Purmerend

Plaats
Stad en gemeente
Purmerend
Waterland
Noord-Holland

purmerend_plaatsnaambord_kopie.jpg

Purmerend is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Waterland.

Purmerend is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Waterland.

NH gemeente Purmerend in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Purmerend in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Purmerend in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Purmerend

Terug naar boven

Status

- Purmerend is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Waterland.

- Wapen van de gemeente Purmerend.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Purmerend.

- Onder de stad Purmerend valt voor de postadressen ook het dorp Purmerbuurt, de andere kern binnen deze gemeente.

- De gemeente Purmerend wordt in 2022 vergroot met de gemeente Beemster (d.w.z. formeel is het een fusie, maar omdat in dit geval als naam van de 'nieuwe' fusiegemeente de naam van de veruit grootste fusiepartner is gekozen, wordt dat in de praktijk - zeker na enige tijd - als toevoeging aan die gemeente beschouwd). Onder het motto 'Droogmakerij en marktstad bundelen de krachten' vind je onder de link een site met alle relevante informatie en documentatie m.b.t. de herindeling.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1342 Purmerende, 1368 Puurmerende, 1369 Purmereynde, 1420 Purmereyndt, Purmereynde, 1573 Purmereijnde, 1680 herdruk 1745 Purmerent, 1840 Purmerende.

Naamsverklaring
Samenstelling van het Middelnederlandse ende 'eind, laatste stuk, uiteinde' en de waternaam Purmer (1357 Pormer, 1388 kopie 1601 in den Purmer, ca. 1467 by die Purmer). Is wel verbonden met het in een register van de abdij van Werden genoemde Pulmeri (10e eeuw Spilmeri s. Pulmeri half), dat een samenstelling zou zijn van poel 'plas, moerassig stilstaand water' en meer 'waterplas'. De identificatie is echter twijfelachtig en tegenwoordig localiseert men Pulmeri in de omgeving van de Bijlmer. De Purmer is in 1622 drooggelegd.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Purmerend ligt W van de stad Edam en het dorp Volendam, NW van het dorp Katwoude en de stad Monnickendam, N van de dorpen Purmerland, Ilpendam, Den Ilp, Watergang, Broek in Waterland, Landsmeer en Zunderdorp en de stad Amsterdam, NO van het dorp Oostzaan en de stad Zaandam, ONO van de dorpen Koog aan de Zaan en Zaandijk, O van de dorpen Zuidoostbeemster, Neck, Jisp, Wormer en Wormerveer, ZO van het dorp Middenbeemster, Z van de dorpen Kwadijk, Middelie, Hobrede en Oosthuizen en ZW van het dorp Warder. Door het uiterste W van de gemeente loopt een klein deel van de A7.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Purmerend 560 huizen met 3.372 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 500/3.055 (= huizen/inwoners), buurtschap Neck 10/50, en de polders De Purmer (deels) 16/98, Zuider-Polder 22/104, Nekker-Polder 8/48 en Overweersch-Polder 4/17. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 36.000 huizen met ca. 80.000 inwoners, die vrijwel allemaal in de gelijknamige stad wonen (en verder nog ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners in het dorp Purmerbuurt).

- "De iconen op de site Purmerend in Cijfers geven je toegang tot kant-en-klare thematische overzichten over onderwerpen als wijken, inwoners, woningen, economie en werk, inkomen en uitkeringen, zorg en welzijn, onderwijs, sport en cultuur, veiligheid en leefbaarheid, verkeer en vervoer, inbraken en jeugd. Wil je zelf tabellen, grafieken en kaarten samenstellen? Dan kun je dat doen via het menu 'Alle cijfers'. Je komt dan terecht in een uitgebreide databank. De gemeente beoogt je met deze dienstverlening op een snelle en eenvoudige manier van cijfers te voorzien over de onderwerpen die jouw interesse hebben."

Terug naar boven

Geschiedenis

Deze plaats wordt rond 1340 voor het eerst in de archieven vermeld. In 1395 wordt het een zelfstandige parochie met een eigen kerk, op de plek van de huidige Koepelkerk aan de Kaasmarkt. Een van de belangrijkste momenten uit de geschiedenis van de stad is het privilege van marktrechten dat Jan van Egmond - de achtste heer van Purmerend - op 21 april 1484 verleent. Daarbij staat hij de stad toe om een weekmarkt en twee jaarmarkten te houden. Dit privilege brengt de stad welvaart en bloei. De stad breidt zich rond 1500 uit in een vierkante vorm met daarin een kruis van wegen, met de Kaasmarkt als middelpunt. Met de aanleg van verdedigingswerken in 1572 worden nog enkele gebiedsdelen bij de stad getrokken.

De Koemarkt komt in de 17e eeuw binnen de stadsomwalling. Purmerend heeft door de eeuwen heen de functie van regionaal centrum gehad. Dit dankt zij vooral aan haar ligging en de wekelijkse veemarkt, die van 1612 tot 2001 op en rond de Koemarkt is gehouden. In 2009 zijn bij opgavingen de restanten van een voormalig klooster aan de Koemarkt ontdekt. In 2010 is een informatiepaneel onthuld dat een en ander m.b.t. het klooster toelicht.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Purmerend, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Vereniging Historisch Purmerend (VHP) is in 1971 opgericht om de ontwikkeling van het Purmerends Museum te ondersteunen. Vereniging en museum hadden aanvankelijk hetzelfde bestuur. Na de verbouwing van het voormalige stadhuis tot museum in 1987 zijn beide zelfstandig verder gegaan. Na een aantal jaren in verenigingsgebouw de Ark aan de Wilhelminalaan - de voormalige Rijks-HBS uit 1926 - te hebben gebivakkeerd, heeft de VHP sinds 2012 haar onderkomen in het VHP-huis op Kanaaldijk 10. De VHP heeft een groeiende bibliotheek, foto- en prentbriefkaartencollectie en andere objecten die de herinnering aan de stad en Purmerenders in vroeger tijden levend houden. Twee keer per jaar verschijnt het verenigingsmagazine Historisch Purmerend met artikelen en verhalen over de oude en recente geschiedenis van de stad. Het full-colour magazine telt elke editie 56 pagina’s en verschijnt in maart en september. Voorts worden zo’n tien keer per jaar lezingen en beeldpresentaties georganiseerd, en worden in samenwerking met ’t Gilde stadswandelingen gehouden.

De VHP is vertegenwoordigd in het Historisch Platform Purmerend, waarin ook de Archeologische Werkgroep, het Purmerends Museum en het Waterlands Archief zitting hebben. De VHP houdt elke laatste zaterdag van de maand van 13.00-16.00 uur een inloopmiddag in het VHP-huis. Je kunt er oude foto’s en ansichtkaarten, plattegronden, kaarten, prenten, schilderijen en objecten van Purmerendse bedrijven bewonderen. Voor verzamelaars zijn er dubbele ansichtkaarten te koop, evenals boeken. Wie foto’s aan de vereniging ter beschikking wil stellen of deze (ter plaatse of later) wil laten scannen, kan er ook terecht. voor vragen of anderszins kun je ook contact met ons opnemen - zowel voor leden als niet-leden - door een mail te zenden aan info@vereniginghistorischpurmerend.nl."

- Op de site Purmerends Verleden vind je veel verhalen, geïllustreerd met oude foto's en ansichtkaarten, uit het verleden van Purmerend.

- Het Purmerends Museum is gevestigd in het voormalige raadhuis uit 1912 aan de Kaasmarkt. Het pand is ontworpen door de Purmerendse bouwmeester Jan Stuyt, en gebouwd in neorenaissance stijl waarbij de architect elementen uit de 17e-eeuwse bouwkunst opnieuw heeft toegepast. In het Purmerends Museum leer je de geschiedenis van de stad en haar omgeving kennen. Van vissersdorp, strategisch gelegen tussen de meren, tot marktstad tussen de droogleggingen van de Beemster, de Purmer en de Wormer. Zeer de moeite waard is de omvangrijke collectie historische prentbriefkaarten. Bijzondere aandacht wordt geschonken aan het (vroege) werk van de architecten J.J.P. Oud en Mart Stam, beiden in Purmerend geboren, en aan de Purmerendse periode van grafisch ontwerper Jac. Jongert. Jongert is onder meer bekend van de strakke, nog steeds gebruikte Van Nelle-huisstijl. Hij was eveneens een van de leermeesters van de beroemde glaskunstenaar Copier.

Het Purmerends Museum is vooral bekend om zijn grote en fraaie collectie Purmerends Jugendstil aardewerk. In de periode 1895-1907 is de stad een centrum van fabrieksmatig gemaakt sieraardewerk, een voorbeeld van de vernieuwingsbeweging in de kunstnijverheid. De fabrieken Wed. N.S.A. Brantjes & Co, NV Plateelbakkerij Haga, Plateelbakkerij L. Huisenga en Purmerend van Jb Vet & Co maakten vazen, beelden, tegeltableaus en serviesgoed van gerenommeerde ontwerpers.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 2016 is in het NO van Purmerend, N van de N244, bedrijventerrein Baanstee-Noord in ontwikkeling. Z hiervan liggen de bedrijventerreinen Baanstee-West en Baanstee-Oost.

- "De gemeente Purmerend had reeds in 2006, bij de aanstelling van het toenmalige college, het plan opgepakt om de Koemarkt te gaan herinrichten. De interne ontwerptrajecten kwamen niet tot een definitief uitvoeringsbesluit. Toen de festiviteiten voor het 600-jarig bestaan van de stad (2010) naderbij kwamen, is besloten tot een procedure op basis van EMVI, waarin marktpartijen is gevraagd verschillende oplossingsvarianten aan te bieden, die ook tijdig gerealiseerd zullen zijn. Er is een aanbestedingsprocedure in gang gezet, waarbij een budgetplafond is gesteld en waarbij de partij met de kwalitatief beste aanbieding het werk mocht uitvoeren. De burgers kregen daarbij de beslissende stem. Daarbij was er behoefte aan onderscheidende aanbiedingen, zodat er echt iets te kiezen viel. Wat leverde het op? Het resultaat van de procedure was een oplossing, die door de aanvankelijk kritische inwoners op handen wordt gedragen. Het nieuwe plein is zodoende in 2009 met grote trots door de burgers in gebruik genomen. Met deze aanpak is de target gehaald. Door het inschakelen van de markt is tijdwinst behaald. Ook de communicatie met de stakeholders vergrootte het draagvlak en adviezen van omwonenden resulteerden in verrassende aanpassingen." Onder de link vind je het rapport met een evaluatie en aanbevelingen voor soortgelijke projecten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Purmerend heeft 30 rijksmonumenten.

- Purmerend heeft 126 gemeentelijke monumenten.

- De Kaasmarkt is het hoogste punt van de stad; als je vanuit de Weerwal of de Peperstraat de stad inloopt, merk je dat je omhoog loopt. Het centrale stadsplein en wegenkruis is vernoemd naar de belangrijkste functie die het destijds had, een Kaasmarkt. De Kaasmarkt wordt gekenmerkt door een aantal markante monumentale gebouwen, waaronder het voormalige stadhuis (1912) nu Purmerends Museum, de Nicolaaskerk (ca. 1853) in de volksmond de Koepelkerk, het bekende Café-Restaurant Het Hoedje van de Koningin en de voormalige Kaaswaag (1883) op nr. 16. De Kaasmarkt ligt aan de noordzijde van het centrum van de stad en vormt letterlijk het culturele-, uitgaans- en winkelhart van de stad. De Koemarkt, het A1 winkelgebied met het recent gerevitaliseerde Eggert Winkelcentrum en Stadsschouwburg De Purmaryn liggen alle op slechts enkele minuten lopen.

- De voormalige Kaaswaag op Kaasmarkt 16 is in 1882-1883 in neorenaissancistische vormgeving gebouwd door stadsarchitect P. Mager. Het gebouw staat op de plaats van een eerdere kaas- en boterwaag, en (voor 1742) van de stads-boterwaag. Kenmerkende elementen aan het gebouw zijn de drie brede vensteropeningen met de sluitstenen 'Anno' '1883' en een weegschaal in de voorgevel, de bijzondere houten klokkenstoel met het stadswapen van Purmerend en de twee natuursteeninscripties boven de openingen (voormalige deuropeningen): 'brandspuit' en 'teekenschool' die er gevestigd zijn geweest. Kaasmarkt 16 is een rijksmonument omdat het vanuit architectuurhistorisch oogpunt als typologisch goed voorbeeld van een 19e-eeuws waaggebouw wordt beschouwd.

De gemeente wil de voormalige Kaaswaag anno 2017 verkopen en is hiervoor op zoek naar een "koper met een plan". Creatieve ondernemers die op deze locatie een dynamisch concept willen ontwikkelen dat een extra impuls geeft aan de levendigheid van de binnenstad van Purmerend en aan de Kaasmarkt in het bijzonder. Het object wordt verkocht middels een zogeheten ‘Verkoopprocedure met Voorselectie’. De gemeente heeft hiervoor een beoordelingscommissie samengesteld die in twee beoordelingsronden alle inschrijvingen behandelt en in februari of maart 2018 de keuze maakt aan welke kandidaat Kaasmarkt 16 zal worden gegund.

- Het Marktmeestershuisje uit 1910, een gemeentelijk monument, staat op de hoek van de Koemarkt en is op 12 juli 2018 in zijn geheel verplaatst - onder de link vind je er een videoreportage van door RTV Purmerend - naar de andere hoek ten opzichte van waar hij voorheen stond. In de nieuwe setting markeert het markthuisje de overgang naar de tweede pleinruimte voor de toekomstige Markthal (voor de bouw daarvan moest het huisje verplaatst worden). De marktmeester gaat opnieuw gebruik maken van het huisje en heeft dan zicht op beide pleinruimtes.

Het in zijn geheel verplaatsen van een pand is in Purmerend al twee keer eerder gedaan. In 1633 werd besloten de markt (de huidige Kaasmarkt) te vergroten, omdat het plein te klein werd voor de toenemende aanvoer van marktwaar. Het stadhuis uit 1591 is toen met vijzels ongeveer 15 meter achteruit gezet nadat het van zijn fundamenten was losgemaakt. En het houten huis van de familie Brantjes aan de Purmersteenweg had bouwelementen die karakteristiek zijn voor de laat 19e-eeuwse stijl van bouwen. Daarom had het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen belangstelling voor dit huis. Het museum heeft in 1979 het huis laten overkomen voor haar Buitenmuseum. Het huis is in zijn geheel vervoerd. Het vervoer ging deels over de weg en deels over het water.

- Aan de Bierkade vind je nog chique koopmanshuizen uit de 17e en 18e eeuw.

- RK Begraafplaats aan de Overweersepolderdijk.

- Gevelstenen in Purmerend.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Toneelvereniging Purmersteyn is opgericht in 1899 en is nog altijd springlevend. Met ca. 30 actieve leden voeren ze jaarlijks in januari blijspelen, kluchten, musicals of volkstoneel op.

- "De Nazomerfeestweek in Purmerend (september) kent tientallen evenementen. De meeste activiteiten worden georganiseerd door (sport-)verenigingen. De rol van Stichting Marktstad is voornamelijk een faciliterende; andere activiteiten organiseert Marktstad zelf. Bijvoorbeeld de jaarlijkse Taptoe en Veetentoonstelling. Andere bekende festiviteiten zijn onder meer steenwerpen, concours hippique, tafeltennistoernooi, lappendag, kortebaandraverij en open dagen bij diverse clubs zoals de handboogschietvereniging en de schietsportvereniging. Vrijwel alle evenementen, wedstrijden, festiviteiten enzovoort zijn gratis toegankelijk.

Het bestuur van Stichting Marktstad wil benadrukken dat deze week alleen kan worden georganiseerd door: de financiële ondersteuning (in de ruimste zin) door de gemeente en diverse sponsoren; de diverse Purmerendse verenigingen / organisaties die de daadwerkelijke organisatie van evenementen voor hun rekening nemen waarbij Stichting Marktstad diverse zaken faciliteert; de vele vrijwilligers die bij allerlei evenementen hun schouders er onder zetten teneinde het evenement tot een succes te maken. Wij nodigen iedereen uit om deel te nemen aan de festiviteiten dan wel een bezoek daaraan te brengen. Wij wensen u daarbij veel plezier!"

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2016 is de wandelroute Oeverroute (17 km) gerealiseerd. In de praktijk is het een reeks van met elkaar verbonden korte wandelroutes. In Purmerend worden zoveel mogelijk oevers natuurvriendelijk ingericht. Natuurvriendelijke oevers stimuleren de ontwikkeling van natuur, landschap en ecologie op de grens tussen land en water. Het zijn ecologische verbindingszones met een rijke flora en fauna. Wandel, fiets of skate langs de natuurlijkste plekken in de stad. - Oeverroute op Google Maps.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Purmerend (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Purmerend.

- Nieuws: - Nieuws uit de gemeente Purmerend en omliggende gemeenten.

- Lokale omroep RTV Purmerend houdt je via radio, tv en internet op de hoogte van alles dat speelt in en rond de Marktstad.

- Voortgezet onderwijs en educatie: - Als je tussen de 2 en 20 jaar oud bent en je wilt leren zingen, dansen en acteren dan is de NKT Theaterschool in Purmerend echt iets voor jou. Verschillende docenten geven één keer in de week 2 of 3 uur les in de vakken spel, dans en zang. Daarnaast kun je je nog opgeven voor speciale keuzevakken of misschien zelfs auditie doen voor een rol in een musical. Eens in de twee jaar maken ze een grote schoolvoorstelling en treden ze op in de grote zaal van theater de Purmaryn. Daarnaast zijn er per seizoen nog verschillende momenten dat je optreedt voor een publiek.

Reactie toevoegen