Ysbrechtum

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

ysbrechtum_plaatsnaambord_kopie.jpg

Ysbrechtum is een dorp in de provincie Fryslân, gem. Súdwest-Fryslân. T/m 1983 gem. Wymbritseradiel. Bij de herindelingen van 1984 is het dorp door een grenscorrectie toegevoegd aan de gem. Sneek, die in 2011 is opgegaan in de nieuwe gem. Súdwest-Fryslân.

Ysbrechtum is een dorp in de provincie Fryslân, gem. Súdwest-Fryslân. T/m 1983 gem. Wymbritseradiel. Bij de herindelingen van 1984 is het dorp door een grenscorrectie toegevoegd aan de gem. Sneek, die in 2011 is opgegaan in de nieuwe gem. Súdwest-Fryslân.

IJsbrechtum.JPG

In Ysbrechtum ben je als toerist van harte wolkom. Kijk maar, hier staat het zwart (en rood) op wit.

In Ysbrechtum ben je als toerist van harte wolkom. Kijk maar, hier staat het zwart (en rood) op wit.

ysbrechtum_op_kaart_openstreetmap.jpg

Door het voortdurend uitdijende Sneek is die stad bíjna aan het dorp Ysbrechtum vastgegroeid. Gelukkig blijven de 'groene buffers' tussen stad en dorp gehandhaafd en gaat bedrijventerrein Hemmen Noordwest niet door (waarvoor zie 'Recente ontwikkelingen').

Door het voortdurend uitdijende Sneek is die stad bíjna aan het dorp Ysbrechtum vastgegroeid. Gelukkig blijven de 'groene buffers' tussen stad en dorp gehandhaafd en gaat bedrijventerrein Hemmen Noordwest niet door (waarvoor zie 'Recente ontwikkelingen').

Ysbrechtum-MSD-20110308-228888.jpg

Hét 'landmark' in het dorp Ysbrechtum is natuurlijk de Hervormde kerk uit 1865.

Hét 'landmark' in het dorp Ysbrechtum is natuurlijk de Hervormde kerk uit 1865.

ysbrechtum_epema_state.jpg

Het andere pronkstuk van Ysbrechtum is landgoed en landhuis Epema State, goed voor maar liefst 7 van de 11 rijksmonumenten in het dorp.

Het andere pronkstuk van Ysbrechtum is landgoed en landhuis Epema State, goed voor maar liefst 7 van de 11 rijksmonumenten in het dorp.

ysbrechtum_epema_state_voorjaarskrokus.jpg

Ysbrechtum, Epema State, voorjaarskrokus

Ysbrechtum, Epema State, voorjaarskrokus

ysbrechtum_epema_state_bostulp.jpg

Ysbrechtum, Epema State, bostulp

Ysbrechtum, Epema State, bostulp

Ysbrechtum

Terug naar boven

Status

- Ysbrechtum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 1983 gemeente Wymbritseradiel. Bij de herindelingen van 1984 is het dorp middels een grenscorrectie toegevoegd aan de gemeente Sneek, die op haar beurt in 2011 is opgegaan in de nieuwe gemeente Súdwest-Fryslân.

- Ysbrechtum heeft een eigen dorpsvlag en -wapen.

Terug naar boven

Naam

Spelling
Het bijzondere bij deze plaatsnaam is dat die nog maar 1 spelling heeft en dus ook maar 1 naam op de borden (In de voomalige gemeente Wymbritseradiel staan op de plaatsnaamborden namelijk de Friestalige varianten bovenaan en de Nederlandstalige varianten er onder, hoewel de officiële spellingen (bijv. voor het postcodeboek) de Nederlandstalige zijn). Dat komt zo: De naam IJsbrechtum is, nadat het dorp onder de gemeente Sneek kwam te vallen, gewijzigd in Ysbrechtum. Dat was, vond men, voor de (Nederlandse!) spelling gemakkelijker en sloot aan bij de Friese uitspraak. Dat was dus een verandering in de Nederlandse naam, en daarmee is de variant IJsbrechtum dus te kwalificeren als een verouderde Nederlandstalige variant, en niet de Nederlandstalige variant van de Friese variant Ysbrechtum (wat men soms ten onrechte denkt).(1)

Oudere vermeldingen
13e eeuw Jsbrectum, 1427 Ysbrechtem, 1474 Ysbrechtim, 1492 Isbrechtum, 1505 Ysbrechtum.

Naamsverklaring
Betekent heem 'woonplaats, woning' van de persoon IJsbrecht.(2)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Ysbrechtum ligt direct NW van de stad Sneek, aan de oude weg Sneek - Bolsward.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Ysbrechtum 29 huizen met 198 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 250 huizen met ca. 650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ysbrechtum krijgt pas in 1844 een directe verbindingsweg met Sneek. Tot die tijd is het dorp vooral bereikbaar over het water, via de Franekervaart. In oude kronieken wordt de plaats beschreven als een 'nette buurt'. Wie van Sneek naar dit dorp ging, kwam er binnen via een brede lommerrijke weg, de huidige Epemawei. Langs deze weg staat nog altijd een reeks notabele woningen, zogenoemde middengangwoningen. Deze waren, vooral in de tweede helft van de 19e eeuw, zeer kenmerkend voor Friese dorpen van enige betekenis. Het kerkhof ligt vrij hoog. Dit duidt er mogelijk op dat het dorp ooit op een terp lag.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Tussen het dorp en de ringweg van Sneek in het O en de A7 in het Z en W ligt het Sneker industrieterrein De Hemmen, bestaande uit de delen I en II. Anno 2015 zijn die vrijwel vol en ontwikkelt de gemeente een plan voor uitbreiding, genaamd De Hemmen II Noordwest, dat N van het huidige bedrijventerrein tegen de dorpskern aan zou komen te liggen. Dorpsraad Doarpsrounte Ysbrechtum voelt zich daardoor nogal overvallen, is bepaald 'not amused' over de plannen en verwoordt haar bezwaren naar de gemeente als volgt: "1. Aantasting landelijk gebied: de dorpse kenmerken van ons dorp, met daaromheen het open gebied, zoals wij deze zelf al jaren in onze dorpsvisies benoemen en door de gemeente o.a. in de Beheerverordening landelijk gebied Sneek (vastgesteld 2013) en in de Koers voor Sneek (t/m 2020) zijn vastgelegd, zullen bij de nieuwe plannen De Hemmen II NW volledig teniet gaan. Het weidse aanzicht én uitzicht van ons dorp met haar bewoners zal hiermee verdwijnen. De 'groene scheg', zoals die in de Koers voor Sneek is aangegeven, wordt ingevuld met industrie. Het dorpse karakter met zijn cultuurhistorische Epema State zal verloren gaan, waarmee het dorp een wijk zal worden op een industrieterrein van Sneek.

2. Flora- en Faunawetgeving: Door vergroting van het industriegebied zal de natuurlijke habitat van de beschermde diersoorten als roek, uil en vleermuis, die vanuit het Epemabos uitvliegen, in gevaar komen. Reeds eerder hebben wij de gemeente hierover aangesproken, toen in 2012 honderden bomen werden gekapt aan de State-As en de natuur alweer de dupe werd van het beleid c.q. de uitvoering daarvan. (NB: ook toen was de communicatie onvoldoende en werd door het College beterschap beloofd). 3. Vergroting geluidsoverlast en mogelijk stankoverlast: reeds merkbaar toen Hemmen II in gebruik werd genomen en dat zal nu alleen maar erger worden, waarmee wettelijke normen wellicht zullen worden overtreden. 4. Toenemend verkeer: zoals eerder in gesprekken met aftredend wethouder Tolsma besproken, zijn we al jaren bezig plannen te ontwikkelen om verkeersoverlast tegen te gaan. Zelfs in de huidige situatie wordt er in Ysbrechtum al overlast ondervonden van sluipverkeer van en naar De Hemmen via het Tolhek. Onze plannen zijn nu in een bijna uitvoerende fase. In de analyses is hierover niets terug te vinden. Onze vraag is: waarom niet?

5. Planschade: De nieuwbouwwoningen in De Râne worden straks geheel omringd door industriegebied. Bij de ingebruikname van deze wijk in 2013 is nooit gesproken over mogelijke plannen zoals die er nu liggen, en nu de wijk bijna is volgebouwd met nieuwe vrijstaande woningen wordt men geconfronteerd met dit plan. In het nu voorliggende advies wordt, heel verassend, aangegeven dat dit gebied wel vaker is bekeken. 6. Economische onderbouwing: Deze is gericht op het kortetermijndenken. Gezien onderzoeken van de Provincie Fryslân voldoen de huidige bestemmingsplannen geheel aan de exploitatieverwachting van de afnamen van grond voor de komende jaren. Helaas is er door economische stagnatie en exploitatiedrift van gemeenten door aankoop van grond in het verleden een hoge kostenpost ontstaan. De Hemmen II NW is dan ook niet meer dan een goedkope manier om kosten te besparen. Maar dan wel ten koste van het landelijke karakter van Ysbrechtum. Terwijl dat, volgens de stukken, niet mag gelden voor de plannen Harinxmaland en Oppenhuizen. Dit vinden wij onvoorstelbaar. Bovendien zijn er inmiddels behoorlijk wat ontwikkelkosten geweest voor de Hemmen III, waar nu dan toch ook eens een opbrengst tegenover moet staan.

7. Op de openbaar toegankelijke risicokaart staat, in tegenstelling tot het advies, aangegeven dat er een hogedrukgasleiding langs het gebied loopt. Dit heeft consequenties voor de aanliggende bebouwing. Een strook hierlangs mag niet bebouwd worden. 8. In tegenstelling tot wat genoemd wordt in het voorstel, zijn er nog hectaren industriegrond op Hemmen I en II beschikbaar. Dat enkele van deze terreinen in het bezit zijn van projectontwikkelaars mag toch geen reden zijn Ysbrechtum in te sluiten met industrieterrein wat wel geld oplevert. Daarnaast zijn er ook leegstaande panden; dit wordt door uitbreiding van industrieterrein alleen maar groter. De gemeente heeft hiervoor in de vergadering van de commissie DSO van 28 mei 2015 zelf voorstellen gedaan om deze leegstand aan te pakken. Ook bij bedrijfspanden kan dit een goede oplossing zijn en een win-win situatie opleveren. De gemeente kan hier prima een faciliterende rol in bieden.

Moeten de natuur en het dorp Ysbrechtum met haar inwoners de dupe worden van het in onze ogen kortetermijndenken van het College? Is bedrijfsbebouwing op deze locatie, in het open weidegebied, grenzend aan het oorlogsmonument, de recent aangelegde woonwijk De Râne en de cultuurhistorische bebouwing aan het Tolhek 2 de meest optimale? Wij vinden het onbestaanbaar. Mede op basis van bovenstaande argumenten maken wij als bestuur van Doarpsrounte, namens de inwoners, bezwaar tegen de ontwikkeling van De Hemmen II Noordwest op de voorgestelde locatie. Wij verzoeken de raadsleden om het college op te roepen om andere locaties eerst beter te onderzoeken met daarbij een gedegen onderzoek naar de werkelijke behoefte." Kennelijk was de gemeente gevoelig voor deze argumenten, want in maart 2017 lezen wij in de media dat de gemeente heeft besloten tot de ontwikkeling van locatie De Hemmen III, tussen Sneek en Foslgare, waarmee de hierboven beschreven locatie bij Ysbrechtum dus niet doorgaat. - Hier vind je er een kaartje van en een nadere toelichting op de ontwikkeling van de locatie.

- In het ZW van het dorp is in 2013 het nieuwbouwwijkje De Râne ontwikkeld, gelegen aan de gelijknamige weg. Het betreft in totaal 23 woningen, verdeeld in vrije kavels, 2/1 kap en 3/1 kap kavels.

- Dorpsvisie Ysbrechtum 2015-2020.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ysbrechtum heeft 11 rijksmonumenten, waarvan de meeste betrekking hebben op landgoed Epema State.

- De 12e-eeuwse kerk van Ysbrechtum is in 1694 vervangen. Duco Martena van Burmania van Epema State liet onder het koor een grafkelder bouwen, voorzien van een epitaaf. In 1728 werd er een toren aangebouwd. In 1865 volgde opnieuw herbouw, in opdracht van Sjuck van Welderen baron Rengers. De Hervormde (PKN) Martinuskerk (Tsjerkepaed 1) is een zogeheten Waterstaatskerk. De zaalkerk met rondboogvensters en vijfzijdige koorsluiting is gebouwd naar ontwerp van Meinse Molenaar. In 1951 is de torenbekroning gewijzigd. Het interieur wordt gedekt door een houten tongewelf. De koperen kronen dateren uit 1694. De preekstoel uit 1694 is verkocht aan de kerk van Uitwellingerga. De huidige preekstoel en het doophek dateren uit 1865. Het marmeren doopvont uit 1978 is gemaakt door F.G. Eijgelaar.

Het koor is in de kern nog romaans en is bij de herbouw van de kerk in 1865 ommetseld en gesloten als grafkelder voor de familie van Welderen Rengers. Als afsluiting dient een groot epitaaf door D.M. van Burmania en H.L. van Juckema van zandsteen als marmer geschilderd. De rouwborden zijn van Sjuck Gerrolt Juckema van Burmania Rengers (1784) en diens echtgenote Odilia Amelia van Welderen (1788). Het orgel dateert uit 1866 en is gebouwd door Willem Hardorff. De kerk is in 1975/1978 en in 2015 wederom gerestaureerd en is de moeite waard om te bezichtigen.

- In de 13e eeuw, toen het bakken van stenen was uitgevonden, bouwde een toenmalige 'hoofdeling' in Ysbrechtum bij zijn houten woning met stallen en tuinen op een opgeworpen heuveltje een stins (= steenhuis). In de stins, een klein torenachtig bouwsel, kon men zich bij onraad terugtrekken. Deze stins heeft gestaan in het stukje bos tussen de poort en de kerk. In de grond zijn daar resten van gevonden. In 1450 was de stins weer verdwenen. Eerst worden de bewoners alleen met de voornaam Epe genoemd; later met de familienaam Epema.

De state was een sate, een (heren)boerderij. Na enkele bezitswisselingen komt het geheel weer in handen van een hoofdelingenfamilie. Een Albada, in de 15e en 16e eeuw een vooraanstaande familie, wordt omstreeks het jaar 1620 eigenaar van Epema. Epema State is sinds 1651 gedurende elf generaties een bezit van ouder op kind: van de Burmania’s, via de Rengers naar de van Eysinga’s – van Harinxma thoe Slooten. Tegenwoordig heeft Epema State een woon- en kantoorfunctie. Een deel van het pand is in gebruik voor overnachtingen, culinaire mogelijkheden, huwelijken en andere bijeenkomsten.

- Windmotor Ysbrechtum is een markant herkenningspunt in het open gebied tussen het dorp en de noordelijke rondweg rond Sneek. De naar Amerikaans model ontworpen windmolen van het type 'Record, nr. 14', is in Nederland vervaardigd en begin 20e eeuw ontworpen door de Gebr. Bakker te IJlst. De molen is begin jaren dertig gebouwd op de plaats van een afgebroken traditionele windmolen, en is als uitzondering bij windmotoren van deze afmetingen uitgerust met 12 in plaats van 16 wiekbladen. - De molen is in 2018 gerestaureerd.

- Volgens een oude Friese sage waren Brechtje, Tjallie en Teuntje de drie dochters van een edelman. Zij zouden kerken hebben gesticht in de naar hen genoemde dorpen: Ysbrechtum (Brechtje), Tjalhuizum (Tjallie) en Tirns (Teuntje). Het hiernaar verwijzende beeld aan de Doarpshûsleane is in 2011 onthuld. De begeleidende tekst is van de Ysbrechtumer literator Douwe Tamminga.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2011 is Natuurpark Ysbrechtum gerealiseerd. Het is een open weidelandschap met veel ruimte voor recreatie.

Terug naar boven

Links / voorzieningen / verenigingsleven

- Algemeen: - Site van en over Ysbrechtum.

- Nieuws: - Nieuws uit Ysbrechtum.

- Belangenorganisatie: - "Doarpsrounte, opgericht in 1966, stelt zich ten doel 'de maatschappelijke belangen van het dorp Ysbrechtum en die van haar inwoners te behartigen. Dit doel tracht men te bereiken door vergaderingen en/of bijeenkomsten te houden voor de leden, contacten te leggen en te onderhouden met bevoegde instanties om de belangen van het dorp te bepleiten en het ontwikkelen van aktiviteiten die dienen ter verhoging van het welzijn van het dorp en haar inwoners'. Zo staat het officieel beschreven in de statuten. In de praktijk houdt het in dat Doarpsrounte zich bezig houdt met ontwikkelingen in en om het dorp; dit kunnen bestaande zaken zijn die verbeterd dienen te worden (slechte straten, groenvoorziening), maar ook nieuwe ontwikkelingen (nieuwbouw, toekomstgerichte veranderingen in en/of om het dorp). Omdat dit het hele dorp aangaat, worden de leden 2 maal per jaar uitgenodigd; tijdens de voorjaarsvergadering legt het bestuur verantwoording af aan de leden en worden nieuwe bestuursleden gekozen, in het najaar houden we of een bijeenkomst (als er iets groots te bespreken valt) of een inloopavond waar de leden met het bestuur kunnen praten. Tussendoor kunnen er ledenbijeenkomsten worden uitgeschreven als er in een zaak aangaande het dorp op korte termijn iets besloten moet worden.

Verder belegt Doarpsrounte ieder jaar een bijeenkomst met de zogeheten straatvertegenwoordigers. Iedere straat heeft een vertegenwoordiger (wie dat is staat vermeld in de dorpskrant De Bronbankpraet) die op deze bijeenkomst belanghebbende zaken uit zijn of haar straat ter tafel kan brengen. Spoedeisende zaken kunnen uiteraard op ieder gewenst moment door iedereen bij het bestuur worden gemeld. Ieder bestuurslid heeft een specifieke taak: naast voorzitter, secretaris en penningmeester houdt een bestuurslid de toestand van de bestrating en aanverwante technische zaken in de gaten, een bestuurslid onderhoudt de contacten met de gemeente m.b.t de groenvoorziening en een bestuurslid behartigt de jeugd- en culturele zaken binnen het dorp voor zover dit onder auspiciën van Doarpsrounte valt (zoals Bronbankpraet). Ieder huishouden woonachtig binnen het grondgebied van Ysbrechtum kan lid worden van Doarpsrounte."

- Dorpshuis: - "Doarpshûs It Nije Formidden te Ysbrechtum is gebouwd in 1996. Het dorpshuis is gesticht om onderdak te bieden aan de verschillende verenigingen die het dorp rijk is. Van de geboden accommodatie wordt vrij intensief gebruikt gemaakt. Eigenlijk iedere dag is er wel een activiteit, behalve in het weekend. Zaterdag is er wel regelmatig een bijzondere activiteit. Op zondag is het dorpshuis in de regel gesloten (uitgezonderd in de maanden april tot en met begin september, gedurende het kaatsseizoen, wanneer er wordt gekaatst). Het dorpshuis is weliswaar in de eerste plaats bedoeld voor de verengingen uit het dorp, maar verenigingen of instanties van elders kunnen ook gebruikmaken van de faciliteiten. Het dorpshuis wordt bestuurd door een stichtingsbestuur en gerund door vrijwilligers. Het dorpshuis is makkelijk bereikbaar en beschikt over 25 eigen parkeerplaatsen. Naast een ruime foyer beschikt het dorpshuis over verschillende zalen. Het dorpshuis is goed toegankelijk voor anders validen. De prijzen voor consumpties zijn gemiddeld iets lager dan in de reguliere horeca. Naast drankjes kunnen ook snacks worden geserveerd."

- Onderwijs: - Uitgangspunt van basisschool Epemaskoalle is dat alle kinderen en ouders zich thuis moeten voelen. Daarom wordt veel aandacht gegeven aan de thema's respect, tolerantie, acceptatie, solidariteit, zelfstandigheid, samenwerken, welbevinden en verantwoordelijkheid.

- Verenigingen algemeen: - Het kleine dorp Ysbrechtum heeft een rijk verenigingsleven met maar liefst 15 verenigingen.

- Muziek: - Dorpslied van Ysbrechtum, gezongen en met de notenbalk erbij, zodat je desgewenst uit volle borst kunt meezingen. :-)

- Sport: - Ysbrechtumer Tennisvereniging (YTC).

- Kaatsvereniging Yn 'e Flecht.

- Tafel Tennis Vereniging Ysbrechtum Oan Slach (TTV YOS).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ysbrechtum.

Reactie toevoegen