's-Gravenzande

Plaats
Dorp
Westland
Delfland
Zuid-Holland

s-gravenzande_plaatsnaambord_kopie.jpg

's-Gravenzande is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Delfland, en daarbinnen in de regio en gemeente Westland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2003.

's-Gravenzande is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Delfland, en daarbinnen in de regio en gemeente Westland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2003.

ZH gemeente s Gravenzande in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente 's-Gravenzande in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente 's-Gravenzande in ca. 1870, kaart J. Kuijper

's-Gravenzande

Terug naar boven

Status

- 's-Gravenzande is een dorp* in de provincie Zuid-Holland, in de streek Delfland, en daarbinnen in de regio en gemeente Westland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2003.

* Weliswaar heeft deze plaats in de middeleeuwen stadsrechten verkregen, maar over het algemeen wordt zij vandaag de dag weer als dorp beschouwd. Ook de gemeente betitelde haar kern zelf zo, getuige de Volkstelling van 1840 in het hoofdstuk Statistische gegevens, toen het dorp nog slechts ruim 200 huizen omvatte. De plaats wordt door deze en gene soms nog wel als stad betiteld, maar dat is dan meer uit nostalgische of toeristische overwegingen. Dergelijke plaatsen worden ook wel 'historische stad' genoemd.

- Voor de postadressen valt ook het dorp Heenweg onder 's-Gravenzande.

- Tot 1914 viel ook het dorp Hoek van Holland onder de gemeente 's-Gravenzande. In dat jaar is dat dorp overgegaan naar de gemeente Rotterdam, met op dat moment 2.964 inwoners.

- Wapen van de voormalige gemeente 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Naam

Benaming inwoners
Een inwoner van dit dorp heet een 's-Gravezander, of in het lokale dialect een Breeje Durper of een 's-Gravezooier.

Oudere vermeldingen
's Gravezande, 's Gravesande, 1200 Harena comitis, 1238 kopie 14e eeuw Arena sive vulgariter Zande, 1239 kopie 14e eeuw Gravenzande, 1344 sGravensande, 1883 's Gravenzande.

Naamsverklaring
Betekent zand 'zand, zandplaat' van de graaf (= de graaf van Holland). Zie ook 's-Gravenpolder.(1)

Terug naar boven

Ligging

's-Gravenzande ligt ZW van de stad Den Haag, in het ZW van de streek en tegenwoordig ook gemeente Westland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente 's-Gravenzande 346 huizen met 2.099 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 219/1.346 (= huizen/inwoners) en buurtschap Zand-Ambacht 127/753. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 8.500 huizen met ca. 21.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- "Historische Werkgroep Oud 's-Gravenzande is opgericht in 1975. Al snel werden er allerlei activiteiten georganiseerd, zoals een maandelijks historisch spreekuur in de bibliotheek, fietstochten met uitleg langs historische plekken en stands op de braderie e.d. In de loop der tijd werden met toestemming van de provinciaal archeoloog opgravingen gedaan, bijvoorbeeld in 1979/1980 bij het nieuwe gemeentehuis in aanbouw. De werkgroep heeft door de jaren heen ook het nodige op lokaal historisch gebied gepubliceerd. De uit boeken, geschriften en archieven opgedane kennis is op verzoek van het gemeentebestuur bijeengebracht in het boek genaamd ” ‘s-Gravenzande in verleden en heden”. Dit boek voorzag in een grote behoefte omdat er tot die tijd eigenlijk geen allesomvattende beschrijving van de geschiedenis van het dorp was. In 1996, t.g.v. de herdenking van het 750-jarig bestaan van het dorp, stelde de werkgroep een boekje samen getiteld “ ’s-Gravenzande door de eeuwen heen” met grepen uit de belangwekkende ’s-Gravenzandse stadsgeschiedenis. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de vele pubicaties die zijn verschenen. Verder zijn in de loop der jaren vele dialezingen gehouden en items gemaakt voor de lokale omroepen.

Bijna 45 jaar later bestaat de werkgroep door allerlei oorzaken nog maar uit enkele leden, maar wordt er nog wel flink gewerkt aan de ’s-Gravenzandse geschiedenis. Zo is de laatste jaren o.a veel energie gestoken in het bestuderen van het Notarieel Archief van ’s-Gravenzande in het Historisch Archief Westland. Er zijn interessante uittreksels uit gemaakt m.b.t. belangrijke objecten uit de periode 1800 tot 1900. De werkgroepleden zijn blij dat er nu initiatieven zijn gekomen voor het oprichten van een historische vereniging. Wij zullen de initiatiefnemers dan ook van harte steunen en met raad en daad bijstaan. De door ons in de loop der tijd opgedane kennis over de rijke historie van het dorp, in al zijn facetten, zullen wij daarbij inbrengen." (aldus een korte samenvatting van ons van het artikel van werkgroeplid Jan Dahmeijer d.d. januari 2019, dat op de site van WOS.nl heeft gestaan)

Vervolgens is in april 2019 Vereniging Oud ‘s-Gravenzande opgericht. De website is nog in opbouw. "Het driekoppige bestuur bestaat uit Michiel Kruijthof als voorzitter, Joke Gijsberts als secretaris en Ruud Heus als penningmeester. Jan Dahmeijer en Piet van der Steen, beide al decennia lang verbonden aan de werkgroep, zullen het bestuur bij het uitbouwen van de vereniging ondersteunen. De vereniging zal niet alleen de activiteiten van de voormalige werkgroep voortzetten, maar ook nieuwe activiteiten ontplooien. Zo is er een wandeling uitgezet langs diverse historische plekken in het centrum en is via de Izi-Travel app een fietsroute uitgezet. De leden zullen een aantal keer per jaar een online nieuwsbrief ontvangen met interessante lokale wetenswaardigheden en ontwikkelingen.

Niet alleen het verre verleden zal aan bod komen: ook de recente geschiedenis zal een grotere rol gaan spelen. De 's-Gravenzandse dertigers en veertigers van nu zijn immers lang niet allemaal meer in de oude kern opgegroeid, maar grotendeels in de nieuwbouwwijken die na de oorlog tot stand zijn gekomen. Ook die maken deel uit van de stadshistorie. Om ook voor deze en toekomstige generaties de nostalgie naar 'hun' 's-Gravenzande levend te houden, is het van belang dat ook eenvoudige dingen die nu zo gewoon lijken, voor de toekomst bewaard blijven. De vereniging wil ook een collectie opbouwen, waarin zowel het verre als het recente verleden terugkomt: niet alleen bodemvondsten, ansichtkaarten en voorwerpen of documenten uit de oorlog zijn gewenst, maar zo zijn er bijvoorbeeld al een steen en een tegel uit de Koningswerf, een stoeptegel van het Gemeentelijk Energiebedrijf, een 's-Gravenzandse hondenpenning en wat onderdelen uit het in 1976 gestrande schip Stardust aanwezig, maar staan bijvoorbeeld ook een zinken vuilnisemmer en een oud plaatsnaambord nog op het verlanglijstje. Ook zijn wij bijzonder geïnteresseerd in oude foto's.

In het najaar van 2019 heeft de vereniging een eerste openbare bijeenkomst georganiseerd, een historisch café dat voor jong en ouder een feest van herkenning was. Ook op Open Monumentendag in september 2019 was de vereniging aanwezig in de Dorpskerk, het trapgevelhuisje op het Marktplein en in het privé-museum van Ruud Heus in de Langestraat. Verder waren we op 28 september 2019 aanwezig op de grote jaarlijkse Historische Informatiemarkt in het gemeentehuis aan de Verdilaan in Naaldwijk, met uitgebreide informatie over 's-Gravenzande. Iets bijleren over een ver verleden en herinneringen aan een minder ver verleden, dat zal de rode draad in de koers van de vereniging zijn. Initiatieven vanuit de leden worden ook zeer op prijs gesteld. Ben je nieuwsgierig of wil je lid worden? Dan kun je contact opnemen via mailadres oudsgravenzande@hotmail.com."

- Geschiedenis van 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Poelpolder, een strook land die oostelijk langs 's-Gravenzande loopt, tussen Poelwetering en Nieuwe Vaart, is tussen 2010 en 2017 getransformeerd in Nederlands eerste woonlocatie op het water in ontpolderd gebied. Met drijvende appartementencomplexen, wegen en eilanden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- 's-Gravenzande heeft 11 rijksmonumenten.

- 's-Gravenzande heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- De eerste kerk in 's-Gravenzande is in de 13e eeuw in opdracht van gravin Machteld van Brabant gebouwd. De kerk werd gewijd aan de heilige Elisabeth van Thüringen. Machteld schonk tevens een Madonnabeeld aan de kerk dat aan deze heilige had toebehoord. Dit beeld zou wonderen verrichten en daardoor groeide het dorp uit tot een belangrijk bedevaartsoord. Door de inkomsten als bedevaartsplaats was het mogelijk in de 14e eeuw een nieuwe en grotere kerk te bouwen, een hallenkerk met drie schepen en een 90 meter hoge toren. Deze toren stortte begin 19e eeuw in en verwoestte een groot deel van de middeleeuwse kerk. Door geldgebrek was het niet mogelijk de kerk te herstellen, maar door een schenking van koning Willem I was het wel mogelijk in 1816 een nieuwe kerk te bouwen; de huidige Hervormde (PKN Dorpskerk (Langestraat 34), ontworpen door architect Adrianus Tollus.

Het is een zaalkerk onder mansardedak, bekroond door een klokkentoren. In 1850 vergroot tot een rechthoekige ruimte met behoud van drie zijden van de oorspronkelijke opzet. Het interieur is in 1958 ingrijpend gemoderniseerd. Het orgel met twee manualen en pedaal dateert uit 1899 en is gebouwd door Bakker en Timmenga (Leeuwarden). De kerk is in 2005 geheel gerestaureerd en zorgvuldig teruggebracht naar de situatie van 1816. De indertijd aangebrachte galerijen zijn verwijderd. Ook het liturgisch centrum is weer origineel. Er zijn grafzerken teruggevonden, die nu zichtbaar in de vloer zijn verwerkt. De Dorpskerk valt binnen de lokale Protestantse Gemeente 's-Gravenzande onder de Hervormde wijkgemeente Dorpskerk.

- Maranathakerk van de Christelijke Gereformeerde Gemeente 's-Gravenzande.

- Molen van 's-Gravenzande.

- Het rijksmonumentale deel van het voormalige raadhuis van 's-Gravenzande (Langestraat 141) is gebouwd in 1869. In 1980 is er een grote nieuwe vleugel aangebouwd. Op de begane grond bevonden zich in het begin de kamers van de burgemeester, de bode, het publiek en het kantoor van de telegraphist. De raadzaal, de kamer van de secretaris en het archief waren boven te vinden. Twintig jaar later werd er een afzonderlijk postkantoor gebouwd en is het kantoor van de telegraphist omgebouwd tot een woning van de gemeentebode. In de gevel is het stadswapen, een klimmende gouden leeuw op een azuurblauw veld, aangebracht. Op het dak van het raadhuis staat een torentje met daarin de brandklok. Deze werd vroeger geluid en iedere poorter was dan verplicht zich bij het stadhuis te melden met blusmateriaal. Het gemeentehuis stond, sinds de verhuizing van de gemeente naar de kantoren aan de Verdilaan en de Laan van de Glazen Stad in Naaldwijk, sinds 2017 leeg. Op deze locatie komt in 2020 een complex met 27 woningen: 14 huurappartementen in de categorie 'betaalbaar' en 13 duurdere appartementen. Het is de bedoeling dat ook de bibliotheek, horeca en Vitis een plek in het pand krijgen. Om dit alles te realiseren, wordt een gedeelte van het gebouw gesloopt. Het rijksmonumentale deel blijft uiteraard staan en wordt gerestaureerd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Kermis (weekend in juli).

- "De Rijk Zwaan Loop (op een zaterdag in september, in 2020 voor de 21e keer) kan gelet op het typisch Westlandse parcours langs kassen, bossen en landerijen met recht Westlands Mooiste worden genoemd. Start en finish zijn in het sfeervolle centrum van 's-Gravenzande. Er zijn 4 afstanden: 10 Engelse Mijlen (16,1 kilometer), 5 kilometer en voor de schooljeugd 1 kilometer en 500 meter. Kom in je sportkleding naar de wedstrijd; er is géén omkleed-/douchegelegenheid. Ook nemen wij geen waardevolle spullen, kleding of andere attributen in. De uitslagenverwerking van de Rijk Zwaan loop wordt uitgevoerd met de SAW-chip. Deze chip wordt gebruikt voor de uitslagenverwerking bij alle Olympus '70-wegwedstrijden en kost eenmalig € 3,00. Mogelijk heb je al in een van de andere Olympus '70 wedstrijden of in een vorige editie van deze loop deze SAW-chip aangeschaft. Die kan dan gewoon weer gebruikt worden, bij vermelding van je chipnummer en je naam. De chip kan ook na afloop worden ingeruild voor een drankje bij eetcafé De Witte op het marktplein."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Staelduinse Bos is een prachtig stukje oorspronkelijke natuur in het drukke Westland. In bezoekerscentrum d'Oude Koestal vindt u informatie over de natuur in dit gebied.

- "Zwembad Maesemunde in 's-Gravenzande is een prachtige zwemaccommodatie, met een wedstrijdbad (6 banen breed, 25 meter lang), een recreatiebad (met jet-streamers, borrelbank en spuitobjecten) en een peuterbad (10 lang, 4 breed). Wat te denken van een prachtige glijbaan (30 meter lengte, hoogteverval 4 meter) uitkomend in een eigen uitzwembad. Tevens kun je gebruik maken van de zonnebank, Turks stoombad voor 7 personen, een groot bubbelbad. Voor iedereen van jong tot oud is er veel leuks te beleven in ons zwembad. Zwembad Maesemunde biedt 7 dagen in de week een scala aan zwemactiviteiten. Vrijzwemmen, Banenzwemmen, een uurtje met vriendinnen onder elkaar tijdens het Dameszwemmen, Aqua’Fit; dat en nog veel meer is mogelijk in Maesemunde."

- Het voormalige bedrijventerrein Arendsduin is in 2012 'teruggegeven aan de natuur'. De gebouwen zijn gesloopt, het asfalt is verwijderd en er zijn zogeheten 'grijze' duinen aangelegd. Deze duinen bestaan uit laagblijvende grassen, kruiden en mossen. Het terrein sluit aan op het naastgelegen Natura 2000-gebied Solleveld en Kapittelduinen. Naast een groene bestemming heeft Arendsduin ook een maatschappelijk doel. Clienten van zorginstelling 's Heeren Loo helpen het hoogheemraadschap met het natuurbeheer van het duingebied.

In 2017 is ook de dienstwoning van Delfland op de Arendsduin gesloopt. Het kantoor en de loods bij deze woning waren zoals hiervoor beschreven al eerder gesloopt omdat Delfland deze locatie niet meer nodig heeft voor de bedrijfsvoering. De locatie is nu weer geheel natuurgebied. Het waterschap beheerde decennialang vanuit deze locatie het omliggende duingebied De Banken, gelegen aan de Westlandse kust tussen Monster en Hoek van Holland. Delfland kiest nu voor beheer vanuit een centrale locatie in Delft en stoot panden die voor de bedrijfsvoering niet meer nodig zijn af. De Banken is een belangrijk natuurgebied met een rijke flora en fauna. Met vele broedvogels, planten, paddenstoelen, insecten en amfibieën. Ook is het duingebied onderdeel van Natura 2000-gebied Solleveld en Kapittelduinen.

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving 's-Gravenzande, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Beeld

- ca. 200 oude ansichten en foto's van 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over 's-Gravenzande.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - "Met de slogan ' 's-Gravenzande, Stad aan Zee' laten wij: de samenwerkende ’s-Gravenzandse ondernemers in de BIZ (Bedrijven Investeringszone) zien waar we voor staan. De BIZ is voortgekomen uit de ‘s-Gravenzandse winkeliersvereniging. Als stichting maken wij ons sterk voor het behoud van een levendig, veelzijdig en veilig stadscentrum waar het goed toeven en fijn winkelen is. Dit doen wij o.a. door het regelmatig organiseren van activiteiten en evenementen in het centrum. Onze stichting telt ca. 130 leden."

- MFC: - "In multifunctioneel centrum MFC Maesemunde in 's-Gravenzande, de naam zegt het al, zijn diverse verenigingen en organisaties gehuisvest. Onder meer de Muziekmeesters Westland, Zangkoren Westlandse Harmonie en E.M.M. en de Volksuniversiteit. Daarnaast heeft Maesemunde een 2-tal vergaderzalen met professionele apparatuur, een kleine zaal (60 personen) en een grote zaal (150-180 personen), die voor diverse gelegenheden te gebruiken zijn zoals recepties, bedrijfspresentaties en -feesten, familiefeest, verjaardagsfeest, huwelijksfeest etc. Bij iedere bijeenkomst of feest kan ons sfeervolle Grand-Café worden ingepast. De Grote Zaal is uitermate multifunctioneel. Deze is onder andere geschikt voor theater, muziekuitvoeringen, recepties, ledenvergaderingen, modeshows, dansavonden, congressen, uitvoeringen, etc. De mogelijkheden zijn ongekend. De zaal kan sfeervol ingericht worden en voorzien van diverse podia. Vanzelfsprekend zijn de verlichting en geluidsvoorziening van professionele kwaliteit.

Doordat in onze accommodatie ook sportfaciliteiten aanwezig zijn, kun je tijdens je vergadering of bijeenkomst ook een sportief uurtje inplannen. Je kunt hierbij denken aan o.a. fitness of aan een van onze groepslessen waarna het heerlijk is om nog even uit te blazen in het bubbelbad of de stoomcabine. Informeer gerust eens naar de mogelijkheden. Regelmatig tref je in het Grand Café een mengelmoes aan van muzikanten, toneelspelers, cursisten en sporters. Dit geeft regelmatig een dermate gezellige sfeer, waardoor de bar nog tot laat open is. Bij voorstellingen in de grote zaal van het MFC wordt het Grand-Café ook gebruikt om voor en na de voorstelling een consumptie te gebruiken."

- Muziek: - De Westlandse Harmonie is een fusievereniging ontstaan uit Concordia (CM2) uit Monster en Animato uit ‘s-Gravenzande. De vereniging staat voor samen muziek maken in een positieve, gezellige en uitdagende omgeving. De vereniging kent de onderdelen harmonieorkest, leerlingenorkest, blokfluitgroep en het Sint’s Hoforkest. Het harmonieorkest repeteert iedere vrijdagavond en het leerlingenorkest een keer in de twee weken, in MFC Maesemunde.

Reacties

(6)

Kunt U in uw bestanden iets vinden over de naam Alenburg. Mensen met de naam (van) Alenburch woonden al in 1500 in 's Gravenzande.
Maar wat is Alenburg?? Een huis, boerderij of kasteel of iets dergelijks???

Met dank, Huug

Wij kunnen hier niets over vinden Huug. Hopelijk kan een inwoner die dit leest u helpen. Of wellicht de heemkundekring van het dorp / de voormalige gemeente. Hun gegevens vindt u hierboven onder het kopje Geschiedenis.

Goedendag,
En, bent u al iets wijzer geworden over de oorsprong van de naam Alenburg?
Ik heb in mijn familie nogal wat voorouders met die naam.
Met vriendelijke groet,
Cees

Dag Cees,
Ik heb Huug gemaild of hij er al meer over te weten is gekomen. Dat blijkt niet het geval.
Hij weet alleen dat het recentelijk en tegenwoordig een zeldzame achternaam is: "slechts een stuk of 15 personen in de Volkstelling van 1947, en geschat onveranderd op 15 in 2015".

Verder stelt hij: "Het Meertens Instituut meent dat Alenburg een toponiem is, d.w.z. de naam van een ”plaats”, bijv. dat er een huis, kasteel of boerderij (of nog een ander kenmerk in het landschap) geweest is dat Alenburg geheten moet hebben, zeer vermoedelijk in de regio van ‘s-Gravenzande denkt Meertens, omdat daar de alleroudste (we spreken van echt oud: ca. 1500) dragers van de achternaam (Alenburch, Alenburgh) te vinden zijn."

Maar hij is er dus nog niet toe gekomen om verder te onderzoeken waar die naam vandaan komt. Hij heeft ook de Werkgroep Oud-'s-Gravenzande nog niet benaderd (hierboven gelinkt onder het kopje Geschiedenis). Wellicht kunt u dat doen? Wellicht hebben zij dat al eens uitgezocht en weten zij welk pand dat geweest is. En kunt u dat dan hier melden, zodat ik dat dan weer aan Huug kan doorgeven.
Gegroet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Goedemiddag, Van den Beukel is een bekende naam in ‘s Gravenzande en Monster. Kunt u wellicht Iets terugvinden over de herkomst en oorsprong van de namen Slag Beukel en Arendsduin?
Alvast zeer bedankt

Als ik u was zou ik uw vraag stellen aan de in 2019 opgerichte historische vereniging. De werkgroep die daarin is opgegaan, heeft decennialang onderzoek gedaan naar de geschiedenis van het dorp en zal hier daarom vast meer van weten. Hun site is nog in opbouw, maar ze zijn al wel via e-mail te bereiken. Zie de zojuist door mij toegevoegde laatste alinea's van het hoofdstuk Geschiedenis.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen