Schoondijke

Plaats
Dorp
Sluis
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

gemeente_schoondijke_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Schoondijke anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Schoondijke anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Schoondijke

Terug naar boven

Status

- Schoondijke is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Sluis. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1970. Per 1-4-1970 over naar gemeente Oostburg, in 2003 over naar gemeente Sluis.

- Wapen van de voormalige gemeente Schoondijke.

- Onder het dorp Schoondijke vallen ook de buurtschappen Sasput, Tragel en Veldzicht.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
De gemeente Schoondijke werd tot in de 19e eeuw ook Willemsdorp genoemd. (NL21)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Schoondijke ligt NO van de stad Oostburg, N van het dorp Waterlandkerkje, NW van de stad IJzendijke, ZW van het dorp Hoofdplaat, Z van het dorp Breskens en ZO van de dorpen Groede en Nieuwvliet.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Schoondijke 319 huizen met 1.845 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 286/1.648 (= huizen/inwoners), buurtschap Steenhoven 14/97 en buurtschap Sasput 19/100. Tegenwoordig omvat het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Schoondijke is een duidelijk voorbeeld van een kruiswegdorp of kruisdorp, een dorpstype dat zich bevindt rond een kruispunt van wegen. Kruisdorpen ontstonden vooral vanaf de 17e eeuw in polders, waarvan de verkaveling langs geometrische lijnen verliep en de wegen loodrecht op elkaar stonden (op de oude gemeenteplattegrond elders op deze pagina is dat goed te zien). Kruisdorpen zijn dan ook gewoonlijk planmatig aangelegd, met op of nabij het kruispunt van wegen een aantal belangrijke gebouwen, zoals kerken, een raadhuis, een herberg en andere voorzieningen. Vooral in Zeeland zijn veel kruiswegdorpen te vinden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het centrum van het dorp wordt gevormd door het dorpsplein (de Brink). Net naast het dorpsplein was er een rotonde, waar vier hoofdwegen samen kwamen. Hier bevond zich een hotel, oorspronkelijk voor handelsreizigers bedoeld. Dit is gemoderniseerd maar de oude gevelsteen is er nog altijd. Sinds de aanleg van de rondweg bij Schoondijke als deel van Rijksweg 61 in 2013, rijdt het doorgaande verkeer niet meer door het dorp. Omdat het hierdoor qua verkeer veel rustiger is geworden in het dorpscentrum, waren de wegen eigenlijk te breed, en was de rotonde op het Dorpsplein overbodig geworden. In 2017 is de kruising daarom heringericht. De rotonde is verdwenen en is een plein geworden, het asfalt is vervangen door klinkers. “Het centrum moet een andere functie krijgen en aantrekkelijker worden, ook voor toeristen. Klinkers geven het dorpskarakter een heel ander aanzicht dan asfalt”, lichtte Mark Verhoosel van de gemeente Sluis toe bij de start van het project. In 2019 is de oude N61 door het dorp smaller gemaakt. Aan beide kanten van de Willemsweg lag een fietspad. Dat is er nu één, waar in beide richtingen over gefietst wordt. Het fietspad aan de oostkant is verwijderd. Vlakbij de komgrens is een nieuwe oversteekplaats voor fietsers aangelegd.

- "Op de rondweg N676 is geen landbouwverkeer toegestaan. Doorgaand landbouwverkeer vanuit Oostburg en IJzendijke is daardoor gedwongen om door Schoondijke te rijden. Maar sinds de - hierboven beschreven - reconstructie van de dorpskern is deze route veel minder geschikt voor doorgaand landbouwverkeer. Daarom is in mei 2019 overleg over deze problematiek geweest tussen wethouder mevrouw Van de Vijver van de gemeente Sluis en vertegenwoordigers van CUMELA Nederland en ZLTO. Een van de conclusies was dat landbouwverkeer in principe niet thuis hoort in de kern van een dorp of stad. Openstelling van de westelijke rondweg voor landbouwverkeer zal de dorpskern sterk kunnen ontlasten van het landbouwverkeer en is een veel geschiktere route. De wethouder gaat daarom bij de provincie Zeeland pleiten voor openstelling van de rondweg voor landbouwverkeer. Dit zal de verkeersveiligheid sterk bevorderen en daarom wordt dit initiatief ondersteund door CUMELA Nederland." (bron: CUMELA Nederland, mei 2019)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schoondijke heeft 1 rijksmonument, zijnde de Hulster's Molen (Lange Heerenstraat 71), een ronde stenen beltmolen, oorspronkelijk gebouwd in 1884 nadat zijn voorganger, een standerdmolen, was omgewaaid. In 1900 is de molen door brand getroffen en herbouwd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog loopt de oorspronkelijke hoge kap van de molen schade op. In 1948 is deze vervangen door een Hollands model. Tijdens de oorlog hebben zich in de kap twee Canadese militairen verscholen gehouden. In de molen is een plaquette te zien die daaraan herinnert. Tot 1956 is de molen beroepsmatig op windkracht in gebruik geweest. De molen is lange tijd in eigendom geweest van de familie De Hulster, vandaar de naam van de molen. Begin jaren negentig is de molen geheel gerestaureerd. Tegenwoordig is de molen eigendom van Stichting De Hulster's Molen. Een vrijwillig molenaar laat de molen regelmatig malen. Op zaterdagen is de molen geopend voor meelverkoop. Tevens worden er dan rondleidingen gegeven.

- Schoondijke heeft sinds 1656 een Hervormde kerk. Dit betrof destijds een zaalkerkje op rechthoekige plattegrond, gedekt door een hoog tentdak waarop zich in het midden een achtkante dakruiter met uivormige spits bevond. Tijdens de bombardementen in het kader van de Slag om de Schelde eind 1944 is dit kerkje verwoest. De huidige Hervormde (PKN) kerk (Dorpsstraat 37), naar ontwerp van Adolph Eibink, komt gereed in 1950. Het is een bakstenen kerk en een voorbeeld van wederopbouwarchitectuur. De vierkante, halfingebouwde, toren heeft een achthoekige lantaarn, voorzien van een tentdak. De kerk heeft een Flentrop-orgel uit 1951. In het toeristenseizoen worden er ook diensten in het Engels (Presbyteriaans), in het Duits (Evangelisch-Luthers) en in het Frans (Église protestante) gehouden.

- Ook de voorganger van de huidige RK Sint Petrus Apostelkerk in Schoondijke, een door Piet van Genk ontworpen neoromaans bouwwerk uit 1884, is eind 1944 ten gevolge van bombardementen verwoest. De huidige Sint Petrus Apostelkerk (Prinses Beatrixstraat 5) komt gereed in 1950. Het is een eenbeukige bakstenen kerk in naar basilicastijl zwemende trant, met halfronde apsis en met een klokkengevel aangebouwd tegen de zijgevel van de kerk, waarin zich tevens de ingang van de kerk bevindt. De kerk is ontworpen door architectenbureau Siebers & van Dael.

- Schoondijke had sinds 1890 ook nog een Gereformeerde kerk, die in 1906 is omgebouwd tot school. Aan de Oostburgsestraat verrees een nieuwe kerk, ontworpen door Tjeerd Kuipers. Ook deze kerk is bij de bombardementen van eind 1944 verwoest. Vervolgens wordt de oorspronkelijke Gereformeerde kerk als noodkerk in gebruik genomen. In 1957 komt de nieuwe Gereformeerde kerk (Prinses Irenestraat 6) gereed, naar ontwerp van H. Eldering. Dit is een kerk in wederopbouwarchitectuur op achthoekige plattegrond, gedekt door een tentdak met in het midden een torentje en vier uitspringende vensters. Op weg naar de fusie tot PKN-gemeente, waarbij is besloten de Hervormde kerk te handhaven, is de Gereformeerde kerk in 2000 aan de eredienst onttrokken, verkocht en herbestemd tot woonhuis.

- De verzamelwoede van de anno 2019 67-jarige Wim Waleboer (gepensioneerd elektromonteur) uit Breskens begon met modelbouw containertreinen. Toen hij de collectie wilde uitbouwen met kranen liep hij een beetje vast omdat dergelijke kranen in dezelfde schaal lastig of niet te vinden zijn. Maar Playmobil had ze wél in het juiste formaat. Twaalf jaar later heeft Waleboer een unit in een boerenschuur in Breskens nodig om zijn hele collectie in op te bergen. De logeerkamer thuis is dan al lang te klein. Waleboer koopt zelf veel, maar krijgt ook geregeld Playmobil aangeboden. Zo blijft zijn collectie maar groeien. Omdat de huur van de boerenschuur teneinde liep, moest Waleboer op zoek naar een andere stek. Eind 2018 stuitte hij op een op dat moment leegstaand kantoor aan de Dorpsstraat in Schoondijke. Een kelder voor opslag en een mooie ruimte om alle landschappen te exposeren. En toen wist Waleboer het: dit wordt het Playmuseum (als variant op de merknaam, want die mag hij van de Duitse fabrikant Geobra Brandstätter niet gebruiken). "Ik ging al jaarmarkten enzo af om mijn collecties te exposeren. Maar nu ik een vaste stek heb, wil ik steeds wisseltentoonstellingen houden. Zodat er het hele jaar door steeds iets anders te bewonderen is." Het Playmuseum (Dorpsstraat 8) is in maart 2019 geopend. Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag van 13.30-16.30 uur. (bron PZC en - beluister ook het interview met Wim Waleboer op - Omroep Zeeland, januari 2019)

- Gevelstenen in Schoondijke.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Lammetjes bewonderen en kroelen onder het genot van een kopje koffie, thee of zelfgeperst vruchtensap? Dat kan tijdens de jaarlijkse Lammetjesdagen (vr en za voor Pasen, beide dagen van 13.00-16.00 uur), in de schapenstal naast de Groene Polderwinkel in Schoondijke (Groeneweg Oost). Er zijn ooien en lammetjes van diverse schapenrassen te zien. Daarnaast zijn er diverse wolproducten verkrijgbaar en kun je meedoen aan een schapenquiz.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schoondijke (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- MFC: - In januari 2020 komt een nieuw multifunctioneel centrum in Schoondijke gereed, dat op de locatie van de in 2019 afgebroken Basisschool Prinses Irene wordt gebouwd. Het complex gaat onderdak bieden aan de hieronder beschreven fusieschool, de kinderopvang en het dorpshuis. Het wordt een modern, energieneutraal en gasloos complex. Wel met een knipoog naar vroeger, want de monumentale gymzaal van de vroegere Basisschool Prinses Irene wordt in de nieuwbouw geïntegreerd.

- Onderwijs en kinderopvang: - Openbare Basisschool Prinses Irene in Schoondijke (Prinses Irenestraat) is in 1939 gebouwd. In 2017 besluit men de school wegens de teruglopende leerlingaantallen te sluiten. In 2019 is het pand gesloopt. De twee andere scholen in het dorp - RK basisschool Sint Petrus en Prot.Chr. basisschool De Wegwijzer - zijn in 2009 gefuseerd tot Basisschool Sint Petrus-De Wegwijzer. Medio 2019 krijgt deze school een nieuwe naam. T/m 2019 waren ze nog op de twee oude locaties gevestigd (Julianastraat 21 en Irenestraat 18). In 2020 wordt de school ondergebracht in het dan opgeleverde nieiuwe MFC. "In ons werk zetten wij ons in om de kinderen op het gebied van leren en leven wegwijs te maken. Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doorlopen. Het wordt afgestemd op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen. Het onderwijs richt zich in elk geval op de emotionele en de verstandelijke ontwikkeling, en op het ontwikkelen van de creativiteit, op het verwerven van de noodzakelijke kennis en van sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden.

Ons onderwijs: gaat er mede van uit dat de leerlingen opgroeien in een pluriforme samenleving; is mede gericht op het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie; en is er mede op gericht dat leerlingen kennis hebben van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten. Ten aanzien van leerlingen die extra zorg nodig hebben, is het onderwijs gericht op individuele begeleiding die is afgestemd op de behoefte van de leerling. Onze school is ook een leefgemeenschap. We willen daarom een sfeer scheppen waarin kinderen zich veilig, geborgen en gewaardeerd voelen. Respect voor elkaar is voor ons belangrijk om elkaar in de school tegemoet te treden. Begrip en waardering voor andermans mening en levenswijze, vooral voor mensen die zich onderscheiden door handicap, geloof, huidskleur of manier van leven. Dat houdt tegelijkertijd een houding in van zorg voor elkaar, samenwerken en samen spelen. Verder willen we de zorg voor materialen en onze omgeving benadrukken. En natuurlijk hoort verantwoordelijkheid dragen voor een goede gang van zaken daar ook bij. Wij willen ook een bijdrage leveren aan de leefgemeenschap in Schoondijke. Initiatieven en activiteiten waar wij voor worden gevraagd zullen wij met een positieve en actieve houding benaderen." Aldus de school in haar Schoolgids.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Schoondijke is opgericht in 1932.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Schoondijke.

Reactie toevoegen