Bodegraven

Plaats
Dorp
Bodegraven-Reeuwijk
Groene Hart
Zuid-Holland

Bodegraven (3).JPG

Bodegraven is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Groene Hart, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

Bodegraven is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Groene Hart, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

Bodegraven.JPG

Middenin Bodegraven, ja, wie Bodegraven zegt, denkt aan kaas

Middenin Bodegraven, ja, wie Bodegraven zegt, denkt aan kaas

Bodegraven (2).JPG

 De Broekvelderbrug over de Oude Rijn in Bodegraven

De Broekvelderbrug over de Oude Rijn in Bodegraven

ZH gemeente Bodegraven in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Bodegraven in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Bodegraven in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Bodegraven

Terug naar boven

Status

- Bodegraven is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Groene Hart, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

- Wapen van de voormalige gemeente Bodegraven.

- Onder de gemeente Bodegraven vielen naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Meije (grotendeels) en Nieuwerbrug aan den Rijn (met de buurtschappen De Bree, Weijland en Weijpoort).

- Onder het dorp vallen ook de buurtschappen Molenbrug, Noordzijde, Oud-Bodegraven en Zuidzijde.

Terug naar boven

Naam

In de volksmond
Borft of Borref(t). "Overigens is de spelling verre van eenduidig, wat je vooral ziet aan de evenementen. De sloepentocht heet 'Boreft Vaert Ut', net als de hardloopwedstrijd '10 van Boreft' heet. Het café aan de Oud Bodegraafseweg heet dan weer 'Café Oud Borft', dezelfde spelling als bij evenementenverzorger 'BORFTL!VE'. Zo zijn er nog wel wat grotere en kleinere voorbeelden te noemen; ik geef zelf de voorkeur aan de spelling 'Borft'. Waar je 10 jaar geleden fonetisch voornamelijk 'Borruft' hoorde, heeft de spelling 'Boreft' er toe geleid dat een groeiende groep inwoners (vooral 'import') tegenwoordig 'Bóhreft' zegt", aldus een inwoner op Wegenforum.nl.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Bodegraven ligt aan weerszijden van de rivier de Oude Rijn en ligt W van het dorp Nieuwerbrug aan den Rijn en de stad Woerden, N van de A12, WNW van het dorp Waarder, N van de Reeuwijkse Plassen en de dorpen Sluipwijk en Reeuwijk-Brug, NNO van de stad Gouda, NO van het dorp Waddinxveen, O van het dorp Boskoop, OZO van het dorp Hazerswoude-Dorp, ZW van de kern Alphen aan den Rijn en het dorp Zwammerdam en Z van de Nieuwkoopse Plassen en het dorp Nieuwkoop.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Bodegraven 344 huizen met 2.374 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 279/1.979 (= huizen/inwoners), de buurtschappen Nieuwerbrug 20/125 en De Meije (deels) 45/270 en het fort Wierickerschans (Wierikkerschans). Omvat in 1840 verder de buurtschap Molenbrug. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 7.500 huizen met ca. 18.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De oudste aanwijzingen van bewoning in Bodegraven bestaan uit archeologische vondsten. Op de zuidelijke oever van de Rijn, waar het riviertje de Oude Bodegrave in de Rijn vloeit, was een vrij grote Romeinse versterking, onderdeel van de verdedigingslinie van de Rijn als grens van het Romeinse Rijk. De Romeinen zijn hier waarschijnlijk van circa 50 tot circa 250 n.Chr. geweest. Na een paar donkere eeuwen blijkt er rond 1050 weer een woongemeenschap te zijn nabij de Oude Rijn ter plaatse van het huidige dorp. Aanvankelijk onderdeel van het gebied van de bisschop van Utrecht, is het in 1281 in pand gegeven aan de Hollandse graaf Floris V; sedertdien behoort het gebied tot Holland.

In de 15e eeuw krijgt Bodegraven een belangrijke functie bij de waterbeheersing in de regio: in het centrum van het dorp is de eerste sluis in de Rijn gebouwd. Sindsdien ontwikkelde het dorp zich economisch gunstig: het verkeer, dat in die tijd vooral over water ging, moest er stoppen en daar profiteerden de Bodegraafse handel en nijverheid van. In het begin van de 16e eeuw krijgt het dorp echter te maken met brandschatting en plundering. In 1507 en 1512 wordt het dorp bezocht door Gelderse troepen onder Maarten van Rossum, die een rokende puinhoop achterlaten. De grootste rampen moesten echter nog komen.

1672 was voor het hele land en ook voor Bodegraven een Rampjaar. De verdediging van Holland door de Prins van Oranje en zijn troepen werd geleid vanuit een schans tussen het dorp en de buurtschap Nieuwerbrug. De Franse vijand wist echter via een omweg, over het ijs door de Meije, het dorp van achteren te benaderen. Nadat zij bij Gouwsluis onder Alphen door de troepen van de Republiek waren verslagen, keerden de Fransen verbitterd terug naar Woerden, maar niet na in Zwammerdam en Bodegraven een waar bloedbad te hebben aangericht. Vrijwel het gehele dorp werd in de as gelegd.

Het duurde een aantal jaren voordat Bodegraven weer opgebouwd was: van de Dorpskerk (of Galluskerk) was alleen nog een stuk van de toren over. Een ander gevolg van de gebeurtenissen in het Rampjaar was de bouw van een fort op de plaats, waar in dat jaar de Prins van Oranje zijn hoofdkwartier had. Dit fort, de Wierickerschans, vormde een belangrijk punt in de Oude Hollandse Waterlinie en is als historisch monument nog altijd aanwezig. Het dorp bleef groeien: de landbouw in de polders rondom het dorp floreerde en ook de handel en nijverheid ontwikkelde zich gunstig. Maar in 1870 werd de gemeente met een nieuwe ramp geconfronteerd. Op 31 mei brak er in een bakkerij in het dorp brand uit. Het vuur sloeg over op andere huizen en legde in korte tijd een groot gedeelte van het centrum in de as. De Dorpskerk bleef gespaard, maar ruim 100 huizen, de Lutherse kerk en het gemeentehuis gingen verloren.

Opnieuw likte Bodegraven zijn wonden en als een phoenix herrees het dorp uit zijn as. Nieuwe impulsen op economisch gebied doen het dorp weer groeien: in 1878 komt er een spoorwegstation en in 1882 wordt een wekelijkse kaasmarkt opgericht, die een doorslaand succes wordt. De kaasproductie en -handel is er nog altijd van beang. Tot aan de Tweede Wereldoorlog maakt het dorp een geleidelijke ontwikkeling door van een voornamelijk agrarische gemeenschap naar een gemeenschap waarin handel en industrie een steeds belangrijker plaats verwerven. Daarnaast is na 1950 de woningbouw actief ter hand genomen, vooral in het gebied ten zuiden van de spoorlijn, waardoor het dorp zich ontwikkelde tot een aantrekkelijke woon- en werkgemeente. (bron: Regionaal Historisch Centrum RHC Rijnstreek en Lopikerwaard)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de voormalige gemeente) Bodegraven, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Stichting Historische Kring Bodegraven heeft ten doel: het onderzoeken, uitdragen en behouden van de historie van de voormalige gemeente. De Historische Kring ontwikkelt hier van uit onder meer de volgende activiteiten: het initiëren en subsidiëren van onderzoek; het bevorderen van het bewaren en archiveren van geschriften en andere media betreffende de historie van de voormalige gemeente; het organiseren van bijeenkomsten; het optreden naar overheden, instellingen en bedrijven, daar waar nodig om teniet gaan te voorkomen van voorwerpen en media betreffende de historie van de voormalige gemeente."

- Stichts-Hollandse Historische Vereniging.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bodegraven heeft 21 rijksmonumenten.

- Bodegraven heeft 45 gemeentelijke monumenten.

- In Kaasmuseum Bodegraven worden oude materialen getoond waarmee kaas werd gemaakt. Het hele proces van melk tot kaas, van koe tot klant staat centraal. Stal, kaasmakerij, stijlkamers, markt, pakhuis en videofilms over kaas- en boterbereiding.

- Fort Wierickerschans ligt in buurtschap Zuidzijde en wordt daarom aldaar bescheven.

- Molen De Arkduif (Overtocht 45) is gebouwd in 1697 en heeft sinds 1956 zijn huidige naam. Het is een korenmolen met een gemetselde ronde romp en stelling. De grotendeels witte molen is in bezit van de gemeente en is door de slechte conditie in 2003 stilgezet. In 2010 is de molen na een grondige restauratie weer in gebruik genomen. Het molenhuis is thans in gebruik als ambachtelijke Brouwerij De Molen en is op zaterdagen te bezichtigen.

- Gevelstenen in Bodegraven.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Bij de Rabo Fietstocht (op een zondag in de 1e helft van juni, in 2018 voor de 5e keer) kun je kiezen uit mooie routes van 12, 30 en 100 km door het Groene Hart. Alle routes lopen door de regio van de organiserende Rabobank Rijn en Veenstromen. Er zijn startpunten bij de lokale Rabobanken in Woerden, Bodegraven en Mijdrecht, op het Kerkplein in Kockengen en bij Gasterij De Milandhof in Zegveld. Per uitgereden route schenkt de Rabobank 10, 20 of 30 euro - afhankelijk van de afstand - aan een deelnemende vereniging, stichting of school, die je zelf mag uitkiezen. Voor verdere details zie bij Woerden > Jaarlijkse evenementen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Stichting Hugo Kotestein zet zich in voor behoud en versterking van de (historisch-) ruimtelijke kwaliteit van de stads- en dorpsgebieden en het landelijk gebied. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar monumenten en andere beeldbepalende elementen die waardevol zijn uit stedenbouwkundig, landschappelijk, architectonisch of cultuurhistorisch oogpunt. Het werkgebied is het grondgebied van de huidige gemeenten Woerden, Montfoort, Oudewater en de voormalige gemeente Bodegraven.

- Bezoekerscentrum Groene Hart Centrum.

- Het Evertshuis is meer dan een theater, het is ook een dorpshuis waar stichtingen en verenigingen hun plek vinden, lokale bands oefenen, serviceclubs vergaderen en waar de lokale jeugd kennis maakt met kunst en cultuur. Het gevarieerde culturele aanbod bestaat uit theatervoorstellingen, themafeesten, films, wisselende exposities en muziek- en danslessen. Al deze activiteiten worden verzorgd door een kleine kern van professionals die wordt bijgestaan door tientallen vrijwilligers. De activiteiten beperken zich overigens niet tot activiteiten binnen de muren van het Evertshuis. Er worden jaarlijks ook meerdere kunstexcursies en theaterreizen georganiseerd.

Het Evertshuis is sinds de oprichting (1993) gevestigd in de voormalige werkplaats van zaadhandel Turkenburg, destijds gelegen aan de Spoorstraat. In 2014 is dit pand grondig gerestaureerd en is er nieuwbouw aan toegevoegd. Dit heeft geresulteerd in een prachtig pand. De naam ‘Evertshuis’ dankt de organisatie aan notaris Everts. Deze liet een vermogen na aan gemeente Bodegraven met de bepaling dat dit besteed diende te worden aan een culturele voorziening. Hierop besloot de gemeente de eerder genoemde werkplaats te kopen en deze de bestemming te geven die het nu nog heeft: een centrum voor kunst, cultuur en educatie.

Het pand is bewust ontworpen als een multifunctioneel gebouw. Gemeente Bodegraven-Reeuwijk huisvest hier haar Klantcontactcentrum en ook Bibliotheek De Groene Venen vindt er haar plek. - Overzicht van de organisaties die het Evertshuis als uitvalsbasis gebruiken. Daarnaast biedt het diverse vergaderruimtes van verschillende afmetingen. - De theaterzaal is ook zeer geschikt voor feesten of congressen van derden.

- In juni 2018 is het rapport 'Naar een gedragen invulling van het natuurnetwerk in Bodegraven-Noord' verschenen, opgesteld door LTO Noord en agrarische natuurvereniging De Parmey, in samenspraak met Natuurmonumenten, waterschap en gemeente. In dit gebied - gelegen tussen de Oude Rijn in het Z, het dorp Meije in het W en de Molentocht N van buurtschap De Bree in het O - komt een natuurzone, als verbinding tussen de Reeuwijkse en de Nieuwkoopse Plassen, en als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Natuurmonumenten is hier eigenaar van de grond waarop naast weidevogels straks ook hooiland- en schraallandplanten een kans krijgen. Het rapport geeft op hoofdlijnen de beoogde natuurinrichting aan. In het rapport is aandacht voor beheervoorwaarden, gebruiksmogelijkheden en vergoedingen voor beheerders. Bovendien is er gekeken naar andere zaken die spelen in Bodegraven-Noord, zoals waterhuishouding, verkeersdruk en kansen voor kavelruil. Als vervolg zal in het voorjaar van 2019 een eerste concept van een inrichtingsplan verschijnen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bodegraven (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site over de geschiedenis van Bodegraven en allerlei andere bijzonderheden, door Wim Kusee. In 2000 heeft hij ook een boekje gepubliceerd met alle straatnamen in Bodegraven en Nieuwerbrug en hun verklaring. Het boekje is uitverkocht, maar via de link is e.e.a. nu ook online te lezen.

- Sport: - Voetbalvereniging Rohda '76.

- Zorg: - Zorgboerderij JavaRust.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Bodegraven Vredehof, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen