Zwiggelte

Plaats
Dorp
Midden-Drenthe
Drenthe

zwiggelte_plaatsnaambord_kopie.jpg

Zwiggelte is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Westerbork.

Zwiggelte is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Westerbork.

zwiggelte_drentse_usa_oldtimer_meeting.jpg

Op de Drentse USA Oldtimer Weekend Meeting van Stg. USA Cars and All Bikes (U.C.A.B.) in Zwiggelte zijn eigenaren van alle soorten Amerikaanse oldtimer auto's, trucks, bikes en trikes met hun voertuig welkom.

Op de Drentse USA Oldtimer Weekend Meeting van Stg. USA Cars and All Bikes (U.C.A.B.) in Zwiggelte zijn eigenaren van alle soorten Amerikaanse oldtimer auto's, trucks, bikes en trikes met hun voertuig welkom.

zwiggelte_carbidschieten_kopie.jpg

Een van de jaarlijkse tradities in Zwiggelte is het carbidschieten op oudjaarsdag

Een van de jaarlijkse tradities in Zwiggelte is het carbidschieten op oudjaarsdag

zwiggelte_ijsbaan_kopie.jpg

In Zwiggelte hebben ze 's winters een prachtige ijsbaan. Mits het hard genoeg vriest natuurlijk.

In Zwiggelte hebben ze 's winters een prachtige ijsbaan. Mits het hard genoeg vriest natuurlijk.

Zwiggelte

Terug naar boven

Status

Zwiggelte is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Westerbork.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Zwiggel, Zwiggelt. Een inwoner van dit dorp is een Zwiggeler of Zwiggelter.

Oudere vermeldingen
1400 kopie 1707 Swicler, 1416 Zwichtelen, 1477 Swijchler, 1551 Zwichteler, 1563 Swichtelte.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden. Is opgevat als Swichtelaar*, een afleiding van het Oudsaksische swêga 'runderkudde, weide' met het verzamelsuffix ti, zie ook zwaag en laar 'bosweide, intensief benut bos'. Ook heeft men verband geopperd met het eerste lid in Swifterbant, zodat de betekenis zou zijn 'de links (= noordelijk, vergelijk Finsterwolde) gelegen laar'. De t lijkt echter niet oorpronkelijk en misschien mag worden aangeknoopt bij het Oudnoorse svigi 'dunne, buigzame twijg' of het Nieuwnederlandse zwik o.a. 'houten pin voor het luchtgat van een vat', vergelijk Zweekhorst.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Bijnamen
Schimpnamen voor de inwoners zijn Stalpaolen en Ramshorens (in beide gevallen nukkig, stijf en weinig plooibaar volk); de laatste naam wijst op heideschapen.

Terug naar boven

Ligging

- Het dorp ligt NW van Westerbork. De dorpskern ligt Z van het Oranjekanaal, maar ook N van dat kanaal hoort een flink stuk buitengebied / bosgebied nog tot het dorpsgebied, tot helemaal in het N de installatie van de Westerbork Synthese Radio Telescoop (WSRT) - ook wel Radiosterrenwacht Westerbork - aan toe. Deze installatie ligt dus niet in de plááts Westerbork maar in de voormalige geméénte Westerbork. Westerbork is natuurlijk bekender dan Zwiggelte. Dat zal bij de naamgeving wellicht hebben meegespeeld. Zoals ook het bekende Herinneringscentrum Westerbork vlak W hiervan, wel in de voormalige geméénte Westerbork ligt maar niet in de plááts Westerbork. Dit centrum valt namelijk onder het buitengebied van het dorp Hooghalen.

- Zwiggelte ligt op een soort schiereiland van keileem. Aan drie kanten van het dorp liggen beekdalen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Zwiggelte 27 huizen met 184 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 170 huizen met ca. 430 inwoners (waarvan ca. 300 in de dorpskern).

Terug naar boven

Geschiedenis

Zwiggelte is in de middeleeuwen ontstaan bij het beekdal van de Westerborkerstroom; hier oude sloten en houtwallen. Omstreeks 1917 heeft de Algemeene Landexploitatiemaatschappij uit Amsterdam 500 ha ontgonnen onder dit dorp en onder Orvelte.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2015 is het visierapport `Zwiggelte: Met mekaor Veur mekaor' verschenen. Het rapport kwam tot stand na een inventarisatie onder de dorpelingen over hoe zij denken over zaken als krimp, vergrijzing, huisvesting en leefbaarheid. Enkele punten eruit: de inwoners waarderen hun dorp om zijn rust en ruimte met behoud van van het boerenkarakter. Verder is er sprake van een goed ontwikkeld naoberschap en een prettige omgang met elkaar. Men vindt elkaar tolerant. Ook is er een goed ontwikkeld verenigingsleven. Het dorpshuis/café en het Ieshokkie worden gezien als een belangrijke ontmoetingsplaats. De algemene indruk is dat het dorp een prettig dorp is om te wonen, maar dat er wel wat moet gebeuren om dat zo te houden. Welke zaken dat betreft, wordt in een 'volgende ronde' duidelijk.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zwiggelte heeft 9 rijksmonumenten, waarvan er 4 betrekking hebben op Herinneringscentrum Kamp Westerbork, dat deels op grondgebied van dit dorp ligt, en deels op grond van buurdorp Hooghalen (waar zich de ingang en het bezoekerscentrum bevindt). Het betreft de directeurs-/commandantswoning op Schattenberg 4, de SS-schuilbunker bij huisnr. 4, en de aardappelbewaarplaats en de rioolwaterzuiveringsinstallatie bij Schattenberg 2.

"Het pand op Schattenberg 4 (ca. 5 km N van de dorpskern van Zwiggelte) is in 1939 gebouwd als directeurswoning bij het Vluchtelingenkamp Westerbork en ontworpen onder verantwoordelijkheid van architect L. Bok (directeur Onderhouds- en Uitbreidingswerken bij de Rijksgebouwendienst te 's-Gravenhage). De directeurswoning is het enige bouwwerk van het oorspronkelijke Vluchtelingenkamp. Na de overname door de Duitsers was de woning in gebruik als Commandantswoning. De voormalige directeurswoning is van essentieel belang als onderdeel van het complex; voorts van architectuurhistorisch belang vanwege de typologie; zeldzaam.

De SS-bunker is gebouwd tijdens de bezettingsjaren en behorend bij het Kamp Westerbork. De schuilbunker bestaat uit twee vertrekken en een toegang; het geheel is afgedekt door een aarden omwalling. De zijwanden en de wangen van de entree zijn in een afwijkende en zeldzame steen (steenformaat 10 x 10 x 21) opgetrokken. Het plafond bestaat uit gewapend beton (19 cm dik). Het tongewelf bij de entree en een gedeelte van de wangen is gemetseld in een harde klinker. De SS-bunker is van belang als essentieel onderdeel van het complex; voorts van architectuurhistorisch belang vanwege de typologie en het materiaalgebruik. Zeldzaam.

De aardappelbewaarpaats is gebouwd even buiten de omheining van het kampterrein en vermoedelijk gebouwd rond 1942 (na de ingebruikneming van het terrein door de Sicherheitspolizei). Naast de aardappelbewaarplaats is in 1970 het nationaal monument Westerbork (gemaakt door Ralph Prins) door koningin Juliana onthuld. De aardappelbewaarplaats bestaat uit een grote in tweeën gedeelde ruimte met systematisch geplaatste gemetselde kolommen (in het vertrek aan de kampzijde 7 x 4 stuks, in het andere vertrek met 7 x 5 stuks) die gemetselde gewelven dragen en waarbij tegen de gemetselde wanden steunberen zijn geplaatst en een aarden bescherm- en isolatiewand is aangebracht. De ruimte is voorzien van ontluchtingspijpen waarvan het bovenste deel in ijzer is uitgevoerd. De aardappelbewaarplaats is van belang als essentieel onderdeel van het complex; voorts van architectuurhistorisch belang vanwege de typologie en het materiaalgebruik; zeldzaam.

De rioolwaterzuiveringsinstallatie, buiten het directe kampterrein gelegen, is ontworpen in opdracht van de bezetter en gebouwd in de jaren 1943-1944. De ontwerpen zijn getekend door de Duitsers Schubert en Stamfeld. Het is een samenstel van gebouwen bestaande uit een pompgebouw en een systeem van vloeivelden. Het pompgebouw is eenvoudig vormgegeven in baksteen opgetrokken en gedekt door een zadeldak met bitumineuze bedekking. Aan de noordzijde een aangebouwde put (in drie gedeelten met ijzeren trap en roosters) met eenvoudig hekwerk; eenvoudige ijzeren hijsinrichting. Het gebouw is voorzien van een kelderruimte waar het water in vier ronde putten stroomt om vervolgens te worden opgepompt door een daarboven geplaatste pomp (aanwezig maar niet in werking). Het water wordt via een systeem van kanaaltjes waarin strekken zijn gemetseld afgevoerd naar vloeivelden. Deze velden hebben een betonnen onderbouwing en een gemetselde afhellende afdeklaag met vanuit de middenas diagonaal lopende rioolpijpjes waardoor het gefilterde water weer naar de middenas en het afvoerkanaal kan teruglopen. De rioolwaterzuiveringsinstallatie is van essentieel belang als onderdeel van het complex; van architectuurhistorisch belang vanwege de typologie en het materiaalgebruik; zeldzaam en gaaf." (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

- Het open karakter van Zwiggelte is ondanks de (beperkte) dorpsuitbreiding intact gebleven. Aan de zuidoostkant van het dorp ligt het restant van een brink met oude eiken en een groep fraaie boerderijen. Bezienswaardige exemplaren staan o.a. aan de Hoofdstraat, w.o. hallenhuistypen uit de 18e en 19e eeuw, met achterbaander (soms ook met onderschoer) of middenlang(s)deel.

- In 2015 is een oorlogsmonument gerealiseerd voor de bij de bevrijding van het dorp omgekomen Canadees John Kibzey. Het monumentje staat bij Oranjekanaal NZ 12, in de nabijheid van de plek waar hij gesneuveld is. Voorheen stond er een monumentje voor hem in het westelijker, eveneens aan het Oranjekanaal gelegen dorpje Oranje, maar in 2015 heeft men ontdekt dat hij in Zwiggelte blijkt te zijn gesneuveld. In Oranje speurt men daarom verder naar wie daar dan wél is omgekomen.

Terug naar boven

Evenementen

- Op de Drentse USA Oldtimer Weekend Meeting van Stg. USA Cars and All Bikes (U.C.A.B.) (weekend in juli, in 2019 voor de 10e keer) zijn eigenaren van alle soorten Amerikaanse oldtimer auto's, trucks, bikes en trikes met hun voertuig welkom. Wat is er zoal aanwezig: Air Brush Claudia, Blueztrail, Snack Counter, Bar, Springkussen, alle merken en soorten Oldtimers, mooie USA Cars, rondribaan, Grote Markt, en nog veel meer. Ronald met USA onderdelen en accessoires, Team RC Bigscale Junkys met hun afstandbestuurbare Auto's.

- Carbidschieten (oudjaar).

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kan er worden geschaatst op de ijsbaan van de in 1929 opgerichte IJsvereniging Rijlust. Op het in een heidegebied ten noorden van Zwiggelte gelegen Noordveen, een veenplas die bij voldoende regenval onderliep, wordt in die tijd in de winters reeds geschaatst. Er is echter behoefte aan een vereniging die de zorg voor de baan op zich neemt en wedstrijden organiseert. De activiteiten van het bestuur hebben in de beginjaren vooral tot doel om de watertoevoer naar de baan te bewerkstelligen en om het water daar vast te houden. Dit betekent regelmatig nieuwe sloten graven en dammen leggen, maar ook verhoogde gedeeltes op de baan afgraven. Tot 1935 kan alleen geschaatst worden als voor de vorstperiode zich voldoende hemelwater op de baan heeft verzameld. Dit verbetert als in dat jaar een pomp beschikbaar komt. In 1950 start de ontginning van het heidegebied en moet men op zoek naar een andere plek. Die wordt in 1957 gerealiseerd op de Noordgoorn, waar de baan nog altijd ligt. In de loop der jaren is er natuurlijk van alles aan de voorzieningen verbeterd. De belangrijkste verandering is zonder twijfel de bouw van multifunctionele accommodatie ’t Ieshokkie, die in 2006 gereed is gekomen. Het gebouw is met inzet van vele dorpsgenoten en volledig in eigen beheer gerealiseerd, iets waar menigeen nog met trots op terugkijkt.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Esdorp Zwiggelte heeft nog veel van zijn oorspronkelijke karakter weten te bewaren. Buiten de dorpskern liggen tussen de oude boerderijen grote erven met fruitbomen, ouderwetse moestuinen en kleine weitjes voor het jongvee. Veel boerderijen liggen met de achterkant naar de straat en kijken uit over de Westeresch en de Oosteresch.

- N van het dorp, N van het Oranjekanaal ligt het uitgestrekte Zwiggelterveld (bouw- en weiland) met het Zwiggelterbosch (50 ha; bos en woeste grond). Het Zwiggelterveld valt onder Boswachterij Hooghalen.

- De Westerborkerstroom vormt de Z grens van het dorpsgebied van Zwiggelte.

- Wandelroute Knapzakroute Zwiggelte (19 km).

- Wandelroute Westerbork-Zwiggelte (15 km).

Terug naar boven

Eten en drinken

- Sinds april 2016 is er wekelijks op dinsdagavond buurtrestaurant Resto VanHarte in dorpshuis De Schuur. Een driegangendiner kost €6,00. De insteek van het sociale buurtrestaurant is dat bewoners voor elkaar koken. De professionele kok wordt ondersteund door ca. 20 vrijwilligers. Zij koken voor de andere dorpsbewoners. Hiermee wil men het naoberschap vergroten. Naast het eten kan ook een buurtprofessional of een wijkagent worden uitgenodigd om te praten over lokale problemen en uitdagingen. En er worden af en toe thema-avonden georganiseerd.

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Zwiggelte, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Links / verenigingsleven

- Algemeen: - Site van en over Zwiggelte.

- Nieuws: - Nieuws uit Zwiggelte op Facebook.

- Dorpshuis: - In januari 2015 is Dorpshuis De Schuur uit 1986 na een grondige renovatie/verbouwing heropend.

- Muziek: - Popkoor Rhythm of Life is een gemengd popkoor dat driestemmige popmuziek zingt.

- Sport: - Biljartclub Kriet op Tied speelt elke dinsdagavond vanaf 20.30 uur in ‘t Ieshokkie.

- Vrijwilliger: - Op 24 april 2019 is de heer G. Prins (77) uit Zwiggelte benoemd tot Lid in de Orde van Oranje Nassau, als waardering voor zijn maatschappelijke inzet. Hij ontving uit handen van burgemeester Mieke Damsma de bij de Koninklijke onderscheiding behorende versierselen. De heer Prins kan worden gekwalificeerd als “iemand die zich geruime tijd ten bate van de samenleving heeft ingespannen of anderen heeft gestimuleerd” en krijgt de onderscheiding voor de volgende activiteiten: 1992-1995: bestuurslid van en vrijwilliger bij Gehandicapten Sportclub De Stroom in Beilen; 1995-heden: voorzitter van en vrijwilliger bij Gehandicapten Sportclub De Stroom in Beilen; 2003-heden: maaltijdbezorger in Beilen en Westerbork, tevens chauffeur op de Plusbus Westerbork; 2007-heden: lid van de sponsorcommissie en de concourscommissie van Paardensportvereniging De Stroomruiters in Beilen; 2012-2013: lid van de bouwcommissie Paardensportvereniging De Stroomruiters in Beilen: 2009-heden: vrijwilliger bij Cosis WDL De Westhoek in Beilen.

Reactie toevoegen