Almkerk

Plaats
Dorp
Altena
West-Brabant Land van Heusden en Altena
Noord-Brabant

gemeente_almkerk_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Almkerk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Almkerk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

almkerk_collage.jpg

Almkerk, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Almkerk, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

almkerk_collage_molen_de_oude_doorn.jpg

Almkerk, collage van Molen De Oude Doorn (© Jan Dijkstra, Houten)

Almkerk, collage van Molen De Oude Doorn (© Jan Dijkstra, Houten)

almkerk_2.jpg

Almkerk, in de Kerkstraat, op een zonnige dag in september

Almkerk, in de Kerkstraat, op een zonnige dag in september

almkerk_6.jpg

In het dorp Almkerk, op de Brugdam

In het dorp Almkerk, op de Brugdam

almkerk.jpg

Almkerk, bij de voormalige buurtschap Emmikhoven, aan het riviertje de Alm

Almkerk, bij de voormalige buurtschap Emmikhoven, aan het riviertje de Alm

almkerk.jpg

Huis De Korengevel aan de Brugdam in Almkerk

Huis De Korengevel aan de Brugdam in Almkerk

amkerk.jpg

Het is heerlijk wandelen daar langs de rivier de Alm waaraan Almkerk zijn naam heeft te danken

Het is heerlijk wandelen daar langs de rivier de Alm waaraan Almkerk zijn naam heeft te danken

almkerk_3.jpg

Het is rustig op straat in het dorp Almkerk in de Kruisstraat

Het is rustig op straat in het dorp Almkerk in de Kruisstraat

Almkerk

Terug naar boven

Status

- Almkerk is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Heusden en Altena, gemeente Altena. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1972. In 1973 over naar gemeente Woudrichem, in 2019 over naar gemeente Altena.

- De gemeente Almkerk is per 15-7-1879 vergroot met de gemeente Emmikhoven.

- Wapen van de voormalige gemeente Almkerk.

- Onder het dorp Almkerk vallen ook de buurtschappen Uppel en Zandwijk.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Almkérk.

Oudere vermeldingen
1292 kopie 1347 Almekercke, 1327 van Almkercke, 1334 Almkerke, 1370 Almekerke, 1372 Almkerc, 1417 en 1418 Almkerck.

Naamsverklaring
Betekent kerk 'bedehuis' aan het water de Alm (1258 kopie 13e eeuw Alme). De Alm was een Maasarm die als zodanig nog tot circa 1100 actief was. De bovenmond van de Alm werd reeds vóór 1230 bij Giessen afgedamd. De doorbraak van de Maas in noordelijke richting naar Woudrichem liet de Alm en de Dussen in omvang afnemen en de Gander* (zie daarvoor Genderen) volledig verdwijnen. Na de Sint-Elisabethsvloed van 1421 lag de benedenloop van de Alm in het overstroomde gebied van de Hollandsche Waard of Grote Waard. Over de voormalige loop van de Alm verklaart ene Willem Janssen in 1521 het volgende: "seijt dat die Alm plach te loopen van Almkerck ande zuijtzijde in de Maze tusschen Eemkerck ende Almsvoet aan de zuijtzijde van Almsteyn henen. Seijt voerts dat upte Alm plagen te leggen dese dorpen: eerst Almkerck, noertwerts de Upalm ende lach aen de noortzijde vanden Alm daer beneden die Nederalm, daer noch een groeten rugge van stenen leijt ende is genoempt Almsteijn. Daeran compt Eemkerck ende comt ten halver wegen nae Almsvoet inde Maze."(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Almkerk ligt ZO van het dorp Werkendam, O van het dorp Nieuwendijk en ZW van de stad Woudrichem en grenst in het W aan de A27.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Almkerk 230 huizen met 1.411 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 49/320 (= huizen/inwoners), het dorp Uitwijk 36/180, en de buurtschappen Uppelschenhoek 27/170, Uppelschendijk 83/522 en Nieuwendijk 35/219 (deels). De gemeente omvatte verder de buurtschappen Zandwijk, De Drie Sluizen en Verlaatschen Dijk. Tegenwoordig heeft het dorp circa 1.400 huizen met circa 3.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Almkerk en Uitwijk op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Molen Zeldenrust is in 1936 afgebrand.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Anno 2019 wordt gewerkt aan een Dorpsvisie voor Almkerk. Daarin moet bijvoorbeeld een plan komen voor een eventuele nieuwe locatie voor het sportcomplex, wellicht zo dicht mogelijk bij Nieuwendijk, met het oog op een mogelijke fusie van de voetbalclubs in beide dorpen. Als het huidige sportcomplex aan de Sportlaan vrijkomt, kunnen daar woningen worden gebouwd. Voor de komende tien jaar is namelijk behoefte aan ongeveer 130 nieuwe woningen in het dorp, het liefst in de vorm van een mix voor alle categorieën, aldus de voorkeur van de inwoners. De sportlocatie en enkele inbreidingslocaties bieden voldoende ruimte deze woningen te kunnen bouwen. Nieuwe uitbreidingslocaties zijn dan niet nodig. Voor het gebied zuidelijk van de Alm hebben de inwoners de voorkeur om daar de rust, ruimte, recreatie en natuurbeleving in tact te houden. En dat het gebied vanuit het dorp toegankelijker wordt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Almkerk heeft 25 rijksmonumenten.

- De huidige Hervormde kerk (Kerkstraat 14) is gebouwd in 1950 op de plaats van de in 1944 door oorlogshandelingen verwoeste middeleeuwse kerk. Het is een bakstenen zaalkerk met dakruiter. Het orgel is in 1877 gebouwd door de gebroeders Adema. De kerk bezit enkele gebrandschilderde ramen en wapenborden. In het bijgebouw, de Almzaal, bevindt zich een orgel uit 1961 dat afkomstig is uit de oud-gereformeerde kerk te Kinderdijk. Het is hier in 1991 geplaatst. - Beschrijving orgel Hervormde kerk.

- De Gereformeerde kerk (Voorstraat 16) stamt uit 1874. Een ingrijpende verbouwing is in 1955 gereedgekomen. Het is een bakstenen gebouw met zadeldak en dakruiter. Het orgel uit 1956 is gebouwd door de firma Fonteyn & Gaal.

- De kerk van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt bevond zich oorspronkelijk (sinds 1983) in een houten bedrijfsgebouw aan de Woudrichemseweg. Inmiddels kerken ze in De Voorhof aan de Voorstraat.

- De fraaie achtkante bovenkruier - van het type grondzeiler - Molen De Oude Doorn (of Oude Doornse Molen) (Oude Doorn 1) maalt tegenwoordig met een scheprad het water rond in een circuit, dat op peil wordt gehouden door een Bosmanmolentje. De vermoedelijk rond 1720 gebouwde molen verving toen een veel oudere wipmolen. De molen is eigendom van Molenstichting Land van Heusden en Altena. De molen was in gebruik als poldermolen voor het bemalen van Polder De Oude Doorn, maar is in 1965 buiten bedrijf gesteld. Tot die tijd is de molen belangrijk gebleken voor de polder. In 1940 en 1944 is de polder geheel op windkracht door de molen drooggemalen, nadat deze onder water was gezet ten behoeve van de Hollandse Waterlinie. Ook in 1953, na de watersnoodramp, heeft de molen de polder geheel op windkracht kunnen droogmalen. De molen leed sinds eind 20e eeuw behoorlijk onder verzakking. Aannemer Colijn uit Werkendam heeft daarom in 2011 de fundering gerenoveerd.

- Molen Zeldenrust is een modelmolen uit 1977. Hij staat op het erf van molenmaker Kees Straver (Provincialeweg Zuid 79, nog nét op grondgebied van Almkerk. Direct Z hiervan begint namelijk het grondgebied van Dussen). Straver heeft deze molen eigenhandig in zijn vrije tijd gemaakt, op schaal 1:3, met een vlucht van 7,04 meter. Het is een model van een achtkante stellingmolen van het Groningse type.

- Gevelstenen in Almkerk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- "De Avond4daagse (juni) wordt georganiseerd door een tiental vrijwilligers van SJWA De Soos, die dit unieke wandelevenement voor de inwoners van Almkerk niet verloren willen laten gaan. De afgelopen jaren liepen er gemiddeld 400 betalende wandelaars door het dorp, voor het grootste deel kinderen in de leeftijd van 6 tot 13 jaar. Hun ouders of grootouders begeleiden hen. Aan ons als organisatie de taak om alle deelnemers vier avonden veilig door het steeds drukker wordende verkeer te loodsen, de routes jaarlijks te controleren en veranderen, de dranghekken en vuilnisbakken neer te zetten, deelnemers in te schrijven, muziekkorpsen te regelen en natuurlijk medailles uit te delen."

- "Werkgroep PLONS (Papieren Lieden Organiseren Natuurlijk Spektakel) van SJWA is vooral actief tijdens de zomermaanden. In augustus zijn er gedurende maar liefst twee weken de Zomerfeesten en de PLONS medewerkers draaien dan overuren. Door het jaar heen wordt er veel vergaderd en voorbereid om het zomerprogramma zo goed mogelijk te laten verlopen. De werkgroep, die momenteel uit zo’n 17 jongeren bestaat, heeft als doel om ieder jaar een divers programma neer te zetten dat zowel sportief, creatief als muzikaal is, voor jong en ouder. Hierin slagen ze ruimschoots met sportieve activiteiten als Autovoetbal, De Lus van Almkerk en Alm-Masters; creatieve activiteiten als een Foodtruckfestival, de Drive-in bioscoop en een Modeshow; en muzikaal met door de jaren heen namen als Guus Meeuwis, Kane, Normaal, Nick & Simon, Gerard Joling en Kraantje Pappie. Lijkt het jou ook leuk om 2 weken vol activiteiten te organiseren met een jonge, gezellige groep? Neem dan snel contact op met een van de medewerkers van De Soos of stuur een mailtje."

- Eind december zijn er ook nog Winterfeesten in Almkerk, met op een zaterdag eind december het Winterfestival, met live muziek, foodtrucks, springkussens en kinderboerderij, en met oud en nieuw een Nieuwjaarsfeest.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Hollywoud is een servicebioscoop. Dat wil zeggen dat je met een druk op de knop consumpties kunt bestellen vanuit je comfortabele bioscoopstoel. Je bestelling wordt opgenomen en onder het genot van je drankje en/of versnapering geniet je van de film. Naast het reguliere filmaanbod biedt Hollywoud ook bijzondere arrangementen en activiteiten: de Boulevard (filmhuisfilms), Culinair, Sneak Preview en terugkomende activiteiten als Ladies Night en de Kleuterbioscoop. Alle zalen zijn uitgerust met de nieuwste RealD schermen, de Ultimate Screens. Deze revolutionaire matwitte schermen leveren zowel in 3D als in 2D adembenemend scherpe beelden op. Zo komen de nieuwste en beste films nog meer tot leven.

- Z van Almkerk is in 2014 een ecologische verbindingszone aangelegd tussen de Kornse Boezem en het Pompveld. Er zijn waterpartijen gegraven, waardoor meer ruimte ontstaat om overtollig water te bergen. Ook zijn er bomen en struweel geplant. Het project omvat een gebied van 5 hectare waarvan 1 hectare is ingeplant.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Almkerk door Kees Wittenbols. Zie onderaan de pagina ook deel 2 en 3!

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Almkerk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool d’Uylenborch ligt in het centrum van het dorp en heeft circa 270 leerlingen, verdeeld over tien groepen. De school wordt geleid door de Vereniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs te Almkerk. Aan het hoofd van deze vereniging staat een schoolbestuur dat volledig bestaat uit ouders van leerlingen. Dit zorgt voor een grote betrokkenheid bij het reilen en zeilen van de school. Op d’Uylenborch wordt veel aandacht besteed aan de zorg voor leerlingen. Voor leerlingen met een ontwikkelingsvoorsprong hebben ze een plusklas voor leerlingen uit groep 5 t/m 8, en voor leerlingen uit groep 1 t/m 4 de Ontdekkersgroep. Speciale aandacht wordt besteed aan leerlingen met uitval op reken-, taal- en/of leesgebied. Voor deze leerlingen is er vier ochtenden een hulpklas.

- Jongeren: - "Stichting Jeugdwerk Almkerk (doorgaans afgekort tot SJWA) De Soos is opgericht in 1969. Toen nog zonder gebouw. Het huidige soosgebouw is betrokken in 1972. Vanaf die tijd is de soos flink gegroeid, en ook aardig verbouwd. De soos wordt gerund door vrijwilligers die vele uren en dagen in de week spenderen om de stichting te doen groeien of te verbeteren. In de huidige situatie zijn er ongeveer 50 vrijwilligers werkzaam. Dit is verdeeld in een aantal groepen, omdat er in de soos verschillende werkgroepen zijn en daarboven ook nog een bestuur dat veel organisatorische zaken op zich neemt.

De vrijdagavondgroep spreekt voor zich: de groep regelt elke vrijdagavond het programma in de soos. Op de vrijdagavond wordt er door de medewerkers een dienst gedraaid. Door de week wordt er geregeld wat geklust in de soos, als er hier of daar iets gerepareerd moet worden, gebeurt dat vaak door medewerkers van de vrijdag, zij weten vaak de fijne details van het gebouw. Het gebouw op zich is al een ontdekkingstocht. De groep bestaat uit ongeveer 25 medewerkers in de leeftijd van 16 tot 28 jaar. De zaterdagavond is eigenlijk niet echt een groep, maar meer een aanspreekpunt die allerlei dingetjes regelt voor een zaterdagavondactiviteit en voor de diensten gebruikt maakt van de beschikbaarheid van vrijdagavondmedewerkers of PLONS medewerkers. Een aantal activiteiten die op zaterdag worden georganiseerd zijn: Back To The 80’s, Back To The 90’s, Beachparty en Apres-ski party."

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Almkerk is opgericht in 1945. Veel verenigingen uit de omtrek dateren uit deze periode. Er zijn wel enkele uitschieters die al veel langer bestaan, denk aan NOAD'32 en Sparta'30. Over de periode voor de Tweede Wereldoorlog zijn slechts incidentele vermeldingen teruggevonden van Almkerkse voetbalactiviteiten. De allereerste vermelding dateert van 7 juli 1928, toen een wedstrijd werd aangekondigd tussen Rood Wit Almkerk en het derde elftal van W.V.V. Twee jaar later, in april 1930, wordt onder de naam U.V.V., wat stond voor Uppelsche Voetbal Vereniging, een club opgericht. Er werd een terrein gehuurd aan de Rijksstraatweg, tegenover Fort Altena. Het Almkerkse voetbal in verenigingsverband, dat pas na de oorlog echt gestalte zou krijgen, had dus zijn bakermat aan de Uppelsche Dijk, in buurtschap Uppel.

Direct na de bevrijding in 1945 komt het Almkerkse voetbal definitief van de grond. Het begint met wat baltrappen aan de Uppelsche Dijk op een weitje - inclusief de nodige grippen (greppels) - van Jan Verhoeven, achter het Fort. Dat baltrappen kost echter nogal wat ruiten bij Henk Kolf en bij Timmer. De toen dienstdoende politieagent Van Wijlen moet nogal eens naar de watertoren fietsen om verbaal op te maken. Deze oppert om maar eens een echte voetbalclub op te richten. Dat wordt in oktober 1945 dus v.v. Almkerk. In 1987 is, met veel zelfwerkzaamheid, het huidige sportcomplex aan de Sportlaan gereedgekomen. Dankzij latere uitbreidingen (met een kunstgrasveld in 2012 en extra kleedkamers in 2015) kan de club met de huidige faciliteiten nog vele jaren vooruit.

- Tennisvereniging LTV Almkerk.

- Zorg: - Thomashuis Almkerk biedt huisvesting en zorg aan een tiental mensen met een beperking.

- Huisartsenpraktijk Almkerk.

Reactie toevoegen