Berkenwoude

Plaats
Dorp
Krimpenerwaard
Krimpenerwaard
Zuid-Holland

berkenwoude_collage.jpg

Berkenwoude, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Berkenwoude, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Berkenwoude Kerkweg [640x480].JPG

Berkenwoude, Kerkweg

Berkenwoude, Kerkweg

Berkenwoude (3).JPG

Dorpsgezicht Berkenwoude

Dorpsgezicht Berkenwoude

Berkenwoude.JPG

Ook dit is Berkenwoude

Ook dit is Berkenwoude

Berkenwoude..JPG

Rustig op straat in Berkenwoude

Rustig op straat in Berkenwoude

Berkenwoude_0.JPG

We kijken nog even om naar Berkenwoude

We kijken nog even om naar Berkenwoude

ZH gemeente Berkenwoude in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Berkenwoude in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Berkenwoude in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Berkenwoude

Terug naar boven

Status

- Berkenwoude is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek en gemeente Krimpenerwaard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984. In 1985 over naar gemeente Bergambacht (de gemeente had zelf overigens voorkeur om met Stolwijk mee naar de gemeente Vlist te gaan), in 2015 over naar gemeente Krimpenerwaard.

- Wapen van de voormalige gemeente Berkenwoude.

- Onder het dorp Berkenwoude valt ook de buurtschap Achterbroek.

- De dorpskern heeft blauwe plaatsnaamborden (komborden), in het buitengebied staan witte plaatsnaambordjes om aan te geven dat je het dorpsgebied binnenkomt.

Terug naar boven

Naam

Lokale uitspraak
Perkouw.

Naamsverklaring
Samenstelling van woud ‘vochtig bos’ en de boomnaam berk. (1) Vóór de ontginning van de Krimpenerwaard, die in de 11e eeuw begon, was het gebied tussen Lek en IJssel begroeid met een vrij laag moerasbos in het midden en een wat hoger opgaand bos langs de rivieroevers. Het is dit woud, waaraan het dorp zijn naam dankt.

Terug naar boven

Ligging

Berkenwoude ligt Z van Gouda, NO van Krimpen aan den IJssel, NW van Bergambacht.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Berkenwoude 76 huizen met 484 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 47/295 (= huizen/inwoners) en buurtschap Achterbroek 29/189.

- De gemeente is per 1-1-1985 opgeheven en opgegaan in de gemeente Bergambacht met 1.078 ha, 486 huizen en 1.460 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Berkenwoude is ontstaan in het hart van de Krimpenerwaard, als tweede generatie ontginningsnederzetting. De Krimpenerwaard is hier op zijn natst, het veen is hier op zijn dikst. Van systematische vervening is het in deze omgeving niet echt gekomen. Het veen was hier niet geschikt voor turfwinning, omdat het vermengd was met klei en houtresten. Hier is slechts kleinschalig turf gebaggerd, getuige de brede sloten en de vele poelen in het polderland rondom het dorp. Het veenweidegebied is ontstaan uit moerasbos.

De Berkenwoudse Boezems, tussen Berkenwoude en Ouderkerk aan den IJssel, vormden een waterafvoer in twee verdiepingen. De polders in het hart van de Krimpenerwaard loosden op de Hollandse IJssel, omdat het waterpeil daar doorgaans lager lag dan dat van de Lek. Een molen bracht het water van de Lage Boezem naar de Hoge Boezem, die op zijn beurt met een molen op de IJssel uitwaterde. Tegenwoordig hebben de boezems één peil. Van de molen tussen de boezems rest slechts het fundament.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Berkenwoude heeft 5 rijksmonumenten.

- Aan de Dorpsstraat staat de Hervormde (PKN) kerk van de Hervormde Gemeente Berkenwoude. De statige toren stamt nog uit de vroege 16e eeuw. De kerk zelf is een sober rechtgesloten zaalkerkje uit 1833. In dit gebouw is een rijkgesneden preekstoel te vinden uit 1686. In de 14e eeuw stond hier al een kerk, die in 1512 werd vervangen door de inmiddels zelf weer vervangen laatmiddeleeuwse kerk. Van het koor van laatstgenoemde zijn nog wel muurdelen terug te vinden in de consistorie. Tussen 1972 en 1974 vonden de meest recente restauratiewerken aan deze kerk plaats. De kerk is zoals veel kerken ieder jaar op Open Monumentendag (2e zaterdag in september) open voor bezoekers. (124) - Foto's orgel Hervormde kerk.

- De lokale Gereformeerde Gemeente is opgericht in 1913. Omdat het kerkgebouw aan het Westeinde in 1958 werd toegewezen aan de Gereformeerde Gemeente in Nederland, werd op 1 maart 1959 aan de Dorpsstraat een houten noodkerk in gebruik genomen. Dit gebouwtje werd al spoedig te klein. Daarom is in 1969 aan de Prinses Beatrixstraat de huidige kerk gebouwd.

- De kerk van de Gereformeerde Gemeente in Nederland is een eenvoudig 19e-eeuws gebouw. Dit type wordt een schuurkerk genoemd, wat met de vorm en geschiedenis te maken heeft en niets neerbuigends beoogt: in de tijd van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden kerkten omstreden en niet-officieel toegestane religies in preekschuren en schuilkerken. In de 19e eeuw werd dit gegeven als uitgangspunt genomen van nieuwe gebouwen door geloofsgemeenschappen die de eenvoud hoog in het vaandel droegen. (124)

- Als je vanuit Berkenwoude gezien direct na kwekerij Hoveling Plant rechtsaf de villawijk in gaat, vind je daar moderne villa’s in zeer verschillende bouwstijlen, met mooie tuinen en waterpartijen.

- Gevelstenen in Berkenwoude.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een zaterdag eind juni of begin juli is er de Activiteitenmarkt. In meer dan 40 kramen worden allerlei artikelen verkocht. De opbrengst komt ten goede aan de zending en aan het onderhoud van de kerk van de Gereformeerde Gemeente. Verder zijn er diverse activiteiten en evenementen.

- Het Perkouws Feest wordt gehouden in een weekend begin september, met onder meer ringsteken op tractoren en de wedstrijd Sterkste Man van de Krimpenerwaard. Nadere informatie op de site van PJG Berkenwoude. - Videoreportage Perkouws Feest 2015.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, verzorgt IJsclub Berkenwoude de schaatsfaciliteiten. De club dateert in ieder geval al van vóór 1881, want op de site van de club staan notulen uit 1881, waarin de vraag aan de orde komt of men de club moet opheffen of moet laten voortbestaan. Unaniem wordt gekozen voor de tweede optie.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard heeft in 2016 en 2017 in De Nesse, de Berkenwoudse Driehoek/Polder Berkenwoude en een deel van Oudeland-Zuid nieuwe natuur aangelegd. In totaal gaat het om ca. 500 hectare. Deze polders maken deel uit van 2250 hectare aan nieuwe natuur in de Krimpenerwaard, als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Stichting Het Zuid-Hollands Landschap beheert hier de nieuwe natuur. Het hoogheemraadschap neemt maatregelen om waardevolle weidevogelgebieden, botanisch rijke graslanden, ecologische rijke watergangen en karakteristieke landschapselementen te realiseren. De inrichtingsmaatregelen hebben als doel om de basale condities voor deze natuurdoelen te creëren: voedselarme, voldoende natte en een gevarieerd leefgebied. Samen met aangepast beheer wordt het dan mogelijk om de natuurdoelen te realiseren. Voor het watersysteem is het van belang dat de maatregelen er op zijn gericht om hogere peilen mogelijk te maken met een meer natuurlijke peilfluctuatie en een grotere speelruimte voor extensief onderhoud. Het gaat in hoofdlijnen om de volgende inrichtingsmaatregelen:

- de aanleg van stuwen, inlaten, peilscheidingen en (hoofd)watergangen zodat de gebieden als aparte watersystemen beheerd kunnen worden;
- het aanleggen van bruggen en dammen waardoor het gebied goed beheerd kan worden, maar ook het ingelaten water een lang traject kan afleggen en het effect van gebiedsvreemd water beperkt blijft;
- het aanleggen van natuurvriendelijke oevers en het afplaggen van percelen zodat er een gevarieerde begroeiing kan komen;
- uitgraven van enkele bestaande veenputten met oog op de overleving van vis;
- het verwijderen van voedselrijke bagger (kwaliteitsbaggeren) zodat er een gevarieerde watervegetatie kan ontstaan.

"Leuk en aardig, die nieuwe natuurgebieden in de Krimpenerwaard, maar werkt het ook? Krijgen we inderdaad de nieuwe natuur die we wensen? Zijn de aanpassingen in het landschap nuttig geweest voor de weidevogels? Op verzoek van de provincie Zuid-Holland is onderzocht of de nieuwe natuur in De Nesse en de Berkenwoudse Driehoek/Polder Berkenwoude geschikt is voor weidevogels. Is er genoeg voedsel in de vorm van regenwormen en insecten, en komen weidevogels er inderdaad broeden? Dat is in 2017 en 2018 onderzocht. De resultaten zijn positief. In 2018 zaten er van vrijwel alle vogelsoorten meer exemplaren in het natuurgebied dan in 2017. Er broedden 120 paar kieviten, 60 paar grutto’s, 35 paar tureluurs en 30 paar scholeksters. De kuikens groeiden ook goed op. Alle vogelsoorten hebben een voorkeur voor de plekken waar maatregelen zijn genomen en het landschap gevarieerder is geworden, bijvoorbeeld door afgraven.

Er is ook gekeken of de vogels en hun kuikens wel voldoende voedsel zouden kunnen vinden. De aantallen insecten en regenwormen wisselden sterk per locatie, maar hoge dichtheden komen op alle verschillende soorten land voor. Weidevogels hebben daardoor genoeg mogelijkheden om zich te voeden. De grotere variatie in droge en natte plekken is gunstig voor de aanwezigheid van insecten en regenwormen. Op basis van deze eerste meting zijn voorzichtige lessen te trekken voor het inrichten van andere natuurgebieden in de Krimpenerwaard. Er komt in de komende jaren nog ruim 1500 hectare natuur bij, waarvan een flink deel bedoeld is voor weidevogels. Het lijkt erop dat inrichtingsmaatregelen als greppels en afgevlakte oevers goed werken. Het rapport beveelt aan om grotere aaneengesloten stukken te maken met plas-dras (nat en vochtig). Met het oog op droge jaren beveelt het rapport aan om te zorgen voor extra natte plekken en/of waterberging.

In het onderzoek is uitsluitend gekeken naar de effecten voor weidevogels. Voor het natuurgebied, waartoe ook Oudeland Zuid behoort, gelden nog meer natuurdoelen, zoals verbetering van de waterkwaliteit en toename van biodiversiteit: meer planten en dieren die hier van nature thuishoren, zoals dotterbloem, krabbenscheer, ringslang, waterspitsmuis en kamsalamander. Die andere natuurdoelen zijn niet in dit onderzoek meegenomen. Al met al goede redenen om het onderzoek de komende jaren te herhalen en uit te breiden. Voor nadere informatie zie het rapport 'Effect natuurmaatregelen in Polder Berkenwoude en de Nesse'." (bron: Stuurgroep Veenweiden Krimpenerwaard)

- Op de kruising van de Oudelandseweg met het Westeinde, op de grens tussen Berkenwoude en Ouderkerk aan den IJssel, staat een informatiepaneel van het Hoogheemraadschap en het Zuiveringsschap. Het paneel heeft betrekking op het Proefproject Westeinde. Deze polderweg heeft een nieuw wegdek gekregen en een natuurvriendelijke oeververdediging. Deze dubbelfunctie verstevigt de bermtaluds en waterplanten en dieren kunnen zich nu ongestoord ontwikkelen. Het proefaspect zit met name in de combinatie van lava en klei die in het bermtalud en bij de oeverversteviging gebruikt is. Om vergelijkingen te kunnen maken, zijn sommige oeverdelen aangeplant, andere oeverdelen zijn in mindere mate aangeplant en bepaalde oeverdelen zijn niet aangeplant. De natuur mag de rest doen. De aanplanting is inheems.

- Natuurgebied Nooitgedacht in Berkenwoude heeft sinds 1995 een eigen waterhuishouding. Het waterpeil is hoger dan in de directe omgeving. De aanvoerroute van het water is zo lang mogelijk gemaakt, zodat de natuur eerst haar zuiverend werk kan doen. In een deel van het gebied is de voedselrijke bovenste laag van de grond afgegraven om een natuurlijk moeras te kunnen laten ontstaan. Op een andere plaats zijn de oevers trapsgewijs aangelegd (zogenoemde terrasoevers). Met de ontwikkeling van het landschap in Nooitgedacht keert een deel van het oorspronkelijke beeld van de Krimpenerwaard terug. Rond de boerenbedrijven lag de rijker bemeste grond waarop de stalmest werd uitgereden. Verder van huis lag het natte schrale grasland, dat nu op nog maar heel weinig plaatsen voorkomt.

Het proefproject ontwikkelt zich in de goede richting. Doel is dat er een situatie ontstaat waarin natuur op het land en natuur in het water zich optimaal kunnen ontwikkelen. Dat gebeurt inmiddels al volop. Er ontwikkelt zich blauw grasland: een schrale vochtige vegetatie. Planten die daarvoor heel typerend zijn, komen er weer voor. Voorbeelden daarvan zijn de blauwe zegge en de klokjesgentiaan. Met Nooitgedacht willen de projectdeelnemers ervaring opdoen voor de verdere inrichting van natuurgebieden in de Krimpenerwaard. Het is de bedoeling op termijn in de Krimpenerwaard een 2.500 hectare groot natuurgebied te ontwikkelen. Er vindt onderzoek plaats naar de land- en waterbodem, de oevers, het oppervlaktewater, het grondwater en het planten- en dierenleven. (722)

- Het natuurgebied Perkouwsche Schraallanden ligt in de polder Wellepoort in Berkenwoude, heeft een oppervlakte van vier hectare en is eigendom van het Zuid-Hollands Landschap. Kenmerkende elementen van dit gebied zijn een eendenkooi, hooiland en wildernis.

- Jeugdnatuurwacht Berkenwoude, p/a mevr. M. Verdoold, Achterbroek 47, 2825 ND Achterbroek. Tel. 0182-362527.

- In 2014 is het natuurterrein voor kinderen in Berkenwoude feestelijk geopend. Het terrein dient er voor om de natuur en de kinderen op leerzame en spelende wijze bij elkaar te brengen. Ze kunnen ravotten en ook onder andere bouwen met de attributen, bijv. takken, die de natuur hen geeft. De Jeugdnatuurwacht in de persoon van Ilonka Cirk geeft op vrijwillige basis professionele steun.

Terug naar boven

Beeld

- Dorpsfilm van Berkenwoude anno 1963 deel 1. Onder de link vind je aan de rechterzijde de delen 2, 3 en 4, en een reportage van Van Gewest tot Gewest (NOS) van het dorp anno 1974.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Berkenwoude (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Dorpskrant ‘In en Rond De Zwaan’ wordt 2x per jaar gratis bij alle inwoners van Berkenwoude en omstreken thuisbezorgd. Via de links is hij ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Dorpshuis: - Cultureel Centrum De Zwaan (Kerkweg 2).

- Onderwijs: - Basisschool De Wegwijzer.

- Muziek: - "Gemengde Zangvereniging Vriendschap is een amateurkoor dat op hoog niveau klassieke muziek zingt. Opgericht in 1896 is het nog altijd een levendige vereniging die met aansprekende programma's in sfeervolle en eigentijdse ambiances de koorcultuur bij de tijd wil houden. Jaarlijks houden wij onze traditionele Concerten bij Kaarslicht in de feëriek versierde Dorpskerk van Berkenwoude en regelmatig organiseren we grote of kleinere koorprojecten op bijzondere locaties. Klassieke muziek van renaissance tot vandaag staat op onze lessenaars. Kom ons beluisteren of doe mee, je bent altijd van harte welkom!"

- Sport: - "FC Perkouw is in de kroeg geboren, maar dat zal niemand verbazen. Toen iemand opmerkte dat er niet zoveel voor de jeugd was in Berkenwoude, begon men te denken aan het oprichten van een voetbalclub. Op 23 augustus 1972 was het zover. De eigenaar van 't Voormalig Regthuis aan de Dorpsstraat had z'n deuren opengedaan voor iedereen die de oprichtingsvergadering van een plaatselijke voetbalclub wilde bijwonen. De opkomst viel weliswaar een tikje tegen, maar de al zo lang sluimerende plannen werden die avond wel werkelijkheid. Zesendertig aanwezigen gaven zich op als lid. Dat was nipt, want de KNVB verlangde in die dagen minstens 35 officiële leden om een vereniging te accepteren.

Voordat het sportcomplex Over de Wetering in gebruik werd genomen, werden alle wedstrijden op vreemde bodem gespeeld. Het kostte namelijk zoveel moeite om aan mensen uit te leggen dat bij een voetbalclub een voetbalveld hoort, dat de initiatiefnemers van de club beseften dat het best nog wel even kon gaan duren voordat het stadion in Berkenwoude open kon. Daarom vroegen ze voorlopig belet in Lekkerkerk, waar de plaatselijke voetbalclub juist een oud veld aan de Wilhelminastraat had ingeruild voor een nieuwe accommodatie. Alles was daar oud, maar wel gezellig. Soms moest er zelfs een vrachtwagen zand komen om het veld bespeelbaar te maken. Na anderhalf jaar moest FC Perkouw weer weg, omdat de duivenvereniging geheel volgens de afspraken met de gemeente het schamele onderkomen opeiste. Zo kwam FC Perkouw bij vv Stolwijk terecht, waar het 1e z'n thuiswedstrijden mocht spelen. De overige ploegen speelden elke week uit.

In 1984, 12 jaar na zijn oprichting, kreeg FC Perkouw eindelijk groen licht voor de aanleg van een sportveld. Een vereniging zonder voetbalveld kan niet, maar een voetbalveld zonder kantine en kleedkamers kan ook niet. Het benodigde kapitaal van ruim 3 ton kwam voor een belangrijk deel uit renteloze leningen. De Nederlandse Sport Federatie leverde een bijdrage. Verder is het geld bij elkaar gebracht op een Perkouwse manier: met acties. Door hulp van een aantal bevriende bedrijven en veel vrijwillige handen kon het pronkstuk in 1985 worden geopend."

- Tennisvereniging TC Berkenwoude.

- Zorg: - "Op een echte boerderij, samen op een praktische wijze aan de slag. Dat is waar Both BoerenZorg in Berkenwoude voor staat. Op de boerderij is voor iedereen een passende uitdaging te vinden. Uitdaging en verantwoordelijkheid geven onze deelnemers de motivatie om zich te ontwikkelen in hun vaardigheden. Voor de deelnemers bieden wij positieve waardering, structuur, duidelijkheid en rust. De open communicatie staat in onze begeleiding voorop. De ruimte en de onvoorwaardelijke liefde van de dieren bieden de hulpboer rust, warmte en liefde. Wij bieden sinds 1998 zorg op maat. Door deze jarenlange ervaring kijken wij naar de mogelijkheden voor de deelnemers op de boerderij, ongeacht de beperking of zorgvraag. Both BoerenZorg is door de jaren heen ontwikkeld tot een manier van werken die gebaseerd is op onze visie. Met elkaar zorgen wij voor boerderij, mens, plant en dier. Deelnemers kunnen onder meer koken en bakken, skelteren, trampolinespringen, varen, wandelen, hutten bouwen, knutselen, tuinieren, pony rijden, spelletjes spelen, helpen met de verzorging van de dieren en mee helpen in het theehuis." Both BoerenZorg heeft ook nog een locatie in Cabauw.

- Veiligheid: - EHBO-vereniging Berkenwoude is opgericht in 1929. De vereniging verzorgt cursussen en herhalingslessen voor het EHBO-diploma en het diploma Eerste Hulp aan Kinderen. Ze verzorgen ook AED-cursussen en herhalingslessen.

- Genealogie: - Doop-, trouw- en begraafakten Berkenwoude 1675-1811. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Berkenwoude, met foto's van de grafzerken.

Terug naar boven

Trivia

- Vroeger deed hier het volgende rijmpje de ronde: "Boeren van Perkouw, als je gaat varen met een schouw, neem dan een kloet met een pik, anders duvel je te water, net als ik." In deze regio was vroeger vervoer over water, door de vele sloten, heel gewoon. Dat kon je doen met bijvoorbeeld een roeiboot, maar ook met een schouw. Zo'n schouw werd voortbewogen met een lange stok, die men achter het vaartuig in de grond duwde, waarmee men zich afzette en zo al doende vooruit kwam. Die lange stok werd wel een 'kloet' genoemd en de scherpe punt, die er aanzat (om niet weg te glijden in de modder) heette een 'pik'. Het verhaal gaat dat een dominee, die met zijn schouw naar de kerk van Berkenwoude voer, gebruik maakte van zo'n kloet zonder die scherpe punt. Met als gevolg datgene wat in het rijmpje wordt verwoord. Woorden die hij, eenmaal kletsnat op de preekstoel aangekomen, tegen de gemeente zou hebben gesproken. Of het echt gebeurd is: geen idee. Maar dan nog blijft het een mooi verhaal, dat je goed voor je kunt zien. (bron: Roel van Kleef)

Reactie toevoegen