Wierum

Plaats
Dorp
Noardeast-Fryslân
Fryslân

wierum_collage.jpg

Wierum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Westdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân. (© Jan Dijkstra, Houten)

Wierum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Westdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân. (© Jan Dijkstra, Houten)

Wierum..JPG

Op de dorpssite van Wierum staat de slogan: "Dêr ’t de dyk it lân omklammet" ("Daar waar de dijk het land omhelst"). Op deze foto kun je mooi zien hoe toepasselijk dat is voor dit dorp.

Op de dorpssite van Wierum staat de slogan: "Dêr ’t de dyk it lân omklammet" ("Daar waar de dijk het land omhelst"). Op deze foto kun je mooi zien hoe toepasselijk dat is voor dit dorp.

Wierum. (2).JPG

Dorpsgezicht van Wierum

Dorpsgezicht van Wierum

Wierum.JPG

Wierum was vroeger een vissersplaats

Wierum was vroeger een vissersplaats

wierum_monument_vissersramp_1893.jpg

Wierum, monument ter herdenking van de vissersramp van 1893, waarbij 13 van de 17 schepen van de lokale vissersvloot zijn vergaan en 22 vissers zijn verdronken. (© https://afanja.com)

Wierum, monument ter herdenking van de vissersramp van 1893, waarbij 13 van de 17 schepen van de lokale vissersvloot zijn vergaan en 22 vissers zijn verdronken. (© https://afanja.com)

Wierum

Terug naar boven

Status

- Wierum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Westdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân.

- Onder het dorp Wierum valt ook buurtschap 't Skoar (deels).

- De slogan van het dorp is: "Dêr ’t de dyk it lân omklammet" ("Daar waar de dijk het land omhelst").

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1335 Weyrum, 1433 Werum, 1573 Wierom, 1579 Wierum.

Naamsverklaring
Vermoedelijk ontstaan uit wervum*, datief meervoud van het Oudfriese werve = werf 'opgeworpen hoogte voor bewoning'. Zie ook Wierum bij Adorp.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Wierum ligt N van Dokkum, W van Nes en Paesens-Moddergat, NW van Oosternijkerk, en NO van Hantum, Hantumhuizen en Ternaard. Het dorp grenst in het N aan de Waddenzee, met in het NW het waddeneiland Ameland en in het NO het waddeneiland Schiermonnikoog.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Wierum 117 huizen met 698 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 130 huizen met ca. 330 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Wierum is ontstaan op een brede terp, die in de vroege middeleeuwen is opgeworpen op een kwelderwal. De terp werd door de stormen wel geteisterd door de zee waar het dichtbij lag. Uiteindelijk verdween het noordoostelijke deel van de rechthoekige terp in de zee. Van oudsher was dit echt een vissersdorp. Ook in de 19e eeuw vormde de visserij een belangrijke bron van inkomsten voor het dorp. Op 1 december 1893 vergingen 13 van de 17 vissersboten tijdens een zware sneeuwstorm. Daarbij kwamen 22 vissers om het leven. Hier vind je er een verslag van.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wierum heeft 6 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Mariakerk (Tsjerkeplein 4) is oorspronkelijk omstreeks 1200 gebouwd op een terp in het midden van Wierum. Door overstromingen is de noordzijde van het dorp in de zee verdwenen en is de kerk aan de rand van het dorp komen te liggen, tegen de zeedijk aan. De kerk is in 1912 grotendeels vernieuwd. Schip en koor zijn vervangen. De oude toren en de westzijde van de kerk bleven gespaard. Ook veel van de gewelven en rondbogige doorgangen van de oude kerk zijn nog bewaard gebleven. De gedeeltelijk van tufsteen gebouwde toren heeft een windvaan in de vorm van een aak, een schip dat door de plaatselijke vissers veel werd gebruikt.

- De voormalige Gereformeerde kerk Eben-Haëzer (Haadstrjitte 17) is in 1875 gebouwd als evangelisatiegebouw en heeft van 1887-2002 dienst gedaan als Gereformeerde kerk. De kerk is gefuseerd met die van buurdorp Nes - omdat het moeilijk werd om beide kerken in stand te houden - waar de diensten sinds 2003 alleen nog plaatsvinden. Het pand in Wierum is gekocht door Jacob en Janny Bijlsma uit Franeker en gerestaureerd. Doel was het historische pand te behouden voor de omgeving en een breed publiek te laten genieten van de door hen verzamelde kunstcollectie en samen te stellen wisselexposities van hedendaagse kunstenaars, het organiseren van concerten en lezingen.

Museumkerk Eben Haëzer heeft veel werk verworven van kunstschilder Jo Rispens (1914-2002) uit buurdorp Nes. De vaste collectie bestaat onder meer uit 15 van zijn olieverfschilderijen met als thema “De Schepping” en “De Openbaring” uit de Bijbel. Deze serie maakte Rispens van ca.1960 tot 1975. Hij beschouwde dit als zijn levenswerk. Dit symbolistische werk is erg kleurrijk en hij is er goed in geslaagd zijn verbeeldingskracht over te brengen op het doek. Verder zijn er studies van wandschilderingen te zien en enkele landschappen in aquarel en pentekening. Deze vaste collectie wijkt af en toe voor wisselexposities. De Museumkerk is alleen te bezoeken na een afspraak met de beheerders.

- Het rijksmonumentale Waterschapshuis (Tsjerkeplein 2) is een voormalige schipperswoning annex herberg uit 1832. In 1918 is het pand gekocht door het waterschap ‘De Contributie Zeedijken van Oostdongeradeel’, die het in het daaropvolgende jaar liet verbouwen tot waterschapsgebouw. In dat jaar is ook de dakkapel boven de verdieping gebouwd. In 1920 en in 1959 hebben er verbouwingen plaatsgevonden. Het pand doet dienst als kantoor van Wetterskip Fryslân (voorheen Zeewerend Waterschap Fryslân). Het is verreweg het grootste pand in Wierum. De overige woningen in het dorp zijn voornamelijk (van oorsprong) vissershuisjes.

Het interieur van het pand is structureel nog enigszins herkenbaar. Tot de waardevolle interieuronderdelen behoort onder meer de windrichtingsinstallatie aan het plafond van de voormalige bestuurskamer, gedateerd 1920. De windrichtingspijl is verbonden met een windvaan op de nok. Het woonhuis/kantoor is van algemene cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde: als bijzondere uitdrukking van een bestuurlijke situatie, te weten als contributiehuis van het zeewerend waterschap; vanwege de redelijke mate van belang door de esthetische kwaliteit van het ontwerp; vanwege de hoge mate van belang voor het aanzien van het dorp als een van de beeldbepalende gebouwen aan het plein; vanwege de redelijke mate van gaafheid en herkenbaarheid van het exterieur; vanwege het grote belang in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van het dorpsbeeld van Wierum.

- Op de zeedijk staat een monument ter herdenking van de onder Geschiedenis beschreven vissersramp uit 1893. Het monument is in 1968 gemaakt door G.J. van de Weert, op initiatief van Dorpsbelang Wierum.

- Bij de kerk van Wierum staat - evenals in buurdorp Paesens-Moddergat - een standbeeld van Hans Jouta, in dit geval het beeld ‘de wjirmdolster’ ('de pierensteekster'). In de 18e en 19e eeuw staken Friese vissersvrouwen pieren (wjirmen) op het wad. De vrouwen hadden bij het pierensteken hoge laarzen en een witte broek aan, een dracht die zeker in die tijd voor vrouwen nogal ongebruikelijk was. De broek was ruim uitgesneden om ruimte te laten voor de rok en onderrok die de vrouwen in hun broek droegen. De vrouwen liepen gewapend met emmer en greep het wad op om zeepieren te steken. Die pieren werden door de mannen weer als aas gebruikt.

Niet alleen moesten de pieren worden gedroogd en op een bepaalde manier aan de vislijn worden geregen, ook moest de gevangen vis worden schoongemaakt en verkocht, soms zelfs helemaal tot in Leeuwarden. En dan moesten ze natuurlijk ook nog voor de kinderen en voor de eigen voorraad zorgen. Daar waar de mannen vaak op zee bleven, stierven veel vrouwen in het kraambed. De bevalling was veelal een inspanning die hun door zware arbeid geteisterde lichamen niet meer kon verdragen. Veel jonge kinderen overleden vaak samen met hun moeder...

- Bij de verrekijker op de kruin van de dijk staat een mooi opstapje met daarop een toepasselijke, handgeschreven tekst: “Dêr ’t de dyk it lân omklammet lyk in memme-earm har bern” ("Daar waar de dijk het land omhelst gelijk een moederarm haar kind"). Zo begint de tekst van het oude Friese lied ‘It heitelân’. - Kijkend naar deze foto zou je bijna zeggen dat die tekst hier op de zeedijk bij Wierum geschreven moet zijn. Kijk maar eens hoe mooi die gebogen dijk als een beschermende arm om het dorp heen ligt.

Terug naar boven

Evenementen

- 1x in de 3 jaar is er in Wierum een Dorpsfeest. De eerstvolgende keer is in juni 2022.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2017 waren er plannen voor de aanleg van een zogeheten getijdenbad in Wierum. Dat is een zwembad in zee dat tijdens hoog water volloopt. Sinds 2018 wordt er ingezet op een enigszins gewijzigd plan, namelijk een natuurlijk getijdenbad. Daarbij wordt er een dam in de Waddenzee gelegd, waar dan aan het eind stroming ontstaat. Die stroming vormt een 'zelfvoorzienend' spoelgat, waarin gezwommen kan worden. Deze variant heeft minder onderhoud nodig dan een daadwerkelijk bouwwerk dat in zee geplaatst wordt, zoals het eerdere plan was. De plannen voor een strand aan het wad bij het dorp staan voorlopig 'in de ijskast'.

Terug naar boven

Beeld

- Foto's (met toelichting) van Wierum, van Friese weblogger Afanja.

- Deze video geeft je een goede indruk van het dorp Wierum en het aangrenzende weidse waddenlandschap.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wierum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links / voorzieningen / verenigingsleven

- Algemeen: - "Wanneer je voor het eerst kennismaakt met onze site van en over Wierum, dan heten wij je in het bijzonder welkom. We hopen dat deze kennismaking resulteert in een bezoekje aan ons prachtige dorp aan de Waddenkust met zijn inwoners, de zeedijk met haar schitterende uitzichten over wad en dorp, de monumentale kerk met haar oude toren, de museumkerk, sportactiviteiten, verenigingsleven, haar vissershistorie, en ook haar diverse recreatiemogelijkheden. Door te klikken op de menu-items bovenaan kun je naar allelei onderwerpen waar je informatie en foto’s vindt. In het menu aan de rechterkant zie je ons “laatste nieuws” en de “agenda” staan. Onder “uitgelicht per categorie” kun je in een oogopslag per categorie bekijken wat je de moeite waard vindt om te lezen. Als laatste wensen wij je veel plezier bij het rondkijken op onze website", aldus Dorpsbelang op de homepage van de dorpssite.

- Nieuws: - Leden van Dorpsbelang ontvangen ca. 3x per jaar dorpskrant De Fûke. Via de link zijn de oudere nummers ook online te lezen.

- Belangenorganisatie: - "Dorpsbelang Wierum onderhoudt de contacten tussen de inwoners en de lokale overheid zoals de gemeente, maar ook de gemeentelijke politiek. Buiten het onderhouden van de contacten organiseert de vereniging ook diverse activiteiten voor de inwoners. Leefbaarheid, gezelligheid en sociale samenhang in je dorp: wie wil dat nou niet. Alleen kosten deze zaken wel geld. Daarom vragen wij inwoners die nog geen lid zijn om dat te worden. Bovendien krijg je dan ca. 3x per jaar dorpskrant De Fûke. Het lidmaatschap kost € 10,00 per jaar. Naast leden kent de vereniging ook donateurs. Dit zijn voornamelijk oud-Wierumers en eigenaren van de vele recreatiewoningen in het dorp."

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Pipenâle in Wierum is recentelijk gerenoveerd om weer aan de eisen des tijds te voldoen: "De grote zaal is aangepast aan de brandveiligheidseisen. Dit was nodig om weer een gebruikersvergunning van de gemeente te krijgen. Er zijn rondom nieuwe wanden geplaatst met 9 centimeter isolatie er tussen. Ook is er een nieuwe vloer in gelegd (pvc) en zijn er nieuwe brandwerende gordijnen aan gebracht, ook volgens de nieuwe brandwerende eisen. De muziekinstallatie is vervangen en tevens is er een beamer geplaatst met een scherm van 2,4 bij 1,8 mtr. Het plafond is 80 centimeter naar beneden gebracht en de verlichting is met spots in de koof uitgebreid. Ook is er decoratief het een en ander aangepast, om een sfeervolle zaal te kunnen maken. Zo zijn we klaar om een ieder die gebruik wil maken van onze dorpsaccommodatie te voorzien van een zaal waar heel veel mogelijkheden zijn. Wij hopen als bestuur dat we nog lang plezier van deze zaal en van het dorpshuis mogen hebben. We rekenen dan ook op onze inwoners en ook voor mensen die buiten ons dorp wonen geldt natuurlijk hetzelfde: maak er gebruik van! Het bestuur van Dorpshuis De Pipenâle."

- Lezen: - "In 2014 is de dorpsbibliotheek van Wierum opgeheven. Daarom heeft het bestuur van Dorpsbelang in dat jaar een Boekenruilkast in het dorpshuis gerealiseerd. Deze is geplaatst in het voormalige kleedhokje. Iedereen die dat wil kan daar 1 of 2 boeken brengen en halen. Er zijn verder geen kosten aan verbonden. De openingstijden zijn gelijk aan die van het dorpshuis, als dat open is voor andere activiteiten (dat is: donderdag- en vrijdagmiddag van 14.00-17.00 uur). Let wel: het is niet de bedoeling dat er tassen vol boeken worden gebracht. De ruimte blijft namelijk beperkt tot 1 kast. Wij zijn blij met deze oplossing. Zo is deze voorziening dus niet geheel verdwenen. We vertrouwen erop dat een ieder zich aan de (beperkte) regels houdt en de ruimte netjes achterlaat. Contactpersoon is Doetie Prins."

- Muziek: - "Shantykoor De Waadsee-sjongers is in 1998 opgericht als gelegenheidskoor. Dit in verband met de bonte avond van het dorpsfeest in het prachtige vissersdorpje Wierum. Het optreden was een groot succes, zelfs zodanig dat de oprichters hebben besloten om het koor niet op te heffen na het dorpsfeest maar er gewoon mee door te gaan. Inmiddels zijn de Waadsee-sjongers o.l.v. dirigente Mariëlle Lammers een begrip in de regio en treden ze regelmatig op in verzorgingshuizen en winkelcentra. Ook voor feestelijke gelegenheden kun je de Waadsee-sjongers benaderen, zowel voor binnen- als buitenfestiviteiten. Daarnaast treedt het koor ook regelmatig op tijdens shantydagen en -festivals. De Waadsee-sjongers hebben een vast repertoire van zo'n 75 shanty- en andere gezellige liederen. Tijdens de Kerstperiode bieden ze een aangepast programma met veel traditionele Kerstliederen."

- "In augustus 2015 organiseerde (de huidige dirigente) Mariëlle Lammers een informatieavond over haar plan om een popkoor in Wierum op te richten. Er werd enthousiast op gereageerd en diezelfde avond is, met negen dames in de startblokken, het sein op groen gezet voor de oprichting van Popkoor Gewoan Oars (‘Gewoon Anders’). Inmiddels bestaat het koor uit 25 leden en repeteren we wekelijks op woensdagavond in het dorpshuis. Ons repertoire bestaat uit bekende popliedjes die we 3- en 4-stemmig zingen. We zingen nu nog onder begeleiding van orkestbanden, maar op termijn willen we een echte liveband formeren om mee op te treden. Alles op zijn tijd... We werken eerst stevig door aan de opbouw van ons repertoire. We zijn een enthousiast, eigentijds en energiek koor, dat van zingen een spetterend feest wil maken, voor onszelf maar zeker ook voor ons publiek. Wij beleven veel plezier aan het zingen, waarbij we groots en krachtig kunnen zijn, maar ook ingetogen en intens."

- Overige verenigingen: - "Sinds 2004 heeft Noordoost Fryslân zijn eigen motorclub: Moterklup Waadriders. Vanuit standplaats Wierum worden de eerste gezamenlijke tochten gereden. In de loop der jaren is de organisatie verder verbeterd en inmiddels staat er met ca. 40 leden een dijk van een vereniging. In ieder dorp in Noordoost Fryslân woont wel een lid van MK Waadriders. Leden ontvangen aan het begin van ieder jaar een jaaragenda met de volgende onderdelen: Voorjaarsmeeting, rijvaardigheidstraining, Waadriderritten, barbeque, weekendrit, avondrit. Op vertoon van de ledenpas is er korting bij Bernard Motoren en Banden in Dokkum en bij MotoPort in Leek. De contributie voor dit alles bedraagt slechts € 15,- per jaar."

- Toneelclub.

- Weer: - Aan de zeedijk tussen Wierum en Paesens-Moddergat staat op een paal het meetstation Wierumerwad. Via het programma Windfinder kun je de gemeten waarden en het weer etc. per dag bekijken. Mocht je willen weten wanneer er hoog of laag water is achter de dijk dan vind je hier de handige getijdenvoorspeller.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wierum.

Reacties

(2)

Helaas is het door mij geschilderde bordje met de tekst: 'wer 't de dyk it lân omklammet' gestolen...

Dat is heel vervelend. Te meer omdat het juist voor uw dorp zo'n toepasselijke slogan is. Ik laat de tekst vooralsnog maar even zo staan; wellicht wordt het nog teruggevonden, of kunt u/men nog een keer een diefstalbestendig bordje maken. Omdat ik op mijn site vooral de 'kleine kernen' in ons land extra goed wil profileren, met o.a. hun bezienswaardigheden, evenementen, voorzieningen en verenigingsleven, in het kader van leefbaarheid, sociale cohesie en promotie van 'uit in eigen land' (wandelen en fietsen/vakantie), heb ik nog enkele elementen aan de beschrijving toegevoegd (waterschapshuis, dorpshuis, boekenruilkast).
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen