Castricum

Plaats
Dorp en gemeente
Castricum
Kennemerland
Noord-Holland

castricum_plaatsnaambord_kopie.jpg

Castricum is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland.

Castricum is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland.

gemeente_castricum_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Castricum anno ca. 1870, kaart J. Kuijper. De gemeente omvatte toen alleen nog de in die tijd nog piepkleine dorpen Castricum en Bakkum, met ieder slechts enkele tientallen huizen, en daaromheen nog een handvol eveneens kleine buurtschappen.

Gemeente Castricum anno ca. 1870, kaart J. Kuijper. De gemeente omvatte toen alleen nog de in die tijd nog piepkleine dorpen Castricum en Bakkum, met ieder slechts enkele tientallen huizen, en daaromheen nog een handvol eveneens kleine buurtschappen.

Castricum

Terug naar boven

Status

- Castricum is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland.

- De gemeente Castricum is in 2002 vergroot met de gemeenten Akersloot en Limmen.

- De gemeente Castricum omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Akersloot, Bakkum (inclusief Bakkum-Noord = het oude dorp Bakkum), De Woude en Limmen, het badplaatsje Bakkum aan Zee (door sommigen foutief Castricum aan Zee genoemd), en de buurtschappen Boekel, Dorregeest (deels), Kapel (deels), Kogerpolder (deels), Noord-Bakkum, Oosterbuurt, Oosterzij (deels), Schulpstet, Starting (grotendeels) en Stierop. In totaal zijn dit 5 dorpen, 10 buurtschappen en 1 badplaatsje.

- Wapen van de gemeente Castricum.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Castricum. In 2012 heeft de gemeente nieuwe kombordportalen bij haar dorpen geplaatst met fraaie foto's van lokale landschappen onder het plaatsnaambord. Hiermee wil zij de landschappelijke schoonheid en de rust en ruimte van haar kernen profileren.

- Onder het dorp Castricum valt ook de buurtschap Oosterbuurt en een klein deel van de buurtschap Schulpstet, en alleen voor de postadressen ook het dorp Bakkum, het andere deel van de buurtschap Schulpstet, de buurtschap Noord-Bakkum en het badplaatsje Bakkum aan Zee.

Terug naar boven

Naam

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Pieperduin. Waar die naam vandaan komt, kun je lezen in het hoofdstuk Landschap etc.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Castricum ligt aan de Noordzee en ligt N van het dorp Heemskerk en de stad Beverwijk, NW van de dorpen Uitgeest, Westknollendam en Wormerveer, W van het tweelingmeer Alkmaardermeer-Uitgeestermeer, ZW van de stad Alkmaar en Z van de dorpen Heiloo, Egmond-Binnen, Egmond aan den Hoef en Egmond aan Zee. De A9 loopt door de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Castricum 151 huizen met 1.046 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 35/229 (= huizen/inwoners), het dorp Bakkum 22/176 en de buurtschappen Duinzijde 38/271, Schulpstet 12/73, Noordend 16/105 en Oosterbuurt 28/192. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 14.000 huizen met ca. 35.500 inwoners, waarvan ca. 8.000 huizen met ca. 20.000 inwoners in het gelijknamige dorp (exclusief het voor de postadressen hier ook onder vallende dorp Bakkum, de buurtschap Noord-Bakkum, het grootste deel van de buurtschap Schulpstet en het badplaatsje Bakkum aan Zee).

Terug naar boven

Geschiedenis

- Aan de Doodweg in Castricum is in maart 2018 tijdens een onderzoek met een magnetische weerstandmeter aangetoond dat er in de bodem nog restanten aanwezig zijn van een vierkante structuur van een grachtenstelsel van een vroeger hier gestaan hebbend kasteel. Het gaat om een kleine burcht met een slotgracht.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Werkgroep Oud-Castricum. "Wat doet de werkgroep? We geven een jaarboek uit met interessante verhalen over de geschiedenis van ons dorp en het eveneens onder onze gemeente vallende buurdorp Bakkum. Tevens kun je je inschrijven op onze nieuwsbrief. We organiseren jaarlijks een aantal tentoonstellingen in ons gebouw De Duynkant aan de Geversweg. We beheren een omvangrijk papier-, kaarten- en objectenarchief over de genoemde dorpen. We beheren een website met online artikelen, een beeldbank met meer dan 15.000 foto’s en een schat aan genealogische gegevens. We zoeken, beschermen en onderzoeken in overleg met professionals de archeologie en conserveren de vondsten. We doen onderzoek naar de geschreven bronnen over onze dorpen. We voelen ons verantwoordelijk voor de instandhouding van cultuurhistorie en monumenten binnen de gemeente. Nieuwe donateurs zijn altijd welkom. Zo kunnen wij ons werk blijven doen en kunnen we voldoende draagvlak houden binnen de Castricumse gemeenschap.

Werkgroep Oud-Castricum is eigenaar van Historisch Informatie Centrum (HIC) De Duynkant (Geversweg 1b), vlakbij het station, op de hoek van de Geversweg/Duinenboschweg. Het in 2018 vernieuwde onderkomen heeft een bij- en vlindervriendelijke tuin, een tentoonstellingsruimte, een filmzaal, werkruimte voor de vrijwilligers, archief, een keukentje en een bergzolder. In het pand is onder meer de archeologische collectie van de werkgroep ondergebracht en historisch prent- en kaartmateriaal. Het gebouw is in 1936-1937 neergezet als telefooncentrale. Tot ongeveer 1966 heeft het als zodanig gefungeerd. Daarna stond het een paar jaar leeg. Van 1969 tot 1993 is het verhuurd aan de werkgroep. In 1993 droeg de gemeente het pand in eigendom over aan de stichting. Het gebouw hield vanaf het begin tot heden dezelfde functie, namelijk een plaats die verbinding mogelijk maakt. De telefooncentrale verbindt mensen met een telefoonaansluiting. ‘Het clubhuis’ van Oud-Castricum verbindt heden en verleden: de werkgroep brengt verslag uit via publicaties, films, lezingen, fotomateriaal, jaarboeken en website van het vroegere erfgoed aan de inwoners en andere belangstellenden.

Het gebied ten westen van het spoor, tegen de duinrand aan, waarin gebouw De Duynkant ligt, heette ook De Duinkant. In het 33e Jaarboek (2010) staat hierover een boeiend artikel. Dat gebied is al veel ouder, terwijl de exacte datering van het gebied echter een raadsel blijft. Al in 1820 wordt er melding gemaakt van een klein wijkje Duinderbuurt met zo‘n 5 huizen die tegen de binnenduinrand stonden. Er zou zelfs al rond 1200 een Duinbuurt geweest zijn. Het gebied De Duinkant lijkt daarmee niet alleen een mooi, maar ook een oud buurtje. Oud-Castricum wilde de geschiedenis van het verdwenen buurtje Duinkant en zijn bewoners levend houden. De naam van gebouw De Duynkant fungeert daarom als een soort gedenkteken voor die oude buurt.

In de 19e eeuw liepen de duinen in oostelijke richting door tot aan de tegenwoordige Mient. In 1865 werd het zand van die duinen afgegraven om het talud van de spoorlijn aan te leggen en om het land geschikt te maken voor agrarisch gebruik. Zo ontstond het gebied dat de Zanderij wordt genoemd. Van het oorspronkelijke duingebied is niet veel meer over. Ook de huizen die er stonden zijn verdwenen. In 1943 moesten op last van de Duitse bezetter de huizen in het gebied Duinkant (en andere huizen die in het schootsveld lagen) afgebroken worden. Alleen boerderij Hoeve Nooitgedacht en de telefooncentrale bleven over. Helaas is die boerderij uit circa 1916 inmiddels ook gesloopt. De telefooncentrale mocht blijven staan, omdat die klaarblijkelijk voor de Duitsers van belang was.

Na de Tweede Wereldoorlog bepaalden de autoriteiten dat in het kader van de wederopbouw de duinzijde onbebouwd moest blijven om het zicht op het duinlandschap te behouden. Er mocht dus lange tijd niet meer gebouwd worden tussen het spoor en de duinen. In dat gebied zijn daarom geen afgebroken huizen meer herbouwd. Wel zijn begin jaren vijftig enkele tuinderswoningen gebouwd. In de jaren daarna zijn er in gebied de Zanderij wel huizen en bedrijfsgebouwen neergezet." De openingstijden van Historisch Informatie Centrum (HIC) De Duynkant vind je hier.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Castricum heeft als plaats 39 rijksmonumenten. In de praktijk blijken 38 hiervan onder het dorp Bakkum te vallen, zijnde panden van instituut Duin en Bosch. Het enige pand dat daadwerkelijk onder de kern Castricum valt, is het eerste pand op de lijst: de Hervormde kerk.

- Castricum heeft 121 gemeentelijke monumenten.

- Castricum is gelegen in de delta van het Oer-IJ, de vroegere monding van het IJ tussen Heemskerk en Limmen. Aan de stroomgeulen in deze delta vormden zich oeverwallen waarop de eerste bewoners akkerbouw bedreven, de zogeheten geestgronden. Aan het uiterste westelijke einde van de geest tussen de Oosterbuurt en de Kerkbuurt is in de middeleeuwen de dorpskerk gebouwd. De parochie wordt voor het eerst vermeld in 1231, maar de kerk is van vroeger datum. Verschillende bronnen dateren de oorspronkelijke kerk in de eerste of de tweede helft van de 11e eeuw. Aangezien grote delen van het oude schip heden ten dage nog bestaan geldt de Dorpskerk als een van de oudste nog bestaande gebouwen van Holland. De kerk was gewijd aan Sint Pancratius en was een dochterkerk van Heiloo. Mogelijk heeft het adellijke geslacht Van Castricum een rol gespeeld bij het stichten van de kerk.

De Hervormde (PKN) Dorpskerk (Kerkpad 1) is gelegen op enige afstand van de Dorpsstraat aan een plein. De kerk is omgeven door een kerkhof. Het eenbeukige schip is het oudste gedeelte van de kerk en bestaat nog bijna geheel uit tufsteen. De muren bevatten een aantal (deels gereconstrueerde) romaanse vensters op 4 meter boven het maaiveld. De tufstenen muren zijn gebouwd in kistwerk: de binnen- en buitenzijde van de muur bestaan uit tufsteen en de ruimte ertussenin is opgevuld met puin en andere goedkopere materialen die voorhanden waren. De muren zijn 90 cm dik en gefundeerd op het onderliggende zand. Er is geen bodemverbetering toegepast.

De bakstenen toren is in de eerste helft van de 15e eeuw gebouwd in gotische stijl en bestaat uit drie geledingen. De middelste heeft twee gotische spaarnissen, de bovenste drie waarvan de middelste dienstdoet als galmgat. De toren is voorzien van een achtkantige spits en een balustrade. Het gotische bakstenen koor is twee traveeën diep en is driezijdig gesloten. Het bevat speklagen van tufsteen. De binnenkant van het schip bevat houten stijlen tot op het vloerniveau en binten die zijn verbonden met korbelen en een vlakke zoldering. Deze constructie dateert vermoedelijk uit de 14e of 15e eeuw. In tegenstelling tot vele andere kerken in de omgeving van Castricum heeft de dorpskerk de woelige tijden rond het beleg van Alkmaar (1573) redelijk ongeschonden overleefd. Wel is de kerk na de reformatie in handen gekomen van de protestanten. In de kerk bevindt zich een doopvont uit 1519 en een kabinetorgel uit 1770 dat sinds 1893 in handen is van de kerkgemeenschap. Het eikenhouten doophek stamt uit 1742.

- Het in 2015 geopende Huis van Hilde huisvest het archeologisch depot van de provincie en een tentoonstelling over de archeologie van Noord-Holland. In de vaste tentoonstelling staan 14 levensechte mensfiguren centraal, waaronder Hilde van Castricum en Cees de Steentijdman. Hun skeletten zijn opgegraven in Noord-Holland en liggen in de vitrines. Met forensische technieken zijn de gezichten gereconstrueerd. De meer dan 1000 tentoongestelde vondsten uit de Prehistorie, Romeinse tijd, Middeleeuwen en Nieuwe Tijd illustreren de archeologische rijkdom van de provincie.

- Gevelstenen in Castricum.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In het Monumentenregister van de gemeente zijn sinds 2013 ook landschapsmonumenten opgenomen. Castricum is hierin vooralsnog uniek: nog geen andere gemeente heeft landschappelijke monumenten op de gemeentelijke monumentenlijst staan. Het gaat om terreinen en stukjes landschap waar de mensenhand van vroeger nog is terug te zien: vaarten en beekjes, een gegraven duinmeer, anti-tankmuur en anti-tankgracht, lanceerplatforms V1, landbouwgrond waarin de patronen van het historische Oer-IJ nog herkenbaar aanwezig zijn, en een vroeger aardappelveld in het duingebied (aan zulke aardappelvelden dankt het dorp de carnavalsnaam Pieperduin).

- De Zanderij is een buitengebied W van station Castricum. Een projectontwikkelaar wilde hier een Landal-bungalowpark aanleggen, maar dat stuitte op veel verzet van o.a. Stichting Duinbehoud en Platform Behoud Zanderij, en is niet doorgegaan. Het grondgebied, dat gedeeltelijk door PWN beheerd wordt, is geliefd vanwege het landschap en de natuurwaarden. De Zanderij wordt gevormd door het open overgangsgebied tussen de bebouwing en de karakteristieke binnenduinrand. Vinkachtigen, leeuweriken en geelgorzen foerageren hier in de winter. Stichting Duinbehoud kan zich vinden in een kleinschalige recreatie-invulling die rekening houdt met deze natuurwaarden. Vakantiehuizen, die zorgen voor meer luchtverontreiniging en vakantiegangers die het duingebied, de flora en de fauna verstoren, passen daar niet in. Zie verder de videoreportage van C-TV met bij de Zanderij betrokken partijen, in relatie tot de bouwplannen die er waren anno 2015.

"De huidige Zanderij was tussen zo'n 5.000 jaar voor Christus en het jaar nul een ruig landschap met langzaam groeiende strandwallen. De Oer-IJ stroomde bij Castricum uit in zee. Meer recent kent het een verleden van bollenteelt. Deze verschillende kenmerken in het huidige en het vroegere landschap hebben richting gegeven aan de plannen om het gebied om te vormen. De komende tijd zal een vleugje van de oorspronkelijke dynamiek terugkeren. We vinden op de Zanderij nu nog weinig verschillende soorten planten en dieren. Dat komt doordat voor het telen van bloembollen het water uit het gebied is gedraineerd, en er gebruik is gemaakt van bemesting. Omstandigheden die het gebied ongeschikt maken voor duinplanten en dieren.

PWN gaat zeven hectare agrarische grond van de Zanderij in Castricum opnieuw inrichten. Zo creëren we een landschap met geleidelijke overgangen naar de achterliggende duinen. Het gebied kan uitgroeien tot een natuurlijk landschap, aantrekkelijk voor mens en natuur. Bij het herinrichten verwijderen we de bemesting (bovenste laag van de bodem) en ook het drainagestelsel. Het gebied wordt daardoor opnieuw geschikt voor rugstreeppadden, vlindersoorten, de kievit en de houtsnip en talloze soorten planten en kruiden. En dat kun je allemaal beleven vanaf de weg." (bron: PWN) Voor nadere informatie zie de brochure 'Natuurontwikkeling in de Zanderij', de pagina 'Vleugje Oer-IJ keert terug in de Zanderij' en de videoreportage over de plannen met de Zanderij met Jan van de Meij, manager Natuur en Recreatie bij PWN, door C-TV.

"De gemeente Castricum is sinds 2017 met betrokkenen in gesprek over de ontwikkelingsmogelijkheden in het gebied van de Zanderij Noord. Er zijn twee grote bijeenkomsten gehouden met alle betrokkenen. Een kerngroep met vertegenwoordigers van alle betrokkenen begeleidt de planvorming voor het gebied. In 2008 is door de gemeenteraad de Gebiedsvisie Zanderij vastgesteld. De gebiedsvisie bevat algemene uitgangspunten waarbinnen natuurontwikkeling in het gebied kan plaatsvinden. Voor het zuidelijke deel van de Zanderij is in 2014 een kadernota vastgesteld. Nadat in 2014 plannen voor een vakantiehuisjespark in de Zanderij Noord waren gestrand, is in 2017 door het college besloten voor Zanderij Noord eveneens een kadernota op te laten stellen. In deze kadernota komt te staan onder welke voorwaarden toekomstige ontwikkelingen in het gebied kunnen plaatsvinden. Het toenmalige college wilde deze kadernota graag in samenwerking met alle betrokken partijen, grondeigenaren, belangenorganisaties en omwonenden opstellen.

Inmiddels heeft de gemeenteraad de hoofdlijnen voor de kadernota Zanderij Noord vastgesteld. Hierin is de ambitie om natuur te realiseren in het gebied nogmaals bevestigd en aangegeven dat het gebied open dient te blijven. De kerngroep werkt nu aan de te realiseren tussen- en eindbeelden voor het gebied en de mogelijkheden voor financiering. Naar verwachting zal het college van Burgemeester en Wethouders in het voorjaar van 2019 de kadernota voorlopig vaststellen en die vervolgens in de maanden daarna ter besluitvorming voorleggen aan de gemeenteraad." (bron: gemeente) Zie ook een bespreking van een brief van enkele grondeigenaren in de Zanderij aan de gemeente d.d. 20-3-2019 en een reactie daarop d.d. 22-3-2019 namens Platform Behoud Zanderij, Stichting Duinbehoud, Vogelwerkgroep Midden-Kennemerland, Stichting Oer-IJ, Stichting Alkmaardermeeromgeving, en In- en omwonenden Zanderij.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Castricum en Bakkum.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Castricum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Castricum. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media/nieuws: - Omroep Castricum is de lokale radio- en tv-omroep voor de kernen van deze huidige gemeente.

- Inwoners: - Top 100 bijzondere Castricummers en Bakkummers.

Reactie toevoegen