Nieuw-Vossemeer

Plaats
Dorp
Steenbergen
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

NB gemeente Nieuw-Vossemeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Nieuw-Vossemeer in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Nieuw-Vossemeer in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Nieuw-Vossemeer

Terug naar boven

Status

- Nieuw-Vossemeer is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Steenbergen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Wapen van de voormalige gemeente Nieuw-Vossemeer.

- Onder het dorp Nieuw-Vossemeer vallen ook de buurtschap Rolaf, een deel van de buurtschap Heense Molen en een deel van de buurtschap Notendaal.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Vosmeer.

Oudere vermeldingen
1573-1576 Nijeuwe Vossemaer, 1617 Niieu Vosmaar, ca. 1750 Nieuw Vosmaar, 1848 "Nieuw-Vossemeer, ook Nieuw-Vosmaer, Nieuw-Vosmar, Nieuw-Vossemaer en Nieuw-Vosmeer geschreven", 1883 Nieuw-Vosmeer, 1903 Nieuw Vossemeer.

Naamsverklaring
De naam houdt verband met het hier in de middeleeuwen vermelde water Vosvliet (1256 Vosvliet), een samenstelling van vliet 'stromend water' en vorsch 'vers, zoet', met betekenisverschuiving naar 'bedijkt'. Ter vergelijking: de Versche-Polder bij Groede heet ook wel Vosse-Polder. De duiding van het eerste deel als de diernaam vos, getuige de badende vos in het wapen, berust op reïnterpretatie. Met nieuw ter onderscheiding van Oud-Vossemeer.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp ’t Vosse’ol.

Terug naar boven

Ligging

Nieuw-Vossemeer ligt 6 km W van Steenbergen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Nieuw-Vossemeer 126 huizen met 882 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 56/392 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Heensche Molen (deels) 20/140, Pelsendijk 16/112, Roelofsdijk 14/98 en Hoogendijk 20/140. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

“Oud-Vossemeer bestond al vóór de Sint Elisabethsvloed van 1421. De eerste bedijkingen die het bestaan van het latere Nieuw-Vossemeer mogelijk maakten, hadden al vroeg in de 16e eeuw plaats. Toch werd pas in 1567 begonnen met de daadwerkelijke aanleg van een dorp en wel zoals gebruikelijk in het zeekleigebied, volgens de strakke voorschriften van de Heren en met de goedkeuring van de markies van Bergen op Zoom. Dit eerste Nieuw-Vossemeer heeft niet lang bestaan; de Spanjaarden staken in 1583 de dijken door en het dorp werd door het water grotendeels vernield. Wat overeind bleef, werd in brand gestoken… Pas in 1609 werd het dorp opnieuw aangelegd, eveneens volgens een strak stratenplan, uitgaande van een Voorstraat, breed en recht en met aan beide kanten huizen van niet-agrariërs” (14).

Nieuw-Vossemeer ligt aan de (thans gekanaliseerde) Eendracht en het Schelde-Rijnkanaal. De Heren van Vosmeer hadden ten tijde van de bedijkingen plannen om de Eendracht te dempen. De stad Tholen heeft zich hiertegen verzet. Zij vreesde namelijk voor verlies van haar haven. De Eendracht is nu dan ook een belangrijke vaarroute tussen Antwerpen en Rotterdam.

De heerlijkheid Vossemeer bestond uit de voormalige gemeenten Nieuw-Vossemeer (is bij Koninklijk Besluit van 20 juli 1814 definitief aan Noord-Brabant toegevoegd, voorheen Zeeland) en Oud-Vossemeer (Zeeland, sinds 1971 gemeente Tholen).

Tot 1973 was er een veer Nieuw-Vossemeer - Oud-Vossemeer v.v., over de Eendracht. Sinds die tijd zijn de dorpen door een brug met elkaar verbonden. De veerstoep bevond zich boven aan het pad naar molen Assumburg. Het ‘recht van veer en passage’ was de Heren van Vosmeer al in 1410 toegekend.

Evenals de omgeving doet Nieuw-Vossemeer Zeeuws aan. Door de bedijkingen werd het vastgehecht aan Brabant, waarvan het de meest westelijke plaats werd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Heemkundekring Ambachtsheerlijkheid Nieuw-Vossemeer.

- Verhalen over de geschiedenis van Nieuw-Vossemeer op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Nieuw-Vossemeer heeft 9 rijksmonumenten.

- Nieuw Vossemeer heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- Rond 1795 is in Nieuw-Vossemeer de eerste katholieke kerk gebouwd. Dit was een schuurkerk, die tot 1843 in gebruik was. Rond 1843 is een nieuw kerkgebouw in gebruik genomen, die op het plein stond waaraan de tegenwoordige kerk ook staat. In 1873 is begonnen met de bouw van de huidige H. Johannes de Doperkerk (Achterstraat 13), naar ontwerp van architect Kees van Genk. In 1876 is de kerk ingewijd. De oude kerk is in 1873 gesloopt. In 1929 is de kerk uitgebreid, waarbij onder andere het altaar naar achteren is verplaatst. In 1953 is de kerk getroffen door de watersnoodramp.

De niet-georiënteerde neogotische kruiskerk bestaat van oost naar west uit een kerktoren met ingesnoerde torenspits, een driebeukig schip met zes traveeën in basilicale opstand, een transept van twee traveeën en een koor van twee traveeën met een driezijdige koorsluiting. De kerktoren heeft vier geledingen en wordt getopt door een naaldspits. De vierdingtoren is een dakruiter. Het middenschip en het koor worden gedekt door een samengesteld zadeldak.

- De Mariakapel naast de H. Johannes de Doperkerk is in 2004 gebouwd.ter ere van het 40-jarig priesterjubileum van pastoor B. van Schalk.

- De Hervormde kerk is een eenvoudig zaalkerkje uit 1649. “De neoclassicistische verbouwing uit 1849 is bij de restauratie in 1969 ongedaan gemaakt; de vormen uit 1649 zijn op grond van oude afbeeldingen gereconstrueerd” (30).

- De achtkante stellingkorenmolen De Assumburg (Veerweg 1) dateert oorspronkelijk uit 1780 en is in 1897 hiernaartoe verplaatst vanuit de Zaanstreek (Assendelft). In Assendelft was het een oliemolen. De naam van de molen verwijst naar slot Assumburg, een kasteel bij Heemskerk. De molen liep tijdens de watersnoodramp van 1953 zware schade op, maar kon gelukkig behouden blijven. Op de begane grond en op de maalzolder is een molenmuseum ingericht. Je treft er onder andere modellen van alle in Nederland voorkomende molentypen en een fototentoonstelling aan. De Assumburgmolen is tijdens de landelijke en regionale molendag gratis te bezichtigen, overig bezoek is alleen mogelijk op afspraak.

- Korenmolen De Vos staat in buurtschap Heense Molen en wordt daarom aldaar beschreven.

- Standbeeld van Merijntje Gijzen, de beroemde romanfiguur uit de boeken van A.M. de Jong. Deze cyclus speelde zich voornamelijk hier in de omgeving af, met name rond De Heen en Benedensas. Het beeldje is in 1968 onthuld ter gelegenheid van de opening van het nieuwe A.M. de Jonghuis. Het uiterlijk van Merijntje is een fantasie van de Roosendaalse beeldhouwer J. Valk, die het beeld gemaakt heeft.

- Op de dijken bij de informatieborden hangt een reproductie van een kopie van een kaart van Zeeland en West-Brabant uit circa 1570, die is gemaakt in opdracht van de Spaanse overheerser Alva. Het origineel hangt in de Spaanse Nationale bibliotheek in Madrid. De kopie is begin 20e eeuw vervaardigd door Christiaan Sgrooten, in 1997 in bezit gekomen van de Heemkundekring en bevindt zich in het A.M. de Jongmuseum.

- Monument voor de watersnoodramp van 1953.

- In Nieuw-Vossemeer bevindt zich nog altijd een wijkje met destijds als noodwoningen bedoelde houten Noorse woningen, bestemd voor de opvang van mensen van wie de huizen door de watersnoodramp van 1953 waren beschadigd. Ze zijn door het Noorse Rode Kruis aan de toenmalige gemeente geschonken. Na 25 jaar konden de bewoners het huis kopen. Zij hoefden dan alleen maar de prijs van de bouwgrond te betalen. Dat was alleszins billijk, vindt An Clarijs uit de Oslostraat: “Per slot van rekening had de gemeente ze ook maar cadeau gekregen en verder hebben ze nooit iets uitgegeven aan onderhoud. Het enige wat zij eraan deden, was eens in de zoveel jaar een schilder langs sturen, maar die gebruikte dan een kwaliteit verf van niks. Als je niet uitkeek en je raakte met je kleren de muur, dan waren die meteen wit. Zo gaf die verf af” (452).

Echtgenoot Jan stelt: “Het was een mooi gezicht. Op de dag dat de huizen werden overgedragen, ging iedereen aan het schilderen. De buurt had er nog nooit zo netjes uitgezien.” Zelf hebben zij hun huis zo veel mogelijk in originele staat gelaten, dus niet zoals veel anderen er een stenen muur omheen gebouwd en ook geen centrale verwarming geïnstalleerd. “Daar hebben wij nog wel even over nagedacht, maar gelukkig hebben wij dat nooit gedaan. In Noorwegen zijn ze zo gek nog niet. Zij hebben daar niet voor niks allemaal een houten huis. Niets isoleert beter dan hout. In zo’n huis is het nooit erg koud en nooit erg warm. Geef ons daarom maar ons houten huis.” De meeste woningen zijn in de loop der jaren dusdanig verbouwd dat alleen nog aan de vorm te zien is dat het ooit een Noorse woning was.

- In het A.M. de Jong-museum kun je vele manuscripten en andere spullen van deze zeer productief geweest zijnde auteur bezichtigen. A.M. de Jong was een harde werker. Weinig schrijvers zijn zo productief geweest als hij. Hij schreef onder meer 25 romans, 18 toneelstukken, 9 novellen, 16 kinderboeken en 4 reisbeschrijvingen. Adrianus Michael de Jong werd in 1888 in Nieuw-Vossemeer geboren. Hij groeide op in een karakteristiek-katholiek Brabants arbeidersgezin, waar armoede het dagelijkse leven beheerste. Al vroeg kwam hij naar Rotterdam, studeerde voor onderwijzer te Delft, en ging tenslotte over naar de journalistiek. Hij werd onder meer kunstredacteur van Het Volk en literair medewerker bij de VARA.

Naast dit journalistieke werk besteedde De Jong sinds 1925 veel tijd aan zijn eigen literaire bezigheden. Daarin liet hij zich leiden door zijn socialistische opvattingen. Zowel het harde Rotterdamse havenleven als de vaak bittere armoede in zijn geboortestreek vormden de achtergrond voor zijn verhalen. Zo is ook in de boeken over Merijntje Gijzen veel van zijn geboortedorp Nieuw-Vossemeer te herkennen. Maar daarom is het nog geen ‘historische’ roman. De serie Merijntje Gijzen’s Jonge Jaren verscheen tussen 1935 en 1938. Merijntje zelf en ook zijn vriend, de heidense vrijbuiter Flierefluiter, komen dan tot leven. Andere bekende personages uit het oeuvre van De Jong, naast Merijntje Gijzen, zijn de striphelden Bulletje en Bonestaak (geïllustreerd door George van Raemdonck uit Halsteren). In 2000 zijn de niet eerder uitgegeven afleveringen van dit duo in boekvorm verschenen. Het museum is in 1999 verrijkt met het zeldzame interieur van het voormalige café In de Congo uit de buurtschap Notendaal.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Toneelvereniging A.M. de Jong Toneel is opgericht in 1981. Ze brengen jaarlijks eind januari een nieuw stuk op de planken. Nieuwe leden voor zowel op het podium als achter de schermen zijn van harte welkom. Kom vrijblijvend een keer langs tijdens de vaste repetitieavond op de donderdag in het Wagenhuis.

- Popfestival Vospop (weekend in juni).

- Stichting Vospop wilde ook iets organiseren tussen de feestdagen in. "Er gebeurt in die periode altijd weinig, dus we willen iets extra's aanbieden", aldus organisator Fred Lupker. Daarom is er sinds 2017 op een zaterdag eind december in Nieuw-Vossemeer het festival Vorstpop, gezien het weer in die tijd niet in een feesttent maar in een loods aan de Stoofweg, van een ondernemer die het festival op deze manier steunt. Vospop organiseert het feest in samenwerking met de lokale carnavalsvereniging. Het is echt een feestprogramma, met feestmuziek. Ze mikken ermee op de jongeren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Rietkreek loopt vanuit Nieuw-Vossemeer naar het oosten, richting Notendaal (N van de Burgemeester Catshoeklaan) en vervolgens in noordoostelijke richting naar De Heen. Langs de Rietkreek komen interessante, zoutminnende planten voor. Het gebied rond de kreek is in beheer bij Staatsbosbeheer en maakt deel uit van verspreid liggende terreinen, die gezamenlijk Prinsland worden genoemd. De Rietkreek is niet openbaar toegankelijk.

- Het bos De Stelle ligt 2 km ZO van Nieuw-Vossemeer, tussen de Zeedijk en de Eendracht / Schelde-Rijnkanaal. Oppervlakte circa 30 hectare. Het gebied is in beheer bij Staatsbosbeheer. Het terrein is opgespoten, waardoor het circa acht meter hoger dan de omgeving is komen te liggen. Het is in 1981 beplant met loofbomen. Vanaf de top van de Zeedijk bij het gemaal Zoutesluis (bij de splitsing met de Groeneweg) heeft u een schitterend uitzicht over het buitendijkse natuurgebied.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpjes uit Nieuw-Vossemeer vanaf 1945.

- Fotoalbums van evenementen te Nieuw-Vossemeer.

- Fotoreportage van Nieuw-Vossemeer door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Nieuw-Vossemeer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Nieuw-Vossemeer.

- Nieuws: - Nieuws uit Nieuw-Vossemeer op Facebook.

- Dorpsraad: - Stichting Dorpsraad Nieuw-Vossemeer is opgericht in 1997, met als doelstellingen: het behartigen van algemene belangen van de inwoners van dit dorp; opkomen voor de leefbaarheid van het dorp; het geven van informatie, advies en voorlichting over onderwerpen die belangrijk zijn voor de lokale bevolking; fungeren als eerste aanspreekpunt voor de dorpsgemeenschap in algemene zaken die de kern aangaan; vergroten van de betrokkenheid van burgers bij hun directe leef- en woonomgeving; bevorderen van het contact tussen burgers en bestuur. De taken van de dorpsraad kunnen kort worden samengevat in: behartigen van belangen van dorpsbewoners; adviseren; signaleren; participeren; communiceren.

- Onderwijs: - Basisschool Merijntje wil graag met de kinderen op avontuur. Het avontuur van samen spelen, leren en werken in een veilige omgeving. Het avontuur van samen groeien. Het avontuur waarbij met iedereen rekening gehouden wordt. Het avontuur van samen school zijn, als kloppend hart van Nieuw-Vossemeer.

- Zorg: - Zorgboerderij Levenslust.

Reactie toevoegen