geen avond in Zwartewaal meer organiseren. Iedereen enorm bedankt voor alle jaren steun, plezier en gezelligheid. En wij hopen jullie allemaal graag te zien op jullie feestavonden. Groeten namens alle leden van CV De Hobbelende Bierviltjes."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "De Boerenzwaluwroute (5,5 km) vanuit Zwartewaal is een wandeling door het groene polderland van Voorne. Steeds weer komt de Holle Mare in beeld: ooit een brede kreek, nu een waardevol natuurgebied met brede rietvelden en bloemrijke graslanden. Twee andere parels van het Zuid-Hollands Landschap zijn de kreekrest Derryvliet en de Blanke Waal, een ronde plas die achterbleef na een dijkdoorbraak. Voor avontuurlijke wandelaars is er een struinpad langs de zuidoever van de Holle Mare. Laarzen meenemen! Enkele hoogtepunten: Oude Kreek; Poldermolen; Ringpolders; Blanke Waal; Knotbomen; Natte natuur; Rietvelden; Boerenzwaluwen. In de routebeschrijving vind je meer informatie over deze punten. Met mooie natuurbeelden en -geluiden hebben we de route echt wat extra's gegeven. Niet voor niets behoort deze route tot de Wandel Top 10 van het Zuid-Hollands Landschap!"

- Watersportvereniging WSV Zwartewaal is opgericht in 1967. De vereniging heeft ca. 200 leden en ca. 160 ligplaatsen aan het Brielse Meer. "Ons clubhuis De Buiskap* is een gezellige plaats waar men graag bij elkaar komt. Men kan hier een drankje drinken en een beetje bijkletsen. Raad en daad vragen aan gelijkgestemden over bijvoorbeeld motoren of vissen. Tevens organiseren wij diverse activiteiten in De Buiskap, zoals Vis- en Mosselavonden. Kortom een gezellige vereniging waar je je snel thuis zult voelen. Wij zien je graag komen." * Openingstijden clubhuis: zaterdag 10-18 uur en zondag 14-18 uur. Van juni t/m augustus is het clubhuis gesloten.

- Land-Goed winkel De Klaproos is een onderdeel van Zorgboerderij Land-Goed, waar 13 cliënten met een verstandelijke beperking wonen. In de winkel worden artikelen verkocht die worden geproduceerd door cliënten die bij Land-Goed dagbesteding volgen. Je kunt er ook dagelijks verse biologische groenten kopen, en perkgoed, hedera en buxus. De openingstijden van de winkel zijn:maandag t/m zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur.

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Zwartewaal, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Beeld

- Kaart van Zwartewaal anno 1695, uit het toen gemaakte kaartboek van Voorne. "Kaarten uit deze periode hadden een totaal ander doel dan de topografische kaarten van tegenwoordig. Zo vormde deze kaart een hulpmiddel bij het innen van grondbelastingen. Elk jaar moesten landeigenaren het zogeheten ‘schot’ betalen. De hoogte van deze belasting werd jaarlijks vastgesteld door het polderbestuur en het groepje ingelanden dat de meeste grond bezat. Iedere grondbezitter moest vervolgens al naar gelang de hoeveelheid land die hij bezat, een bedrag betalen waarmee onder meer dijken en wegen werden aangelegd en onderhouden." (bron: Geschiedenis van Zuid-Holland)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zwartewaal (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - "Het doel van Stichting Dorpsraad Zwartewaal is: om de algemene belangen van de bewoners van de kern en de daarbij behorende buitengebieden in een voortdurende wisselwerking met de bewoners te behartigen; het geven van advies na raadpleging van de bewoners aan bestuursorganen, instanties, bedrijven en anderen; om de leefbaarheid in het dorpsgebied te behouden en waar mogelijk te vergroten."

- Dorpshuis: - "Op 10 november 1973 vond de officiële opening plaats van dorpscentrum De Gaffelaar. Hier ging een hele geschiedenis aan vooraf. Deze begint in 1970, als Zwartewaal nauwelijks 1000 inwoners telt. Door de doorstroming van mensen uit de stad die naar een dorp wilden verhuizen ging het dorp groeien en kwam er behoefte aan een dorpscentrum waar het verenigingsleven zich kon huisvesten. Daar was heel veel geld voor nodig. Er werd een commissie opgericht, die zich samen met de toenmalige burgemeester J.G.Bosch inzette voor het realiseren van dit plan. Het gebouw zou zo’n Hfl 800.000,-- gaan kosten, dus werden er subsidies aangevraagd. Daarnaast moest volgens de toenmalige regeling de eigen bevolking 10 % van de kosten opbrengen. Dit kwam op een slordige Hfl 35.000,--. Dit was een enorme klus voor een dorp met iets meer dan 1000 inwoners.

Gewoon vragen aan de inwoners wilde de commissie niet, dus werden er activiteiten georganiseerd. Er kwam een Zomerfeest met kraampjes waar de inwoners zelfgekweekte plantjes verkochten, en er konden spelletjes gedaan worden, zoals ballengooien en schieten. De populairste activiteit was het ‘glasgooien’. Dit gebeurde in de scherventent, waar met een lege fles een andere fles op een spijker kapot gegooid diende te worden. De opbrengst van al deze activiteiten was voor het dorpscentrum. Ook waren er oliebollen- en appelflapacties en boutavonden (dansavonden met een rad van avontuur ). Dit bleek een groot succes. De grootste subsidie moest komen van het Ministerie van Cultuur , Recreatie en Maatschappelijk werk (CRM). Zwartewaal werd op de lijst gezet van subsidie-aanvragers en toen was het afwachten... Na een aanvankelijke afwijzing en daarop volgende protestacties van inwoners en gemeente volgde uiteindelijk toch de toekenning van de onmisbare rijkssubsidie en kon het dorpscentrum gebouwd worden.

De naam ‘De Gaffelaar’ werd ontleend aan vissersschip De Gaffel. Het verenigingsleven onderging een ware opleving. Er werd een omnisportvereniging genaamd SOVH opgericht, waar allerlei sporten beoefend konden worden, Muziekvereniging Harmonia, toneelvereniging De Komedianten, de ouderensoos, zangvereniging Con Amore, Carnavalsvereniging De Hobbelende Bierviltjes, de EHBO en vele anderen wisten de weg naar De Gaffelaar al snel te vinden. Stichting Dorpscentrum Zwartewaal werd in het leven geroepen als eigenaar van De Gaffelaar en dhr. Henny v.d. Zanden, een gezellige ‘Brabander’ die inmiddels helaas is overleden, als beheerder van het complex. Er was nu een heus dorpcentrum voor vrijwel iedere inwoner, alleen was er een groep die nog geen eigen ruimte had; dat was de jeugd vanaf 12 jaar. De Gaffelaar moest dus uitgebreid worden met een Jeugdhonk. De subsidies werden weer aangevraagd, de gemeente legde weer een steentje bij en er kwamen weer geldinzamelingsacties door en voor de jeugd. Dit heeft gelukkig minder lang geduurd; in september 1978 is 't Kraaienest geopend, waar de jeugd hun eigen activiteiten, zoals knutselen en discoavonden, kon houden." (bron: Dorpscentrum De Gaffelaar)

"Dorpscentrum De Gaffelaar staat voor gastvrijheid. Al vele jaren biedt De Gaffelaar of “de huiskamer van Zwartewaal” vertrouwde gastvrijheid aan zijn gasten. Vertrouwd, maar wel steeds in een modern jasje. De Gaffelaar groeit mee met de veranderende behoefte van zijn gasten. Of het nu om sportieve hoogtepunten gaat of een avondje cabaret, complete thema-avonden of een tiptop bruiloftsfeest, een carnavalsfeest voor 700 personen of een coole kinderdisco: je zult het bij ons allemaal tegenkomen. Het aanbod van compleet ingerichte zalen, de audiovisuele ondersteuning, de koude en warme catering en de enorme parkeerruimte zullen je zeker aangenaam verrassen. Het is dan ook niet toevallig dat wij veel van onze gasten tot thuisspelers mogen rekenen. Jarenlange vertrouwde relaties maken dan ook maar al te graag gebruik van onze talloze mogelijkheden. Je feest, vergadering, cursus, wedstrijd, presentatie of noem maar op verdient een partner met een glimlach. Kortom: wij informeren je graag over onze mogelijkheden en onze gastvrijheid. Met gastvrije groet, namens het Gaffelaarteam, Peter Looij, beheerder."

- Onderwijs: - "OBS 't Want in Zwartewaal bestaat uit acht lokalen en een multifunctionele ruimte. De multifunctionele ruimte wordt gebruikt voor de BSO en TSO. Een van de lokalen wordt door de peuterspeelzaal gebruikt. De kleuters hebben twee ruime lokalen en daarnaast de beschikking over een speellokaal. De groepen 3 t/m 8 gebruiken de overige lokalen. De leerlingen van groep 3 t/m 8 gymmen in De Gaffelaar. Het dorpshuis met gymzaal ligt op loopafstand van de school. Rondom de school is voldoende ruimte om te spelen. Op het grasveld bij school staat een aantal zeer gevarieerde speeltoestellen.

Onze school is een openbare basisschool, die middenin de samenleving staat. Wij voelen ons verantwoordelijk voor een goede basis voor de kinderen, zodat ze straks zelfstandig hun weg kunnen vinden in onze samenleving. Zo kunnen zij zich als mens ontplooien en een eigen plaats verwerven in de maatschappij. Met respect voor de overtuiging van anderen en de mogelijkheid om ‘anders’ te zijn. Het openbaar onderwijs vervult deze taak vanuit kernwaarden als vrijheid, gelijkwaardigheid, sociale rechtvaardigheid en gemeenschapszin. De ideeën voor het openbaar onderwijs zijn gebaseerd op de veelvormigheid van de samenleving. Het motto van het openbaar onderwijs is niet voor niets: ‘Niet apart maar samen’! Een openbare school gaat ervan uit dat leerlingen opgroeien in een multiculturele samenleving waarin ze niet alleen samenleven, maar ook samen leren. Bij het leren gaat het dus niet alleen om het overbrengen van de leerstof, maar ook om: het leren omgaan met elkaar en mondig zijn; voor jezelf uitkomen en opkomen; het hanteren van normen en waarden die in onze samenleving geaccepteerd worden; de aansluiting met de ervarings- en belevingswereld van het kind; opvoeden in een geest van verdraagzaamheid en respect."

- Sport: - Voetbalvereniging Zwartewaal is opgericht in 1976.

- Zorg: - Jos en Monique van den Ende zijn in 2009 gestart met Zorgboerderij Land-Goed, voor jonge mensen met een (verstandelijke / emotionele) beperking. Als geen ander kennen zij de zoektocht en de moeite die ouders hebben om een geschikte woon-, leef- en verblijfsomgeving voor hun kinderen te vinden. Ook zij hebben dat aan den lijve ervaren. Twee van hun vier kinderen zijn namelijk verstandelijk beperkt. Er wonen 13 cliënten met een verstandelijke beperking. Tevens bieden ze dagbesteding.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de Algemene Begraafplaats van Zwartewaal. Op de Algemene Begraafplaats o.a. 6 oorlogsgraven van het Gemenebest (betreffende Britse militairen die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven zijn gekomen) en 4 Nederlandse oorlogsgraven.

Reactie toevoegen