Zweins

Plaats
Dorp
Waadhoeke
Fryslân

Zweins

Terug naar boven

Status

- Zweins is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Waadhoeke. T/m 2017 gemeente Franekeradeel.

- Onder het dorp Zweins valt ook de buurtschap Kingmatille (deels).

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Sweins.

Oudere vermeldingen
1427 kopie Sueyns, 1433 kopie Sweynze, Suweynze, 1498 kopie Sweins.

Naamsverklaring
Betekent 'bij de lieden van de persoon Swene'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Zweins ligt O van Franeker, W van Dronryp, en heeft 3 kerntjes: rond de Rijksstraatweg, rond de Hoofdweg en de buurtschap aan de Kingmatille. Het dorpsgebied wordt begrensd door het Van Harinxmakanaal in het Z en de A31 in het N.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Zweins 12 huizen met 113 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 50 huizen (incl. de buurtschap Kingmatille) met nog altijd ca. 110 inwoners.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zweins heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde kerk en een woning in buurtschap Kingmatille, die daarom aldaar wordt beschreven.

- De huidige Hervormde (PKN) Reginakerk (Hoofdweg 1) dateert uit 1783 en is de opvolger van een middeleeuwse voorganger. De kerk is grotendeels betaald door de adellijke familie Kingma, die onder Zweins hun landgoederen had. Bij de bouw is gedeeltelijk gebruik gemaakt van oude fundamenten. Op het dak van de kerk een koepelvormige dakruiter, met daarin het uurwerk en de luidklok uit 1471. De meubilering van de kerk is geheel in één stijl en geheel authentiek. Preekstoel, doophek, beide herenbanken en alle andere banken zijn vervaardigd door Hermanus Berkenbijl. Preekstoel en banken zijn voorzien van bladmotieven. De twee herenbanken behoorden toe aan de familie Lyclema a Nijeholt en de familie Van Beijma thoe Kingma. In de kerk vind je veel herinneringen aan de adellijke families. Rouwborden en grafstenen. Bijzonder is het epitaaf aan de noordoost muur, herinnerend aan de vroege dood van Jaeycke van Viersen, de echtgenote van Ignatius thou Kingma. De kerk is het enige rijksmonument van het dorp en is van verre te zien, mede omdat hij op een scherp rond het kerkhof afgestoken terp ligt. De kerk valt onder de Protestantse (PKN) Gemeente Ried-Skingen c.a., maar is eigendom van Stichting Âlde Fryske Tsjerken (SAFT).

Het kerkorgel is in 1785 gebouwd door J.F. Wenthin en is het enige orgel van zijn hand in de provincie Fryslân. Oorspronkelijk telt het orgel 13 stemmen op één manuaal en een aangehangen pedaal. In 1877 vindt een grondige vernieuwing plaats door de firma L. van Dam & Zn. Men vervaardigt een nieuwe klaviatuur met bijbehorende mechanieken, een nieuwe windvoorziening en een nieuwe windlade. De dispositie wordt geheel nieuw opgezet waarbij echter veel pijpwerk van Wenthin opnieuw is gebruikt. Bij de restauratie in 2000 is de situatie zoals die in 1877 is ontstaan, als uitgangspunt genomen. Zie verder de beschrijving van het interieur van de Reginakerk te Zweins door D.J. van der Meer (1993).

- Gevelstenen in Zweins.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In de zomer van 2018 zijn de bomen in de toenmalige gemeente Franekeradeel geïnspecteerd op hun conditie. Hieruit kwam o.a. naar voren dat veel essen in het gebied zijn aangetast door essentaksterfte, zoals het geval was met de essen aan de Salverderweg in buurtschap Salverd, en aan de Hoofdweg in het naastgelegen dorp Zweins. Bij veel essen is in de toppen dood hout aangetroffen. Dit kan ertoe leiden dat bij harde wind takken naar beneden vallen, wat gevaar kan opleveren voor automobilisten, fietsers en andere verkeersdeelnemers. Langs de Salverderweg en de Hoofdweg stonden ongeveer 700 bomen. De essen zijn rond 1980 geplant. Er was geen acuut gevaar, maar in het kader van beter voorkomen dan genezen zijn in oktober 2018 200 bomen gekapt. Naast het kappen van te zieke bomen bestond het onderhoud uit het verwijderen van overhangende takken en het uitdunnen van bomen in de kruin. Mogelijk worden op de opengevallen plekken nieuwe bomen geplant.

Terug naar boven

Links

- Sport: - Mini Menteam Zweins (Jolanda Bruinsma en Vera Dijkstra) ment voor het plezier met een dubbelspan mini shetlanders. Ze mennen met Brandan en Brum (resp. 85 en 78 cm schofthoogte).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Zweins, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen