Groenekan

Plaats
Dorp
De Bilt
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

Groenekan.JPG

De pas gerestaureerde Molen Geesina in Groenekan

De pas gerestaureerde Molen Geesina in Groenekan

Groenekan (3).JPG

Stuwtje in de Wetering aan de Groenekanseweg

Stuwtje in de Wetering aan de Groenekanseweg

Fort Ruigenhoek..JPG

Groenekan, Fort Ruigenhoek

Groenekan, Fort Ruigenhoek

Fort Ruigenhoek.JPG

Groenekan, fortgracht van Fort Ruigenhoek

Groenekan, fortgracht van Fort Ruigenhoek

Groenekan

Terug naar boven

Status

- Groenekan is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente De Bilt. T/m 2000 gemeente Maartensdijk.

- Onder het dorp Groenekan valt ook de buurtschap Nieuwe Wetering en een deel van de buurtschap Blauwkapel.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1696 en 1743 Groene Kan, 1848 Groenekan.

Naamsverklaring
Dankt volgens een in de 19e eeuw gegeven verklaring zijn naam aan een herberg waar een groene kan uithing.(1) Op een kaart uit 1607 wordt de herberg "De Groene Kan" vermeld, gelegen aan de weg Utrecht - Soest.(2)

Terug naar boven

Ligging

Groenekan ligt direct NO van Utrecht, NW van De Bilt, Z van Maartensdijk. De kern grenst in het W aan de A27, maar er ligt ook nog een uitloper van het dorp W van de A27.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Groenekan 41 huizen met 237 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 800 huizen met ca. 1.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De nederzetting Groenekan is begin 14e eeuw ontstaan. De ontginners van het veengebied ten noorden van de Ezelsdijk noemden de buurtschap oorspronkelijk de Oude Wetering of Bisschopswetering (dat verklaart ook gelijk de naam van de Groenekanse buurtschap Nieuwe Wetering N van het dorp). De kern is van oorsprong agrarisch. Later zijn er grotere huizen gekomen zoals Voordaan. Vanaf 1920 is er een wijk met burgerhuizen gebouwd. Het dorp had tot 1945 maar liefst twee treinhaltes en vele winkels. Ook is in deze kern sinds drie eeuwen de beroemde tuinarchitectuurfirma Copijn gevestigd. Het dorp heeft ondanks de forse groei door de jaren heen, zijn landelijke en agrarische karakter weten te bewaren.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instantie en literatuur:

- Historische Vereniging Maartensdijk. Onder de link vind je een aantal artikelen van deze vereniging over het verleden van Groenekan.

- Artikel over het ontstaan van het dorp Groenekan, als onderdeel van de Canon van Maartensdijk.

- In december 2015 is het boek 'Groenekan en de Tweede Wereldoorlog' (200 pag., rijk geïllustreerd) verschenen, samengesteld door Wim Hoebink, Frank Klok en Wim van Schaik. Naar aanleiding van de onthulling van het B17-oorlogsmonument in 2014 (waarvoor zie bij Bezienswaardigheden), besloten zij de geschiedenis van het dorp tijdens de Tweede Wereldoorlog te gaan onderzoeken en dat als publicatie uit te brengen. Zo ontdekten ze dat er veel NSB'ers waren, maar ook veel verzetsmensen en inwoners die onderduikers hebben geholpen. Zij noemen hen de Stille Helden. Enkele voorbeelden: Vijf echtparen uit het dorp zijn door Yad Vashem geëerd als Rechtvaardigen onder de Volkeren, de hoogste Israëlische onderscheiding voor niet-Joden. Gemeentepolitieman Hermannus Rakers werd in de oorlog een van de belangrijkste verzetsmensen. Rakers waarschuwde mensen als er razzia's kwamen en deed mee aan de overval op het distributiekantoor in Maartensdijk. Hij voorzag veel onderduikers van distributiebonnen en voedsel. Op het eind van de oorlog werd hij commandant van de BS in het dorp en omgeving.

Op landgoed Beukenburg woonde jhr. Twiss Quarles van Ufford. Hij was medeoprichter van de Ordedienst (OD) Utrecht, een verzetsgroep die uit oud-officieren bestond. Eind augustus 1941 werd hij door de Duitsers gearresteerd en een jaar later in Sachsenhausen gefusilleerd. Op Vijverlaan 6 woonden Siem en Rietje Buddingh met hun gezin. Siem groef direct na het uitbreken van de oorlog een schuilkelder in de tuin, want hij was ervan overtuigd dat hier rottigheid van zou komen. Siem Buddingh werd met Utrechtse verzetslieden heel actief in een club vervalsers. De Joden die bij hem ondergedoken zaten of die verder werden geholpen naar andere onderduikadressen hadden dan ook perfecte papieren. Ze waren daardoor behoorlijk mobiel en sommigen gingen zelfs mee op voedseltochten. Naar we nu weten zaten op ruim 20 adressen in Groenekan joden, geallieerden en verzetsmensen. Ook waren in het dorp veel mannen en jongens ondergedoken om te ontkomen aan de Arbeitseinsatz in Duitsland.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Groenekanner Alexander Beyleveldt heeft de afgelopen jaren twee grote stukken grond langs de Groenekanseweg verworven. Het gebied ligt direct O van de dorpskern van Groenekan en is ca. 12 ha groot, vergelijkbaar met ca. 24 voetbalvelden. Het bestaat uit veel grasland, resten van een verdwenen boomkwekerij, een oude manege, een monumentale boerderij en oude bijgebouwen. Beyleveldt wil anno 2018 het geheel transformeren tot een officieel 'nieuw landgoed' volgens de daarbij behorende wettelijke richtlijnen, genaamd De Beylevelden, dat voorziet in natuur, wandelpaden en herstel van zichtlijnen. Hij wil er een landhuis met koetshuis bouwen om in te wonen. De oude boerderij wordt gerestaureerd en oude gebouwtjes gaan tegen de vlakte. Verder wordt de manege vernieuwd en worden weilanden hersteld.

Een grasveld gaat dienstdoen als poloveld voor oefeningen en demonstraties. Beyleveldt wil maximaal 4x per jaar de mogelijkheid krijgen een polo-evenement op het landgoed te organiseren. Er komen geen officiële wedstrijden, want het krijgt niet de afmetingen van een officieel poloveld. Het Groenekans Landschap is blij met de plannen omdat het verdere verstening aan die kant van Groenekan tegengaat. Zij prefereren een landgoedstatus boven de huidige bestemming agrarisch gebied. Hiermee wordt landschappelijke kwaliteit en natuurkwaliteit voor de toekomst gewaarborgd, omdat natuur- en landschapselementen beter kunnen worden geborgd bij een bestemming ‘landgoed’. De stichting plaatst wel een aantal kanttekeningen en stelt een aantal randvoorwaarden, die je onder de link verwoord vindt. Stichting Het Groenekans Landschap en Landgoed De Beylevelden i.o. hebben in februari 2018 ook een 'Overeenkomst voor Natuur en Landschap' ondertekend, ter bescherming van de natuurwaarden op het landgoed i.o. en om overlast te voorkomen voor mens en natuur.

Ook Stichting Brigida, die cultuurhistorisch erfgoed beschermt, is positief. Sommige omwonenden denken dat met name de polo-activiteiten te grootschalig gaan worden en vrezen verkeersoverlast. Beyleveldt stelt dat het geen evenemententerrein wordt en dat hij beslist geen overlast wil. De gemeenteraad heeft op 22-2-2018 een 'verklaring van geen bedenkingen' afgegeven m.b.t. het beoogde landgoed. (bron en voor nadere informatie zie o.a.: AD, 4-1-2018)

- Langs het Blauwkapelsepad, het fietspad onderaan de A27 tussen de Voordorpsedijk en Groenekan, stonden voorheen hoge bomen om het verkeerslawaai voor de inwoners van dit dorp tegen te houden. Een groot deel van de bomen is echter gekapt in verband met de verbreding van de A27. Daarom zijn hier in 2017 geluidsschermen geplaatst. Daarnaast is het bestaande scherm aan de oostkant van het dorp verlengd met een geluidscherm van 4 meter hoog en 260 meter lang. Aan weerszijden van dit scherm is groen aangeplant. En het bestaande geluidscherm ter hoogte van de onderdoorgang Groenekanseweg is vervangen.

- Waterwinning Groenekan is een winning van Vitens, gelegen W van het dorp en N van de stad Utrecht. De winning is gebouwd in 1961 en onttrekt diep grondwater dat bestemd is voor de nabije omgeving en voor een deel van de stad Utrecht. De vergunningscapaciteit is recent gereduceerd van 10 naar 7.5 milioen kubieke meter per jaar, waarmee het nog steeds een relatief grote winning is. In de praktijk is het debiet van 8 naar minder dan 6 miljoen kubieke meter per jaar gedaald.

- Dorpsvisie Groenekan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Groenekan heeft 30 rijksmonumenten (waarvan er 9 alleen al betrekking hebben op Fort Voordorp, dat onder buurtschap Blauwkapel valt).

- De Hervormde (PKN) Kerk (Groenekanseweg 68) uit 1953 maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Blauwkapel-Groenekan. Voorafgaand aan deze kerk heeft op het terrein er achter sinds 1945 een noodkerk gestaan, die in 1953 is afgebroken.

Het eerste gedeelte van de begraafplaats is aangelegd in 1826. De grond is gekocht van dhr. Herman Vringer, landbouwer in Blauwkapel. In 1926 wordt er weer grond gekocht, van dhr. Willem Bos, om de begraafplaats aan de oostzijde uit te kunnen breiden. In 1959 vond weer een aankoop van een perceel grond plaats van de familie Bos. De laatste aankoop voor uitbreiding dateert van januari 2018. De grond is gekocht van dhr. P.M. Bos. In 2018 is Stichting Bijzondere Begraafplaats Blauwkapel-Groenekan opgericht, met als doel het exploiteren, beheren en onderhouden van de begraafplaats. De aanleiding voor de oprichting van de stichting was het afstoten van de begraafplaats door de Hervormde Gemeente. Omdat de begraafplaats samen met het kerkgebouw een belangrijk onderdeel van het dorp vormt, is besloten de begraafplaats in een stichting onder te brengen. De stichting wordt bestuurd door christelijke vrijwilligers uit het dorp en buurdorp Blauwkapel. Ook het onderhoud wordt grotendeels verricht door vrijwilligers.

- In 1953 is op Grothelaan 1a de christelijke kleuterschool De Springplank geopend. Er waren toen 2 klaslokalen, die van elkaar gescheiden waren door een vouwwand. Dankzij deze vouwwand kon de ruimte van de beide lokalen ook gebruikt worden voor bijeenkomsten van "de Hervormde Lidmatenkring", een groep Nederlands Hervormden die zich had losgemaakt van de Dorpskerkgemeente om een "thuis" te vormen voor gelovigen "in het midden" van de Nederlands Hervormde Kerk (in 1973 kreeg de lidmatenkring een officiële kerkelijke status en ontstond de Hervormde Wijkgemeente Blauwkapel-Groenekan. Na de landelijke vorming van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in 2004 hernoemd in Protestantse gemeente de Boskapel).

Na een paar jaar werd aan de kleuterschool een speelzaal/gymnastiekzaal aangebouwd en de gemeentesamenkomst verhuisde naar deze ruimte. Tot 1985 is deze zaal voor elke zondagse kerkdienst omgebouwd tot liturgische ruimte. Daar kwam een eind aan toen in 1985 de kleuterschool sloot, omdat het kleuteronderwijs bij het basisonderwijs werd gevoegd. De ruimte is toen onder leiding van de Groenekanse architect Rob Brouwer omgebouwd tot een permanente kerkzaal, met de naam Boskapel. Behalve de kerk heeft ook de dagopvang van ouderen onderdak in het gebouw. - Beleidsplan Protestantse Gemeente de Boskapel te Groenekan 2016-2020. In 2018 is de Protestantse Gemeente samengegaan met de Protestantse Gemeente De Bilt (Opstandingskerk en Immanuëlkerk). Op 24 juni 2018 was de laatste kerkdienst in de Boskapel en in de Immanuëlkerk. Men heeft er voor gekozen om gezamenlijk verder te gaan in de Opstandingskerk (1e Brandenburgerweg 34 te Bilthoven).

- Op de plek van het huidige, rijksmonumentale Huize Voordaan in Groenekan (Groenekanseweg 85) was in de 18e eeuw al een landgoed met ‘heerenhuis’ Voordaan bekend. Tot twee keer toe is het huis door een nieuwe eigenaar tot de grond toe afgebroken en opnieuw opgebouwd. In 1900 kreeg het zijn huidige vorm. Het huis is gebouwd in een eclectische stijl met neoclassicistische elementen. Voordaan was het zomerverblijf van de familie Grothe, die in de winter in Utrecht verbleef (op Nieuwe Gracht 32, het huidige Huize Cunera). In de Tweede Wereldoorlog is Huize Voordaan geconfisqueerd door de Duitse Weermacht, die er soldaten legerde. Na de oorlog bood het pand opvang aan kinderen die niet langer thuis konden blijven. Veel verzwakte kinderen uit de grote steden waaronder Rotterdam kwamen naar Voordaan om aan te sterken. Huize Voordaan werd Jeugdhuis Voordaan. In de jaren '60, '70 en '80 bood het opvang aan kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking. Eind jaren ’80 is Jeugdhuis Voordaan gesloten. De opvang van kinderen in grote afgelegen tehuizen strookte niet meer met de nieuwe opvatting over goede jeugdzorg. Daarna heeft het pand jarenlang leeggestaan. In 2001 heeft de firma EMC zich in Huize Voordaan gevestigd en is het pand in zijn oude glorie hersteld. Huize Voordaan heeft tegenwoordig de functie van leer- en ontmoetingsplek. (bron: site Huize Voordaan)

- Op 28 mei 2014 is oorlogsmonument B-17 onthuld, ter herinnering aan het neerstorten in Groenekan van de Amerikaanse bommenwerper B-17 op 28 mei 1944.

- In de 17e eeuw legt Nederland, ter verdediging tegen de oprukkende Fransen, de eerste (oude) Hollandse Waterlinie aan. Deze waterlinie maakte het mogelijk om stukken land onder te laten lopen met een ondiepe laag water, waardoor het voor de vijand onbegaanbaar was. De linie liep van Muiden naar Woerden en via Schoonhoven naar Gorinchem, ter bescherming van belangrijke strategische plaatsen in Noord- en Zuid-Holland. In 1815 besluit men om ook Utrecht te omsluiten met de linie, wat de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie inluidt.

Door hoogteverschillen in het landschap is het echter niet mogelijk om de volledige linie onder water te zetten. Bepaalde stukken land blijven droog en dus begaanbaar voor de vijand. Deze stukken worden verdedigd door onder andere een groot aantal forten. Een van deze forten is Fort Ruigenhoek bij Groenekan. In de jaren 1869/1870 is dit fort gebouwd ter afsluiting van het acces Ruigenhoekse Dijk en ter verdediging van de keerkade tussen twee inundatiekommen. Ook maakte het deel uit van een vooruitgeschoven fortenkring die als taak had Utrecht te beschermen tegen artilleriebombardementen.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is bij oplevering echter al ingehaald door de voortschrijdende techniek en heeft zodoende haar waarde als verdedigingslinie nooit kunnen bewijzen. Fort Ruigenhoek is inmiddels een rijksmonument, een plek waar in de winter vleermuizen een veilig heenkomen vinden en waar verschillende beschermde korstmossen groeien. onstelling van actuele beeldende kunst georganiseerd voor gezinnen met kinderen. Beheerder Staatsbosbeheer bezint zich op een 'zinvolle herbestemming' voor het fort.

- Molen Geesina (Ruigenhoeksedijk 32) heette aanvankelijk De Groene Kan en dateert vermoedelijk uit 1843. De molenromp - bovendien in slechte staat - die er de afgelopen jaren nog van restte, is sinds 1998 in bezit van Stichting De Utrechtse Molens. Restauratie van de molen is in 2012 gereed gekomen dus de Geesina staat er nu weer in volle glorie bij. - Filmpje over Molen Geesina in vroeger tijden (1941) plus foto's van de recent gerestaureerde molen.

- Gevelstenen in Groenekan.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

- Op een zaterdag eind juni is er jaarlijks de Garage Sale Groenekan (in 2020 voor de 11e keer). Inwoners die spullen over hebben waar ze een ander weer blij mee kunnen maken, maken kraampjes en andere uitstallingen bij hun huis, waar je lekker in kunt grasduinen. Je vindt er o.a. brocante, boeken, planten en stekjes, speelgoed, meubels, kleding, kunst en verschillende gebruiksartikelen. Op Lindelaan 10 is een grote stand van SpeelgoedBank De Meern. De opbrengst van wat hier wordt verkocht komt ten goede aan de exploitatie van de SpeelgoedBank. De SpeelgoedBank geeft gratis speelgoed weg voor kinderen van gezinnen die van weinig geld moeten rondkomen.

De deelnemende adressen zijn te herkennen aan versiering met ballonnen of slingers. Op sommige adressen wordt de mogelijkheid geboden om even te genieten van een kop koffie of thee met een lekker zelfgebakken stukje taart. Het aantal deelnemers is ca. 30, maar er kunnen er nog meer bij, dus als je inwoner bent van dit dorp en je hebt nog bruikbare spullen over, geef je op voor de volgende editie op garagesalegroenekan@gmail.com. Deelname kost maar 3 euro, dus voor de kosten hoef je het niet te laten, en je hebt sowieso altijd een leuke dag waarbij je met veel mensen kennismaakt en bijpraat.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "In deze tijd van plastic, beton en chloor zijn er nog altijd schone plekjes te vinden om te zwemmen. Openluchtzwembad De Kikker in Groenekan is zo'n plekje. Hier zwem je nog in puur natuur water, dat haar oorsprong ontleent aan een aantal wellen in de fortgracht van Fort Ruigenhoek. Dit fort, dat sinds 1870 bestaat, ligt in het waterwingebied van Maartensdijk en wordt ook nog eens door veel groen omzoomd. Deze rustige omgeving is een gastvrij thuis voor o.a. futen, meerkoeten, kwikstaartjes en vele andere soorten vogels. Hiervan kun je tijdens het trekken van je baantjes ook genieten. Sinds 1922 wordt hier al gezwommen. Eerst vanaf een niets omvattend strandje. Maar in de loop van de jaren zijn er meerdere voorzieningen bijgekomen. Je vindt er o.a. twee grote steigers met een hoge en lage duikplank en een afgezet badje met de nodige speelattributen voor de allerkleinsten. Verder zijn er ruime kleedcabines en twee gazons waarop je je heerlijk in de zon kunt koesteren."

- "Goed kunnen zwemmen, daar heb je een leven lang plezier van! Goed léren zwemmen hoort ook een plezier te zijn, vinden wij. Zwembad Blauwkapel in Groenekan is een zwembad voor jong en ouder. Dankzij ons uitgebreide activiteitenprogramma hebben we een groot aantal waterliefhebbers iets te bieden. Van zwemlessen en intensieve groepslessen tot watervrij- en snelzwemcursussen voor de kleintjes. Ook voorzien we senioren met gezellige groepslessen zoals Aqua’Varia en Aqua’Joggen. Het lekkere warme water maakt het zwemmen nog eens extra aangenaam. Zwembad Blauwkapel staat daarnaast al jaren bekend om haar zwemprogramma Aqua’Therapie en om haar hydrotherapeutische functie. Onze watertemperatuur ligt met 31 graden hoger dan bij de meeste zwembaden. Het aangename warme water heeft een herstelbevorderend effect op spieren en gewrichten."

- De wandelroute Groenekanroute (12 km) voert van Groenekan via de buurtschap Nieuwe Wetering naar Maartensdijk en terug naar het dorp. Via de link kun je de route uitprinten voor onderweg.

- Het 70 hectare grote recreatiegebied Ruigenhoek W van Groenekan is in 2011 extra aantrekkelijk gemaakt. Het aantal paden is uitgebreid en er is een fietscrossbaan, ligweide en waterspeelpark aangelegd. Het recreatiegebied is een paar jaar geleden aangelegd in het kader van het Landinrichtingsproject Noorderpark. Hierdoor is het sinds 2009 al een aantrekkelijk gebied voor wandelaars, fietsers, ruiters en kanovaarders. Het recreatieschap Stichtse Groenlanden beheert het gebied. Bij de uitbreidingen in 2011 is o.a. gekozen voor een waterspeelpark omdat er in de polder veel water is. De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt dwars door het recreatiegebied.

- Stichting Het Groenekans Landschap stelt zich ten doel de landschappelijke kwaliteiten en natuurwaarden in Groenekan en omgeving te beschermen en te bevorderen.

- De Hooge Kampse Plas is een voormalige zandwinplas ZO van de dorpskern van Groenekan. De plas heeft een oppervlakte van ca. 30 hectare. Het Utrechts Landschap heeft samen met het bedrijf Dekker van de Kamp een plan ontwikkeld voor natuurontwikkeling in en rond de Hooge Kampse Plas. Om de natuurwaarden van de voormalige zandwinplas te verbeteren, is de plas in 2010 gedeeltelijk verondiept, zijn eilandjes aangelegd en zijn langs de hele plas natuurvriendelijke oevers aangelegd. Op de bodem en zijkanten van de plas is grond aangebracht. Hierdoor wordt de diepte van de zandwinplas behoorlijk beperkt en ontstaan flauwe oevers. De flora en fauna krijgen daardoor meer en betere leefruimte. Het project heeft een positieve invloed op de bestaande natuurwaarden rondom de plas.

Terug naar boven

Beeld

- Overzicht van de tussen ca. 1905 en 1930 uitgegeven ansichtkaarten van Groenekan, door de Groenekanse kruidenier D. Ravestein.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Groenekan (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Groenekan.

- Belangenorganisatie: - Dorpsraad Groenekan.

- Onderwijs: - "Basisschool De Nijepoort is een kleinschalige, openbare basisschool in het groen. Op fietsafstand in het buitengebied tussen Utrecht en De Bilt huisvest ze leerlingen uit Groenekan, Utrecht, Westbroek, De Bilt, Bilthoven, Maartensdijk en Maarssen. De school heeft uitstekende schoolresultaten, is kleinschalig in omvang en flexibel van aard, heeft een gemoedelijke sfeer, veel aandacht voor de individuele leerling en stelt hoge eisen aan het niveau van onderwijs. Dit vertaalt zich door naar hoge Cito scores, en een constante uitstroom van 70-80% naar HAVO en VWO. De Nijepoort wil kinderen een vertrouwde, geborgen en veilige omgeving bieden, waarin ieder kind met plezier leert en zich zo optimaal en harmonisch mogelijk ontwikkelt, aansluitend bij zijn of haar capaciteiten."

- Sport: - Een lidmaatschap van Tennisvereniging TV Groenekan biedt je de gelegenheid in KNLTB-competitieverband en in open KNLTB-toernooien voor de vereniging uit te komen. Een lidmaatschap van de vereniging is alleen mogelijk in combinatie met een parkkaart van het Tenniscentrum.

- Bridgeclub BC Groenekan is opgericht in 1984, heeft ca. 120 leden en speelt op dinsdagavond in Cultureel- & Vergadercentrum H.F. Witte in De Bilt.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Groenekan, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen