Ooij

Plaats
Dorp
Berg en Dal
Rijk van Nijmegen
Gelderland

Ooij plaatsnaambord [640x480].jpg

Ooij, volgens de plaatsnaamborden heette dit dorp tot voor kort Ooy, terwijl de officiële spelling al jaren Ooij luidt (o.a. getuige het postcodeboek uit 2000)

Ooij, volgens de plaatsnaamborden heette dit dorp tot voor kort Ooy, terwijl de officiële spelling al jaren Ooij luidt (o.a. getuige het postcodeboek uit 2000)

Ooij Ubbergen plaatsnaambord Ooij [640x480] (Kopie).jpg

In 2010 of 2011 zijn eindelijk plaatsnaamborden met de goede spelling Ooij geplaatst

In 2010 of 2011 zijn eindelijk plaatsnaamborden met de goede spelling Ooij geplaatst

Ooij

Terug naar boven

Status

- Ooij is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen, gemeente Berg en Dal. T/m 1817 gemeente 'Ooij en Persingen'. In 1818 over naar gemeente Ubbergen, in 2015 over naar gemeente Berg en Dal.

- Onder het dorp Ooij vallen ook de buurtschappen De Vlietberg, Groenlanden en Tiengeboden.

Terug naar boven

Naam

Spelling
Volgens het postcodeboek (in ieder geval sinds de versie 2000, wellicht al eerder) en de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) is de schrijfwijze Ooij. Op de eveneens officièle blauwe plaatsnaamborden (komborden) stond in ieder geval tot medio 2010 nog de verouderde spelling Ooy. Pas in 2010 of 2011 zijn er borden met de correcte spelling geplaatst.

Oudere vermeldingen
1075-1081 falsum? kopie 2e helft 12e eeuw Oia, 1081 kopie 2e helft 12e eeuw Oge, 1104 Oy, 1107 Oies, 1264 Hoye, 1395 Oye.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse oia 'land aan een waterloop'. In 1623 is sprake van De Oij met de Nederoij. In 1741 wordt het gebied 'Cirkel van de Ooij' genoemd.(1)

Naam komt ook elders voor
Niet te verwarren met het dorp Ooy in de gemeente Zevenaar, dat soms ook als Ooij wordt gespeld.

Terug naar boven

Ligging

Ooij ligt NO van Nijmegen, N van Beek, in de Ooijpolder. In het N grenst het dorp aan de Waal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Ooij 58 huizen met 463 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het dorp Ooij is sinds de 19e eeuw twee keer 'verhuisd': Het oude oorspronkelijke dorp lag rond de Hervormde kerk, aan de Hezelstraat, een oeverwal die iets hoger ligt dan de omgeving. De eerste verplaatsing vindt plaats in 1835, als het dorp zich voegt bij de locatie aan de Kerkdijk waar de RK Sint Hubertuskerk wordt gebouwd. De tweede verplaatsing is na de Tweede Wereldoorlog, waarbij het dorp zich naar het noorden verplaatst. Het nieuwe dorp ontwikkelt zich rond de als eerste, in de jaren veerrtig, gebouwde huizen aan de Koningin Julianalaan, Doctor Kochlaan en Marialaan.

Aanvankelijk wordt deze bebouwing nog tot het dorpsgebied van het thans oostelijk gelegen buurdorp Erlecom gerekend. De mensen aan de hiervoor genoemde wegen woonden aanvankelijk dus in de plaats(naam) Erlecom. Het gebied ligt ook in de Erlecomse Polder, dus in die tijd was dat logisch. De plaats Ooij omvatte in die tijd alleen nog de hiervoor vermelde lintbebouwing rond de Hezelstraat/Kruisstraat en Kerkdijk. Rond 1964 is besloten om de inmiddels direct noordelijk van de Sint Hubertuskerk gegroeide dorpskern - naast de al langer bestaande oude dorpskerntjes rond de RK kerk en Hervormde kerk - de plaatsnaam Ooij toe te kennen. Dat was gezien de inmiddels gegroeide situatie logischer, omdat het immers aan een van de oude dorpskernen (en de RK kerk) van dat dorp grenst en de kern van Erlecom een heel stuk naar het oosten ligt. Dat zal ongetwijfeld verwarring hebben opgeleverd, die op deze manier is opgelost. Sinds de jaren zeventig is het dorp uitgebreid met nieuwe wijken oostelijk van de Sint Hubertuskerk. Tegenwoordig loopt de grens met buurkern Erlecom langs de - in de jaren zestig aangelegde - Sint Hubertusweg (= de doorgaande weg van en naar Beek).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De toenmalige gemeente Ubbergen heeft in 2008 samen met wooncorporatie Oosterpoort een plan gemaakt voor een nieuwbouwwijk in Ooij. Het ging om de plannen Ooijse Graaf 1 en Ooijse Graaf 2. Hier zouden 150 huizen gebouwd gaan worden: 90 sociale woningen en 60 vrije sectorwoningen. Oosterpoort heeft in Ooijse Graaf 1 inmiddels 60 huizen gebouwd. De resterende huizen worden gefaseerd gebouwd. Omdat het naburige bedrijf Reomie (legerdump) voor teveel geluidsoverlast zorgt, zou het bedrijf gesaneerd moeten worden. Anders zouden vergaande en kostbare akoestische voorzieningen moeten worden gerealiseerd. Omdat sanering ook kostbaar is, was de gemeente Ubbergen bereid meer woningen in de Ooijse Graaf 2 te laten bouwen. Hier werd in tweede instantie ruimte gemaakt voor 100 vrije sectorwoningen. Daar is eind 2016 een streep door gezet. Uit een woningmarktonderzoek van Compaenen is namelijk gebleken dat er onvoldoende behoefte is aan zoveel huizen. De gemeente gaat met belanghebbende burgers om tafel om te kijken wat er met het gebied moet gebeuren.

Omwonenden hebben inmiddels, sinds 2012, in het braakliggende gebied de Speulplek gerealiseerd. Het terrein wordt omgeven door de Dispel / de Til en de nieuwe sportvelden (ten westen), watergang de Ooijse Graaf en Reomie (ten noorden), de Marialaan (ten oosten) en de Rietlanden (ten zuiden). De Speulplek is ontstaan vanuit de wens om in Ooij in deze omgeving groen en welzijn op een natuurlijke wijze samen te laten komen. Een plek die uitnodigt om te spelen, struinen, wandelen, uitrusten, sporten, genieten, ontspannen. Een plek om samen te komen of rustig alleen te vertoeven. Een plek die door iedereen benut kan worden en waaraan velen hun steentje bijdragen. Videoreportage van de Speulpek anno 2016.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ooij heeft 6 rijksmonumenten, zijnde de voormalige Hervormde kerk met toren op Hezelstraat 13, de 17e- of 18e-eeuwse boerderijen op nr. 18 en 20, de Kasteelsche Hof op nr. 24, en hoeve De Plak uit 1629 op Leuthsestraat 2.

- Ooij heeft 38 gemeentelijke monumenten.

- De voormalige Hervormde kerk (Hezelstraat 9-13) dateert oorspronkelijk uit ca. 1400. Het gebouw bestaat uit het in 1660 geheel verbouwde en van een driezijdige koorsluiting voorziene, in oorsprong rechthoekig gesloten koor der oude dorpskerk; het waarschijnlijk in dezelfde tijd met gebruikmaking van fragmenten van het gotische muurwerk tot pastorie verbouwde schip, en de uitwendige ongewijzigd gebleven toren, welks benedengedeelte in 1860 tot kosterij is ingericht. In het koor bevindt zich een eenvoudige epitaaf voor de familie Van Balveren-Bijland (1781). In het tot pastorie verbouwde schip een fragment van een gotische muurschildering. De toren is een begin 15e-eeuws eenvoudig bakstenen bouwwerk met ingesnoerde, achtzijdige spits. Sinds 1960 is de voormalige Hervormde kerk van Ooij in gebruik als woonhuis.

Niet alleen dit woonhuis is bijzonder, bewoners Alberthe Papma en Paul Spierings zijn dat ook. Op hun Wijndomein De Koekoeksgaard - genoemd naar een stuk land bij de kerk dat al vanouds zo heet - hebben ze een bijenhoederij, met bijenkasten en hangkorf, drachtplantentuin en fruit- en bloemenwei, waar ze graag geïnteresseerde bezoekers ontvangen om je te vertellen over drachtplanten en natuurlijk imkeren. Het land willen zij graag zo duurzaam mogelijk beheren, zonder machines. Daarom hebben ze gekozen voor Castlemilk Moorit schapen, die fungeren als 'lichtvoetige grasmaaiers' en bemesters, die als bonus ook nog vachten opleveren voor vilt of wol, en vlees. En op hun Wijndomein experimenteren zij voortdurend om tot een stijgende lijn te komen die uiteindelijk een kwalitatief goede karaktervolle rode wijn moet opleveren.

- Naast de voomalige Hervormde kerk van Ooij staat een burgerhuis uit 1857, dat eerst een onderwijzerswoning en later de slagerij was.

- De RK Sint Hubertuskerk (Kerkdijk 24) dateert oorspronkelijk uit 1837 en is in 1906 vervangen door het huidige gebouw: een driebeukige neogotische pseudobasiliek, naar ontwerp van Caspar Franssen (1860-1932). Tijdens de oorlog fungeert de kerk als schuilplaats voor inwoners van Nijmegen die door het bombardement van 1944 dakloos zijn geworden. Kort hierna lijdt de kerk zelf schade door beschietingen. Na de oorlog wordt de kerk hersteld. De toren wordt pas gebouwd in 1955. In de kerk bevindt zich een gedenkraam uit 1948, gemaakt door R. Smeets. De kerk is een gemeentelijk monument.

- Oorlogsmonument bij de RK kerk.

- In de middeleeuwen is kasteel Ooij het middelpunt van de gelijknamige heerlijkheid, en een van de meest imponerende kastelen van Gelderland. Tegenwoordig staan er alleen nog resten van de voorburcht van het kasteel: een 16e-eeuws Knechtenhuis of Gouverneurshuis, een deel van het stalgebouw uit de 17e eeuw met duiventoren, en een woning die uit het materiaal van het stalgebouw is opgebouwd. In de loop van de 18e eeuw raakt het steeds meer in verval, mede door de steeds vaker voorkomende overstromingen. Het terrein van het kasteel is later voor de kleileverantie aan de steenfabrieken afgegraven, waardoor de gebouwen van de voorburcht op een verhoogd terrein lijken te staan. Dat complex heet tegenwoordig Kasteelsche Hof.

- De 19e-eeuwse terpboerderijen aan de Hezelstraat zijn de enige boerderijen hier die niet door vroegere wateroverlast zijn verdwenen.

- Op de hoek van de Hezelstraat en de Kruisstraat staat het grote woonhuis uit 1954, genaamd 'De Thornse Molen'. Toenmalig molenaar Jan Vierboom begon hier een moderne elektrische maalderij. De ‘echte’ Thornse Molen lag midden in de polder, in de buurtschap Wercheren, maar is in de oorlog vernield. Men heeft vele jaren geijverd voor herbouw van de molen. In 2016 is de herbouw gereed gekomen. Voor nadere informatie zie bij Wercheren.

- Schoorsteen voormalige steenfabriek op Erlecomsedam 34, met op nr. 30 een voormalige 'bazenwoning'. Aan de Ooijse Bandijk ligt ook nog een veldoven als ruïne van een steenfabriek.

- Trafohuisje aan de Hezelstraat halverwege Ooij en Tiengeboden.

- Kruisbeeld op de kruising Sint Hubertusweg / Leuthsestraat.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Deurzakkers.

- Ooij op Stelten (op een zondag in juli) is een familie-evenement met sportieve team-spellen voor jong en ouder, waaronder de traditionele Steltenloop. Doe mee of moedig de deelnemers aan op het gezellige terras met live muziek.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In oktober 2019 was er een feestelijke proefvaart van het nieuwe fiets- en voetveer van Bemmel over de Waal naar Ooij v.v., met onder meer wethouder Theo Janssen van de gemeente Lingewaard en initiatiefnemers Etko Cretier en Cor Hendriks van Wijkplatform Bemmel-Oost. Zij hebben zich de afgelopen jaren ingezet voor de realisatie van het pontje. Het plan is enthousiast ontvangen door omwonenden, die hier graag gebruik van willen maken. De realisatie was niet eenvoudig; zo moest er gekeken worden naar een exploitant en een schipper die de Waal over kan en wil steken. De Waal is de drukst bevaren rivier in Europa en vraagt daarom om een schipper met veel ervaring. En anno eind 2019 moeten de veerstoepen nog worden aangelegd. De intentie is dat het pontje vanaf medio 2020 reguliere diensten kan gaan daaien.

- In 2010 zijn delen van de oude rivierarm Ooijse Graaf afgegraven. Deze oude rivierarm ligt tussen Ooij en Leuth. De rietlanden van de Ooijse Graaf zijn in de loop van de afgelopen decennia sterk verland, wat leidde tot een dikke humuslaag aan de randen van het water. Mede daardoor was het oude riet veel ruiger geworden en groeiden er andere planten en bomen doorheen, zoals wilgen, windes en populieren. Door een deel van het oude riet aan te pakken, komt er weer ruimte voor jong riet. Tevens zijn diverse wilgen en populieren afgezaagd. De terugkeer van het oude rietmoeras moet ook een gunstige uitwerking hebben op het vogelbestand in de Ooijse Graaf. Moerasvogels als roerdomp, karekiet en slobeend voelen zich thuis tussen het riet. Het is de bedoeling dat het aantal vogels van deze soorten weer gaat stijgen in de Ooijpolder. Niet alle verlande rietmoerasssen zijn aangepakt. Een deel blijft liggen om een gevarieerd landschap te creëren.

Terug naar boven

Beeld

- Ooij.nl is een foto-ode van Rudy Broekman aan de prachtige omgeving van het dorp en de Ooijpolder in bredere zin.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ooij (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - "Dorpshuis De Sprong is het kloppend hart van Ooij. In onze bruisende gemeenschap in de pittoreske Ooijpolder zijn er tal van mogelijkheden voor jong en ouder. Het Dorpshuis biedt onderdak aan het rijke verenigingsleven van het dorp. Zaal huren? In ons Dorpshuis kun je verschillende zalen huren voor bijvoorbeeld een bruiloft, familiefeest, afscheidsreceptie of bedrijfstraining. Samen plezier maken, sporten en elkaar ontmoeten vinden we belangrijk in ons dorp. In onze Agenda vind je een overzicht van wat er allemaal te doen is. Een praatje maken? Je bent van harte welkom in de Polderkamer. Wil je zelf een activiteit organiseren? Of heb je een ander idee? Neem gerust contact op. Graag tot ziens in ons gezellige Dorpshuis!"

- Onderwijs: - "De naam van Basisschool Op Weg staat symbool voor het grote gebied waar de kinderen vandaan komen, namelijk uit de kernen Ooij, Groenlanden, Persingen, Wercheren en Erlecom. De school heeft ca. 170 leerlingen. Sinds 2003 zijn wij gehuisvest in een gebouw samen met de plaatselijke peuterspeelzaal. Sinds 2014 zijn ook het kinderdagverblijf en de voor- , tussen- en naschoolse opvang in ons gebouw gevestigd. In ons onderwijs maken wij de kenmerken van Ontwikkelingsgericht Onderwijs (OGO) zichtbaar. OGO kenmerkt zich door de zogeheten drie B's van Betekenis, Bemiddeling en Betrokkenheid: door de inhoud van de activiteiten Betekenisvol te maken voor de leerlingen waarbij de leerkracht een Bemiddelende rol in neemt, creëren wij Betrokkenheid bij onze leerlingen. OGO richt zich op drie pijlers van waaruit kinderen zich verder kunnen ontwikkelen: zelfvertrouwen hebben, nieuwsgierig zijn en emotioneel vrij zijn. Als een kind deze drie pijlers bezit staat de weg open voor verdere ontwikkeling. OGO richt zich dan ook op de totale ontwikkeling van een kind.

Kinderen leren thuis, en op school, Daarom is er geen scherp onderscheid te maken tussen de verantwoordelijkheid van ouders en school. Leerkrachten hebben ook een opvoedende taak en ouders een onderwijsondersteunende. Daarom moeten ouders en leerkrachten goed contact hebben. Dan kunnen ze heldere afspraken maken over wie wat doet en wie waarvoor verantwoordelijk is. Als ouders betrokken zijn kunnen hun kinderen op school ook beter presteren.
Om taken goed uit te voeren vinden wij een educatief partnerschap met ouders noodzakelijk."

- Muziek: - "Het was 1926 toen meester Bouten met enkele andere mensen (een van hen was Hein Bakker, die 70 jaar actief muziek heeft gemaakt) een muziek- en toneelvereniging in het leven riep met de naam Ooijsche Toekomst Ooij. Na de Tweede Wereldoorlog werd een nieuwe bezetting aan instrumenten aangeschaft (in de oorlog was alles verdwenen) bij de firma Kessels uit Tilburg. Het ging hier om en bezetting voor 17 muzikanten en de totale kosten waren fl 2.617,00 met een levertijd van 8 maanden (een zelfde bezetting zou op dit moment ca. € 50.000 kosten). De offerte was gericht aan pastoor W. Geurts, waaruit blijkt dat de parochie in deze garant stond.

In 1966 zijn t.g.v. het 40-jarig bestaan de eerste uniformen aangeschaft, nadat een commissie geruime tijd bezig was geweest met allerlei inzamelingen enz. In de periode onder Henk Neijenhuisen uit Leuth zijn heel wat successen geboekt. Inmiddels was het korps uitgegroeid tot ca. 45 muzikanten. We gingen om de twee jaar op concours om zo na enkele jaren tot de klasse Uitmuntendheid door te dringen. Maar dankzij het woningbouwbeleid van onze gemeente moesten velen jongeren hun heil elders zoeken zodat wij na enkele jaren weer terug waren bij af. Na alle ups en downs door de jaren heen staat Muziekvereniging Ooijse Toekomst onder de bezielende leiding van Paul Vlieks, die er het maximale uit weet te halen."

- Sport: - Voetbalvereniging S.V.O. '68. - S.V.O.-Tennis. - Korfbalvereniging SVO.

- Overige verenigingen: - Schutterij Eendracht Ooij is opgericht in 1911, heeft ca. 175 leden en bestaat uit een geuniformeerd gedeelte en een ongeuniformeerd gedeelte. Het geuniformeerde gedeelte bestaat uit Koningspaar, Keizerspaar, Jeugdkoning(in), drumfanfare, vendelkorps, officierenkorps en bestuur. Het ongeuniformeerde gedeelte bestaat uit de heren-, dames-, en jeugdschietgroepen en ook een groep 'stille' leden.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ooij.

Reacties

(2)

Toen ik werd geboren, 1946, bestond wat nu Ooij heet uit drie straten: Kon. Julianalaan, Dr. Kochlaan en Marialaan. Wat mij bevreemdt, is dat ik toen schijnbaar niet in Ooij woonde, maar hadden we Erlecom als woonadres. Rond 1964 werd onze woonplaats Erlecom veranderd in woonplaats Ooij. Heeft u een verklaring voor wat nu het dorp Ooij is, dit eerst Erlecom heette. En hoe, waarom deze verandering?
Vr.gr. J. Ebben

Dat is een goede vraag. Ik was zelf ook benieuwd wanneer, waarom en hoe dat is gebeurd, want ik wist wel dat daar 'ooit' 'iets' gespeeld heeft met verschuivingen van deze dorpsgebieden, maar het precieze daarvan had ik tot heden niet uitgezocht. Uw vraag was daarom een mooie aanleiding om dit nu maar eens te doen. Het blijkt inderdaad goed verklaarbaar. Dankzij de digitalisering is er sinds enkele jaren de site www.topotijdreis.nl, waar Kadaster en een in digitale kaarten gespecialiseerde firma alle kaarten van ons land van medio 19e eeuw tot heden hebben ingescand en digitaal 'op elkaar hebben gelegd'. Met een jaartalschuifje aan de linkerkant kun je door de jaren 'scrollen' en zo bekijken hoe een bepaalde plaats zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Kijk je in deze omgeving rond 1930, dan zie je dat het door u genoemde gebied Erlecomse Polder heet en in die tijd nog vrijwel onbebouwd is. Het grondgebied van deze polder, direct N van de oude lintbebouwing van Ooij aan de Hezelstraat en Kerkdijk, hoorde dus tot het dorpsgebied van Erlecom.

In de jaren veertig (op de kaarten op de genoemde site is dat jaren vijftig, maar logisch dat kaarten altijd een aantal jaren achterlopen op de werkelijkheid; in die tijd werden maar ca. 1x in de 10 jaar nieuwe kaarten gemaakt) verrijzen als eerste de 3 door u genoemde wegen met bebouwing. Logisch dat men dat gezien de ligging in de Erlecomse Polder tot de plaats Erlecom rekende. In de jaren zestig breidt deze nieuwe dorpskern zich uit, aansluitend aan de RK kerk van Ooij. En de kern van het eigenlijke Erlecom ligt een heel eind verderop. Daarom zal dat allicht verwarring zijn gaan geven: twee kernen met een zelfde naam, in dit geval Erlecom, is niet handig voor bezoekers, PTT etc. Vandaar de logische wijziging om de nieuwe dorpskern N van de RK kerk ook Ooij te gaan noemen, omdat het logisch aansluit bij het oude dorpsgebied van dat dorp.

De grens tussen beide dorpsgebieden loopt nu langs de in de jaren zestig aangelegde Sint Hubertusweg, de verbindingsweg met Beek. Een vandaag de dag logische grens. Op deze kaart is dat mooi te zien: https://www.openstreetmap.org/relation/2731916#map=14/51.8485/5.9636. Het huidige dorpsgebied van Ooij is hier te zien (= het gebied binnen de oranje lijn): https://www.openstreetmap.org/relation/2731933#map=14/51.8573/5.9261. Ik heb e.e.a. nu hierboven verwoord in het hoofdstuk Geschiedenis.

Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen